بوسنتان
بوسنتان دارویی از خانوادهٔ مسدودکنندههای گیرندهٔ اندوتلین (Endothelin Receptor Antagonist) است که با گشاد کردن عروق ریه، فشار واردشده بر آنها را کاهش میدهد.
این دارو عمدتاً برای درمان فشار خون بالای شریان ریوی (Pulmonary Arterial Hypertension) و بهبود توان فعالیت بدنی در این بیماران تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این دارو، احتمال آسیب به کبد و ممنوعیت قطعی مصرف در دوران بارداری است؛ آزمایشهای دورهای کبد و اطمینان از روش پیشگیری مؤثر از بارداری الزامیاند.
اگر زردی پوست یا چشم، خستگی شدید، تهوع مداوم، یا تورم غیرعادی پا دیدید، یا احتمال بارداری وجود دارد، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بوسنتان دارویی خوراکی از دستهٔ مسدودکنندههای گیرندهٔ اندوتلین است که بهطور اختصاصی برای درمان فشار خون بالای شریان ریوی ساخته شده است. در این بیماری، رگهای ریه بهطور غیرطبیعی تنگ و سفت میشوند و بار زیادی بر قلب وارد میکنند. اندوتلین-۱ مادهای است که در بدن باعث انقباض عروق میشود و در این بیماران سطح آن بالا میرود؛ بوسنتان با مسدودکردن گیرندههای این ماده در دیوارهٔ رگها، از انقباض بیشازحد آنها جلوگیری میکند. نتیجهٔ این اثر، کاهش فشار در عروق ریوی، کاهش بار روی قلب، و بهبود توان فعالیت بدنی بیمار است.
موارد مصرف
- درمان فشار خون بالای شریان ریوی برای بهبود توان فعالیت بدنی و کاهش نشانهها
- کُندکردنِ روند وخیمترشدن بالینی در بیماران مبتلا به فشار خون شریان ریوی
- کاهش نیاز به بستریشدن بهدلیل وخامت بیماری
- در برخی بیماران مبتلا به اسکلرودرمی سیستمیک، کاهش بروز زخمهای جدید نوک انگشتان (به تشخیص پزشک متخصص)
روش مصرف
بوسنتان بهصورت قرص خوراکی و معمولاً بهطور منظم و در ساعتهای مشخصِ هر روز مصرف میشود؛ میتوان آن را همراه غذا یا با معدهٔ خالی میل کرد. تعداد نوبتهای مصرف در روز، فاصلهٔ بین آنها و طول دورهٔ درمان را پزشک بر اساس نسخه تعیین میکند و رعایت همان برنامه به یک اندازه اهمیت دارد. قرصها را کامل و با آب میل کنید و بدون مشورت با پزشک، دوز را تغییر ندهید یا مصرف را قطع نکنید؛ زیرا قطع ناگهانی میتواند در برخی بیماران نشانههای بیماری زمینهای را تشدید کند. دوز دقیق و برنامهٔ درمان را فقط پزشک متخصص قلب یا ریه، بر پایهٔ شرایط بالینی و آزمایشهای دورهای کبد، تعیین و در طول درمان بازبینی میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
فشار خون شریان ریوی؛ بهبود توان فعالیت و علائم و کاهش وخامت بالینی و نیاز به بستریشدن
با غذا یا بدون غذا مصرف میشود. مقدار نگهدارندهٔ معمول بزرگسالان ۲۵۰ میلیگرم در روز است؛ پایش منظم آنزیمهای کبدی ضروری است.
کاهش بروز زخمهای جدید نوک انگشتان در اسکلرودرمی سیستمیک
برای پیشگیری از زخمهای جدید است و اثر ثابتشدهای بر التیام زخم موجود ندارد؛ فقط با تشخیص و پایش پزشک متخصص مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به بوسنتان یا سایر اجزای دارو
- هرگونه بیماری کبدی، فعلی یا در گذشته، و نتایج آزمایشهای عملکرد کبد
- بارداری، احتمال بارداری، یا برنامه برای بارداری؛ و روش پیشگیری مورد استفاده
- شیردهی یا برنامه برای شیردهی در آینده نزدیک
- مصرف همزمان سیکلوسپورین، گلیبنکلامید (گلیبوراید)، وارفارین، یا داروهای ضدقارچ
- کمخونی یا سابقهٔ افت هموگلوبین در آزمایشهای خون
عوارض احتمالی
- سردرد
- گُرگرفتگی و سرخی پوست
- احتقان بینی یا سرماخوردگیِ مکرر
- تورم خفیف مچ پا یا ساق پا
- تهوع
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره، خستگی شدید یا بیاشتهایی غیرمعمول: نشانهٔ احتمالی آسیب کبدی؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید و آزمایش کبد انجام دهید.
- تورم فزایندهٔ پا یا افزایش ناگهانی وزن: میتواند نشانهٔ احتباس مایعات باشد؛ بیدرنگ به پزشک اطلاع دهید.
- رنگپریدگی، خستگی غیرعادی یا تنگی نفس: ممکن است نشانهٔ کمخونی باشد و نیاز به آزمایش خون دارد.
- تورم صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیر گسترده: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشخیص یا شکِ به بارداری در حین مصرف: فوراً با پزشک تماس بگیرید، چون این دارو میتواند به جنین آسیب برساند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بوسنتان تداخلهای دارویی مهمی دارد. مصرف همزمان با سیکلوسپورین ممنوع است، زیرا سطح خونی بوسنتان را بهشدت بالا میبرد؛ ترکیب با گلیبنکلامید (گلیبوراید) نیز بهدلیل افزایش خطر آسیب کبدی و کاهش اثر هر دو دارو توصیه نمیشود. بوسنتان میتواند اثر داروهای ضدانعقاد خوراکی مانند وارفارین را کم کند و نیاز به تنظیم مجدد دوز آنها را ایجاد کند. برخی داروهای ضدقارچ و سایر داروهایی که آنزیمهای کبدی را تحت تأثیر قرار میدهند نیز میتوانند سطح این دارو را در خون تغییر دهند. نکتهٔ مهم دیگر این است که بوسنتان میتواند اثر قرصهای ضدبارداری هورمونی را کم کند؛ بنابراین این روش بهتنهایی برای پیشگیری از بارداری کافی نیست. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بوسنتان در بارداری کاملاً ممنوع است، زیرا میتواند به رشد جنین آسیب برساند؛ پزشکان پیش از شروع درمان در زنانی که امکان بارداری دارند، آزمایش بارداریِ منفی میخواهند و مصرف همزمانِ یک روش پیشگیریِ مطمئن را ضروری میدانند، و این آزمایش باید بهطور دورهای تکرار شود. دربارهٔ شیردهی اطلاعات کافی و قطعی در دست نیست؛ به همین دلیل، مصرف در دوران شیردهی فقط با نظر و صلاحدید پزشک متخصص انجام میشود.
نگهداری
بوسنتان را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 62.5 mg |
| قرص | 125 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید هر ماه آزمایش کبد بدهم؟
۰۲آیا مصرف بوسنتان همراه با قرص ضدبارداری هورمونی بهتنهایی کافی است؟
۰۳آیا بوسنتانِ ژنریکِ ایرانی با تراکلیر فرق دارد؟
۰۴آیا میتوان مصرف بوسنتان را خودسرانه قطع کرد؟
۰۵چرا در حین مصرف بوسنتان احساس گرگرفتگی یا سردرد دارم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۱ سازنده، در گروه C02KX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.