بیوتین
بیوتین یکی از ویتامینهای محلول در آب از خانوادهٔ ویتامینهای گروهِ B است که بدن برای سوختوسازِ چربی، قند و پروتئین به آن نیاز دارد.
بیشتر برای جبرانِ کمبودِ بیوتین و بهعنوانِ مکملی برای تقویتِ سلامتِ مو، پوست و ناخن مصرف میشود.
بیوتین معمولاً بیخطر است، اما بهویژه در مقادیرِ بالا میتواند نتیجهٔ برخی آزمایشهای خون (مانندِ آزمایشِ تیروئید یا قلب) را بهاشتباه نشان دهد.
اگر قرار است آزمایشِ خون بدهید، باردار یا شیرده هستید، یا داروی ضدتشنج مصرف میکنید، پیش از مصرفِ بیوتین با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بیوتین که با نامِ ویتامین B7 نیز شناخته میشود، یکی از ویتامینهای محلول در آب از خانوادهٔ ویتامینهای گروهِ B است. این ویتامین در بدن نقشِ یک کوآنزیم دارد؛ یعنی به چند آنزیمِ کلیدی کمک میکند تا چربی، قند و برخی اسیدهای آمینه برای تأمینِ انرژی و ساختنِ موادِ ضروریِ بدن پردازش شوند. همین نقش، بیوتین را برای سلامتِ پوست، مو، ناخن و سیستمِ عصبی مهم میسازد. کمبودِ بیوتین در افرادِ سالم نادر است، چون بدن مقدارِ کمی از آن را با کمکِ باکتریهای روده نیز میسازد و در بسیاری از غذاها هم یافت میشود؛ با اینحال، در شرایطِ خاصی مانندِ اختلالهای ژنتیکیِ متابولیسمِ بیوتین یا مصرفِ طولانیمدتِ برخی داروها، ممکن است کمبود ایجاد شود و جبرانِ آن با دارو لازم گردد.
موارد مصرف
- جبرانِ کمبودِ بیوتین در بدن
- تقویتِ سلامتِ مو، پوست و ناخن، بهویژه در ریزشِ مو یا شکنندگیِ ناخن
- بخشی از درمانِ اختلالهای ارثیِ نادرِ متابولیسم، مانندِ کمبودِ بیوتینیداز
- حمایتِ تغذیهای در سوءجذبِ رودهای یا تغذیهٔ وریدیِ طولانیمدت
- جبرانِ کمبودِ بیوتین در برخی بیمارانِ دیالیزی
روش مصرف
بیوتین معمولاً بهصورتِ قرصِ خوراکی مصرف میشود و در مواردِ خاص، به تشخیصِ پزشک، بهصورتِ تزریقی نیز تجویز میگردد. قرص را میتوان با یا بدونِ غذا میل کرد؛ در صورتِ داشتنِ معدهٔ حساس، مصرفِ همراه با غذا معمولاً ناراحتیِ گوارشی را کاهش میدهد. برای اثربخشیِ بهتر، بیوتین را هرروز در ساعتِ نسبتاً ثابتی مصرف کنید تا فراموش نشود. مقدارِ مصرف و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک یا داروساز بر اساسِ علتِ مصرف تعیین میکند و نباید بدونِ نظرِ او مقدار را تغییر داد یا مصرف را قطع کرد، بهویژه اگر برای درمانِ یک بیماریِ زمینهای تجویز شده باشد. شکلِ تزریقیِ این دارو را فقط کادرِ درمانی تزریق میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود بیوتین
درمان تا اصلاح کمبود و رفع علت زمینهای ادامه مییابد؛ در صورت ناتوانی در مصرف خوراکی، شکل تزریقی فقط با تجویز استفاده شود.
ریزش موی منتشر، بهعنوان درمان کمکی
این رژیم برای بزرگسالان است؛ در صورت نبود بهبود پس از ۶ هفته، علت ریزش مو باید دوباره بررسی شود.
کمبود بیوتینیداز
درمان معمولاً مادامالعمر است و مقدار آن بر پایهٔ شدت کمبود آنزیم تنظیم میشود.
