بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · عفونت و آنتی‌بیوتیک

ب ث ژ

Bcg
رده ATC J07ANشکل تزریقیدوز INJECTION, SUSPENSION INTRAVESICAL 3MILLILITERبرند در ایران ۳
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

ب ث ژ نوعی باکتریِ زندهٔ ضعیف‌شده است که در اصل پایهٔ واکسنِ سل بوده، اما در این کاربرد به‌صورتِ محلولی درونِ مثانه ریخته می‌شود تا سیستمِ ایمنیِ بدن را علیهِ سلول‌های سرطانیِ مثانه فعال کند.

بیشتر برای چه؟

بیشترین کاربردِ آن درمانِ سرطانِ سطحیِ مثانه (شاملِ کارسینومای درجا) و کاهشِ احتمالِ بازگشتِ آن پس از عملِ برداشتنِ تومور از طریقِ مجرا است.

نکتهٔ ایمنی مهم

چون ب ث ژ یک میکروبِ زندهٔ ضعیف‌شده است، باید فقط توسطِ پزشک یا پرستارِ آموزش‌دیده و در محیطِ درمانی تزریق شود؛ در افرادی با سیستمِ ایمنیِ ضعیف یا در دورانِ بارداری مصرف نمی‌شود.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر پس از تزریق دچارِ تبِ شدید و ادامه‌دار، لرزِ شدید یا خون‌ریزیِ زیادِ ادراری شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ برایِ نگرانی‌های خفیف‌تر نیز با پزشکِ معالجِ خود تماس بگیرید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Bcg
۰۲

معرفی دارو

ب ث ژ (Bacillus Calmette-Guérin) نوعی باکتریِ زنده و ضعیف‌شده از خانوادهٔ مایکوباکتریومِ گاوی است که سال‌ها پیش برایِ ساختِ واکسنِ سل تولید شد. در کاربردِ داخل‌مثانه‌ای، همین باکتری از طریقِ یک سوندِ ادراری به داخلِ مثانه ریخته می‌شود و به دیوارهٔ مثانه می‌چسبد. این کار یک واکنشِ ایمنیِ موضعی و کنترل‌شده در دیوارهٔ مثانه ایجاد می‌کند که سلول‌های ایمنیِ بدن را برایِ شناسایی و از بین بردنِ سلول‌های سرطانیِ باقی‌مانده فرا می‌خواند. هدفِ اصلی، کاهشِ احتمالِ بازگشت یا پیشرفتِ سرطانِ سطحیِ مثانه پس از جراحیِ برداشتنِ تومور است. این درمان یک نوعِ ایمونوتراپی محسوب می‌شود، نه شیمی‌درمانیِ معمول.

۰۳

موارد مصرف

  • درمانِ کارسینومای درجایِ مثانه (نوعی سرطانِ زودرس و سطحی)
  • پیشگیری از بازگشتِ سرطانِ سطحیِ مثانه پس از عملِ برداشتنِ تومور از راهِ مجرا
  • کاهشِ خطرِ پیشرفتِ سرطانِ سطحیِ مثانه به مراحلِ عمیق‌تر و مهاجم‌تر
  • درمانِ نگه‌دارنده برایِ کاهشِ احتمالِ بازگشتِ درازمدتِ تومورهایِ پرخطرِ مثانه
۰۴

روش مصرف

ب ث ژ هرگز توسطِ خودِ فرد مصرف نمی‌شود؛ این محلول را پزشک یا پرستار، از طریقِ یک سوندِ نازک، مستقیماً به داخلِ مثانه می‌رساند و برنامهٔ زمانیِ جلسات (شاملِ دورهٔ آغازین و در صورتِ نیاز دورهٔ نگه‌دارنده) را پزشکِ متخصصِ اورولوژی بر اساسِ وضعیتِ هر بیمار مشخص می‌کند. معمولاً از فرد خواسته می‌شود پیش از جلسه مایعاتِ کمتری بنوشد و محلول را برایِ مدتِ مشخصی که تیمِ درمانی می‌گوید در مثانه نگه دارد، سپس طبقِ راهنماییِ آن‌ها ادرار کند. تا حدودِ یک شبانه‌روز پس از هر جلسه بهتر است هنگامِ ادرار کردن نشسته بنشینید، دست‌های خود را پس از دستشویی رفتن کاملاً بشویید و طبقِ توصیهٔ پزشک، توالت را با محلولِ ضدعفونی‌کننده تمیز کنید؛ این کار از انتقالِ احتمالیِ باکتریِ زنده به دیگران جلوگیری می‌کند. هیچ‌گاه بدونِ هماهنگی با پزشک، جلسه‌ای را به تأخیر نیندازید یا درمان را زودتر از موعد قطع نکنید، مگر آنکه خودِ پزشک به‌دلیلِ بروزِ عارضه‌ای این کار را صلاح بداند.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

درمان کارسینومای درجای مثانه

بزرگسالانیک ویال کامل، پس از بازسازی طبق دستور فرآورده، به‌صورت داخل‌مثانه‌ای هفته‌ای یک‌بار به مدت ۶ هفته؛ پس از پاسخ، درمان نگه‌دارنده طبق برنامه متخصص ادامه می‌یابد.

