براکتانت
براکتانت (Beractant) یک سورفکتانت طبیعی ریوی با منشأ ریه گاو است که ترکیب آن شبیهسازی سورفکتانت طبیعی ریه انسان طراحی شده است. هدف آن کمک به باز ماندن کیسههای هوایی ریه در نوزادانی است که هنوز سورفکتانت کافی خودشان را نساختهاند.
براکتانت بیشتر برای پیشگیری یا درمان سندرم دیسترس تنفسی در نوزادان نارس به کار میرود که ریه آنها هنوز سورفکتانت کافی نساخته است. این دارو به باز شدن کیسههای هوایی ریه و آسانتر شدن تنفس نوزاد کمک میکند.
این دارو فقط در بخش مراقبت ویژه نوزادان و توسط تیم درمانی متخصص، مستقیماً داخل ریه نوزاد از طریق لوله تنفسی تجویز میشود؛ خانواده هرگز آن را در خانه استفاده نمیکند.
خانواده باید بلافاصله با پزشک یا پرستار بالین صحبت کند اگر پس از تجویز دارو تغییر ناگهانی در رنگ پوست، تنفس یا ترشحات لوله تنفسی نوزاد دیده شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
براکتانت (Beractant) یک سورفکتانت طبیعی ریوی است که از بافت ریه گاو استخراج و با چند چربی و پروتئین اضافه غنیسازی میشود تا شباهت نزدیکی به سورفکتانت طبیعی ریه انسان داشته باشد. سورفکتانت لایه نازکی از چربی و پروتئین است که در کیسههای هوایی ریه کشش سطحی را کم میکند تا این کیسهها در پایان بازدم بسته نشوند. در نوزادان بسیار نارس، ریه هنوز به اندازه کافی سورفکتانت خودش را نساخته و همین کمبود باعث سندرم دیسترس تنفسی (Respiratory Distress Syndrome) میشود، وضعیتی که با نام بیماری غشای هیالن هم شناخته میشود. براکتانت با جایگزینی موقت این ماده، ظرفیت ریه برای باز شدن و تبادل گاز را بهبود میبخشد. این دارو ردهای کاملاً اختصاصی نوزادان است و در بزرگسالان یا کودکان بزرگتر کاربردی ندارد.
موارد مصرف
- پیشگیری از سندرم دیسترس تنفسی در نوزادان بسیار نارس و پرخطر، بلافاصله پس از تولد
- درمان سندرم دیسترس تنفسی تشخیص دادهشده (بیماری غشای هیالن) در نوزادان نارس
- کمک به باز ماندن کیسههای هوایی ریه و بهبود تبادل اکسیژن و دیاکسید کربن
- کاهش نیاز به تنظیمات شدید دستگاه تهویه مکانیکی در روزهای نخست زندگی نوزاد
روش مصرف
براکتانت را خانواده تجویز نمیکند؛ این دارو را فقط پزشک یا تیم بخش مراقبت ویژه نوزادان، از طریق لوله تنفسی که از پیش در راه هوایی نوزاد جایگذاری شده، مستقیماً داخل ریه او میریزد، معمولاً در چند وضعیت متفاوت بدن تا در هر دو ریه به طور یکنواخت پخش شود. تعداد دفعات و فاصله دوزها را پزشک نوزاد بر اساس وزن، سن حاملگی و پاسخ تنفسی نوزاد (اکسیژن خون، عکس قفسه سینه) تعیین میکند و ممکن است در ساعات یا روزهای بعد تکرار شود. در حین و پس از هر تجویز، ضربان قلب، اکسیژن خون و وضعیت لوله تنفسی نوزاد به طور پیوسته زیر نظر گرفته میشود. خانواده کافی است درباره روند درمان، تعداد دوزها و وضعیت کلی نوزاد با تیم درمانی در تماس باشد و هر پرسشی را که دارد مطرح کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از سندرم دیسترس تنفسی در نوزادان نارس بسیار پرخطر
فقط توسط تیم مجرب مراقبت از نوزاد و از راه لولهٔ تراشه تجویز شود.