سوءجذب رودهای یا تغذیهٔ وریدی طولانیمدت
مقادیر پیشگیرانهٔ میکروگرمی باید در فرمول تغذیه یا مولتیویتامین وریدی تنظیم شود و با قرص ۵ میلیگرمی جایگزین نشود.
کمبود بیوتین مرتبط با دیالیز
مصرف روتین برای همهٔ بیماران دیالیزی لازم نیست؛ وضعیت تغذیه و وجود کمبود باید بررسی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به بیوتین یا هر مادهٔ دیگری حساسیت داشتهاید، به پزشک یا داروساز بگویید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر داروی ضدتشنج مصرف میکنید، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- اگر بیماریِ کلیوی دارید یا تحتِ دیالیز هستید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر بهزودی قرار است آزمایشِ خون (بهویژه آزمایشِ تیروئید یا قلب) بدهید، مصرفِ بیوتین را به پزشک و آزمایشگاه اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- ناراحتیِ خفیفِ معده یا حالتِ تهوعِ گذرا
- دلدرد یا نفخِ خفیف
- تغییرِ جزئی در بو یا رنگِ ادرار، بهدلیلِ دفعِ بیوتینِ اضافی از بدن
- سردردِ خفیف در برخی افراد
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت، لبها یا زبان، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بثوراتِ پوستیِ گسترده، خارشِ شدید یا قرمزیِ غیرعادیِ پوست که برطرف نمیشود؛ به پزشک اطلاع دهید.
- هر علامتِ شدید و غیرمنتظره پس از شروعِ مصرف؛ در این صورت مصرف را متوقف کنید و با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ طولانیمدتِ برخی داروهای ضدتشنج مانندِ فنیتوئین، کاربامازپین یا پریمیدون میتواند سطحِ بیوتینِ بدن را کاهش دهد. مصرفِ زیاد و طولانیمدتِ سفیدهٔ خامِ تخممرغ نیز جذبِ بیوتین را کم میکند، چون مادهای بهنامِ آویدین در آن، بیوتین را پیش از جذب متصل و غیرفعال میکند. الکل هم ممکن است در جذبِ طبیعیِ این ویتامین اختلال ایجاد کند. نکتهٔ مهمتر این است که بیوتین، بهویژه در مقادیرِ بالا، میتواند نتیجهٔ برخی آزمایشهای آزمایشگاهی مانندِ آزمایشِ عملکردِ تیروئید، هورمونها یا حتی برخی آزمایشهای تشخیصیِ قلب را نادرست نشان دهد، بدونِ اینکه واقعاً مشکلی در بدن وجود داشته باشد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید، بهویژه پیش از هر آزمایشِ خون.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بیوتین یکی از ویتامینهای موردنیازِ بدن در دورانِ بارداری و شیردهی است و پژوهشها نشان دادهاند کمبودِ خفیفِ آن در بارداری چندان نادر نیست. با اینحال، مصرفِ آن بهصورتِ مکمل یا دارو، بهویژه در مقادیری بیش از نیازِ روزانه، باید فقط با تجویز و نظرِ پزشک باشد. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از مصرفِ بیوتین با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
بیوتین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. درِ ظرفِ دارو را همیشه بسته نگه دارید و آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را مصرف نکنید؛ برای دفعِ صحیحِ داروی اضافی یا تاریخگذشته از داروخانه راهنمایی بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 mg / 1mL |
| قرص | 5 mg |
| قرص | 5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرفِ بیوتین واقعاً رشدِ مو را بیشتر یا ریزشِ آن را کمتر میکند؟
۰۲چرا پزشک یا آزمایشگاه از من خواست پیش از آزمایشِ خون، مصرفِ بیوتین را قطع کنم؟
۰۳آیا میتوان بیوتین را همراهِ مولتیویتامین یا مکملهای دیگر مصرف کرد؟
۰۴مصرفِ بیوتین چهمدت طول میکشد تا اثرش را روی مو یا ناخن ببینم؟
۰۵آیا مصرفِ زیادِ بیوتین خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۸ سازنده، در گروه A11HA05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.