دارو حدود ۲ ساعت در مثانه نگه داشته شود. در صورت تب، بدحالی یا علائم شدید ادراری، نوبت بعدی تا ارزیابی پزشک انجام نشود.

پیشگیری از بازگشت سرطان سطحی مثانه پس از برداشتن تومور از راه مجرا

بزرگسالانیک ویال کامل به‌صورت داخل‌مثانه‌ای هفته‌ای یک‌بار به مدت ۶ هفته؛ در صورت نیاز، دوره‌های نگه‌دارنده سه‌نوبتی در ماه‌های ۳، ۶ و ۱۲ و در موارد پرخطر تا ماه ۳۶ انجام می‌شود.

درمان معمولاً ۷ تا ۱۴ روز پس از عمل و پس از رفع خون‌ریزی واضح و عفونت ادراری آغاز می‌شود.

کاهش خطر پیشرفت سرطان سطحی مثانه به مراحل عمیق‌تر و مهاجم‌تر

بزرگسالانیک ویال کامل به‌صورت داخل‌مثانه‌ای هفته‌ای یک‌بار به مدت ۶ هفته، سپس دوره‌های نگه‌دارنده سه‌نوبتیِ هفتگی در ماه‌های ۳، ۶، ۱۲، ۱۸، ۲۴، ۳۰ و ۳۶؛ طول درمان بر اساس خطر بیماری و تحمل بیمار تعیین می‌شود.

این برنامه برای تومورهای پرخطر است و ادامه هر دوره به پاسخ درمانی و نبود عوارض مهم بستگی دارد.

درمان نگه‌دارنده برای کاهش احتمال بازگشت درازمدت تومورهای پرخطر مثانه

بزرگسالانیک ویال کامل به‌صورت داخل‌مثانه‌ای، هفته‌ای یک‌بار در سه هفته پیاپی؛ این دوره‌ها معمولاً در ماه‌های ۳، ۶ و ۱۲ و در تومورهای پرخطر تا ماه ۳۶ تکرار می‌شوند.

درمان نگه‌دارنده پس از پاسخ مناسب به دوره القایی انجام می‌شود و در صورت عفونت ادراری، خون‌ریزی واضح یا بیماری تب‌دار باید به تعویق بیفتد.

تنظیم دوز: در نارسایی کلیه یا کبد معمولاً کاهش مقدار استاندارد لازم نیست و در سالمندان نیز تعدیل روتین دوز انجام نمی‌شود، اما به‌دلیل خطر عوارض شدید، ارزیابی پزشک ضروری است. مقدار دقیق و برنامه نهایی بر اساس سن، شدت و پاسخ بیماری و وضعیت کلیه و کبد تعیین می‌شود؛ بیش از یک ویال در هر نوبت نباید داده شود.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • اگر سابقهٔ بیماریِ سل (فعال یا در گذشته) دارید، حتماً به پزشک بگویید.
  • اگر سیستمِ ایمنیِ ضعیف دارید (مثلِ اچ‌آی‌وی، شیمی‌درمانی، مصرفِ داروهایِ سرکوب‌کنندهٔ ایمنی یا کورتون) یا سابقهٔ نقصِ ایمنیِ مادرزادی دارید، پیش از شروعِ درمان با پزشک در میان بگذارید.
  • اگر باردار هستید، احتمالِ بارداری می‌دهید یا شیر می‌دهید، پیش از هر جلسه به پزشک اطلاع دهید.
  • اگر به‌تازگی عملِ مثانه یا سوندگذاریِ آسیب‌زا داشته‌اید، یا خون‌ریزیِ آشکارِ ادراری و علائمِ عفونتِ ادراری دارید، پزشک ممکن است جلسه را به تعویق بیندازد.
  • فهرستِ کاملِ داروها، مکمل‌ها و هر واکنشِ آلرژیکِ قبلی، به‌ویژه واکنشِ شدید به جلسه‌هایِ قبلیِ ب ث ژ را با پزشک در میان بگذارید.
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • سوزش یا ناراحتی هنگامِ ادرار کردن
  • افزایشِ دفعاتِ ادرار کردن و احساسِ فوریت برایِ دستشویی رفتن
  • تبِ خفیف و گذرا، معمولاً در یکی‌دو روزِ اولِ پس از هر جلسه
  • احساسِ خستگی یا کسالتِ خفیفِ شبیهِ سرماخوردگی
  • کمی خون در ادرار
  • دردِ خفیفِ مثانه یا اسپاسمِ مثانه
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • تبِ بالا که ادامه پیدا می‌کند یا با لرزِ شدید همراه است می‌تواند نشانهٔ گسترشِ عفونت در بدن باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در نفس‌کشیدن؛ با اورژانس تماس بگیرید.
  • خون‌ریزیِ شدید و ادامه‌دارِ ادراری یا ناتوانی در ادرار کردن؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • دردِ مفاصل، ورمِ مفاصل یا قرمزیِ چشم که پس از درمان ظاهر می‌شود می‌تواند نشانهٔ واکنشِ ایمنیِ گسترده‌تر باشد؛ در اسرع‌وقت به پزشک اطلاع دهید.
  • خستگیِ شدید و غیرمعمول، افتِ فشارِ خون یا گیجیِ شدید پس از تزریق می‌تواند نشانهٔ عفونتِ گستردهٔ بدن، یک وضعیتِ جدی، باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