درمان سندرم دیسترس تنفسی تشخیصدادهشده در نوزادان نارس (بیماری غشای هیالن)
در صورت تداوم دیسترس تنفسی، دوزهای بعدی با فاصلهٔ حداقل ۶ ساعت داده میشوند؛ حداکثر ۴ دوز در ۴۸ ساعت نخست زندگی.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه هرگونه حساسیت یا واکنش غیرعادی در دوزهای قبلی همین دارو، در صورت وجود
- ناهنجاریهای مادرزادی ریه یا قلب در نوزاد، در صورت تشخیص پیش یا پس از تولد
- سایر داروها یا اقداماتی که همزمان برای نوزاد انجام میشود، مانند داروهای تنفسی، آنتیبیوتیک یا حمایت گردش خون
- هرگونه خونریزی ریوی یا ناپایداری شدید قلبیعروقی در نوزاد که ممکن است زمانبندی دارو را تغییر دهد
- سن دقیق حاملگی و وزن تولد نوزاد، زیرا نحوه و برنامه تجویز بر همین اساس تنظیم میشود
عوارض احتمالی
- افت گذرای ضربان قلب (برادیکاردی) در حین تجویز
- کاهش موقت اکسیژن خون یا رنگپریدگی و کبودی گذرا حین دارو دادن
- برگشت مقداری از دارو به داخل لوله تنفسی
- بیثباتی خفیف فشار خون حین یا پس از تجویز
- افزایش گذرای نیاز نوزاد به اکسیژن یا تنظیمات دستگاه تنفسی، بلافاصله پس از دارو
- خونریزی ریوی، یعنی دیده شدن ترشح خونی یا کفآلود در لوله تنفسی؛ باید فوراً به پزشک یا پرستار بالین اطلاع داده شود
- افت ناگهانی و شدید اکسیژن خون یا ضربان قلب نوزاد حین یا پس از تجویز؛ نیازمند بررسی و مداخله فوری تیم درمانی است
- انسداد لوله تنفسی با ترشحات؛ باید فوراً توسط تیم درمانی ساکشن یا در صورت نیاز تعویض شود
- نشانههای پارگی هوا از ریه (پنوموتوراکس)، مانند افت ناگهانی اکسیژن و نامتقارن شدن صدای تنفس در دو طرف قفسه سینه؛ نیازمند بررسی فوری پزشک و اقدام درمانی سریع است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
براکتانت مستقیماً درون ریه اثر میگذارد و بر خلاف داروهای خوراکی، تداخل غذایی یا الکلی برایش معنا ندارد؛ تداخل سیستمی شناختهشده مهمی هم با اغلب داروهای دیگر گزارش نشده است. با این حال تیم درمانی معمولاً تا مدتی پس از هر تجویز از ساکشن لوله تنفسی خودداری میکند تا داروی وارد شده به ریه از دست نرود، و آن را با سایر فرآوردههای سورفکتانت مخلوط نمیکند. چون براکتانت به سرعت مقاومت ریه را تغییر میدهد، تنظیمات دستگاه تهویه و اکسیژن هم بلافاصله پس از هر دوز بازبینی میشود. با این همه، فهرست کامل داروها، مکملها و مداخلههایی که برای نوزاد انجام میشود باید همیشه در پرونده درمانی و در دسترس تیم پزشکی نوزاد باشد تا هماهنگی درمان حفظ شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
براکتانت به مادر در دوران بارداری یا شیردهی تجویز نمیشود؛ این دارو مستقیماً و فقط به نوزاد، آن هم پس از تولد و در بخش مراقبت ویژه، داده میشود، بنابراین پرسشهای معمول درباره بارداری و شیردهی برای این دارو موضوعیت ندارد. آنچه واقعاً به دوران بارداری مربوط میشود، تصمیمهای پزشکی پیش از زایمان زودرس است که تیم پزشک زنان برای کمک به رشد ریه جنین در نظر میگیرد؛ این تصمیمها کاملاً جدا از براکتانت و بر عهده پزشک زنان و متخصص نوزادان است. مادر شیرده میتواند هرگونه نگرانی درباره شیردهی نوزاد بستری را با تیم درمانی نوزاد در میان بگذارد.
نگهداری
براکتانت را خانواده در منزل نگهداری نمیکند؛ این دارو منحصراً در داروخانه بیمارستان، به صورت یخچالی (میان ۲ تا ۸ درجه سلسیوس) و دور از نور و یخزدگی نگهداری میشود و پرستار یا داروساز بیمارستان پیش از هر تجویز، تاریخ انقضا و شرایط نگهداری آن را بررسی میکند. اگر خانواده درباره نگهداری یا منشأ ویال دارویی نوزادشان پرسشی دارد، میتواند مستقیماً از تیم درمانی بپرسد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 25 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نوزاد نارس من به براکتانت نیاز دارد؟
۰۲آیا یک دوز براکتانت کافی است یا باید تکرار شود؟
۰۳آیا درست است که براکتانت از گاو گرفته میشود؟ آیا این موضوع خطری برای نوزاد دارد؟
۰۴چرا بعد از تجویز براکتانت ضربان قلب یا اکسیژن نوزاد موقتاً افت میکند؟
۰۵آیا نوزاد من بعد از دریافت براکتانت دیگر به دستگاه تنفسی نیاز ندارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۶ سازنده، در گروه R07AA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.