چون ب ث ژ یک میکروبِ زنده است، مصرفِ هم‌زمانِ برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، به‌ویژه داروهایِ ضدِ سل و برخی آنتی‌بیوتیک‌هایِ وسیع‌الطیف مانندِ فلوروکینولون‌ها، می‌تواند اثرِ آن را کم کند؛ به همین دلیل این داروها معمولاً فقط در صورتِ لزومِ درمانِ یک عفونتِ مشخص و با هماهنگیِ پزشک تجویز می‌شوند. داروها و درمان‌هایِ سرکوب‌کنندهٔ سیستمِ ایمنی، مانندِ کورتون‌ها یا داروهایِ شیمی‌درمانی، نیز می‌توانند اثربخشیِ ب ث ژ را کم کنند و خطرِ عفونت را بالا ببرند. فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌هایت، به‌ویژه هر آنتی‌بیوتیک یا داروی سرکوب‌کنندهٔ ایمنی، را حتماً به پزشک و داروساز بگو.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

ب ث ژ از دستهٔ فرآورده‌هایِ زنده است و به‌همین دلیل در دورانِ بارداری تجویز نمی‌شود، چون احتیاط ایجاب می‌کند از هر خطرِ نظریِ آن برایِ جنین پرهیز شود؛ پیشگیری از بارداری در طولِ دورهٔ درمان معمولاً توصیه می‌شود. دربارهٔ دورانِ شیردهی نیز اطلاعاتِ محدودی وجود دارد، پس تصمیمِ نهایی دربارهٔ ادامه یا قطعِ آن باید با نظرِ مستقیمِ پزشک و با در نظر گرفتنِ وضعیتِ بالینیِ فرد گرفته شود.

۱۰

نگهداری

از آنجا که ب ث ژ یک فرآوردهٔ زیستیِ زنده است، معمولاً در محیطِ درمانی و توسطِ کادرِ پزشکی نگهداری و آماده‌سازی می‌شود؛ اگر ویال یا محلولی موقتاً در اختیارِ شما قرار گرفت، آن را طبقِ راهنماییِ داروساز در یخچال و دور از نور نگه دارید، هرگز نگذارید یخ بزند، پیش از تاریخِ انقضایِ رویِ بسته‌بندی از آن استفاده کنید و همیشه آن را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۳ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
ب ث ژ BCG
1 VIAL, GLASS in 1 BOX
انستیتو پاستور ایران
تزریقی
ب ث ژ اینتراوزیکال لیوفیلیزه FREEZE-DRIED INTRAVESICAL BCG
1 VIAL, GLASS in 1 BOX
انستیتو پاستور ایران
تزریقی
پاستوسیس PASTOCYS
1 VIAL, GLASS in 1 BOX
انستیتو پاستور ایران
تزریقی
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱آیا ب ث ژ همان واکسنِ سل است که در بچگی تزریق می‌شود؟
ب ث ژ از همان سویهٔ باکتریِ ضعیف‌شده‌ای ساخته می‌شود که در واکسنِ سل هم به کار می‌رود، اما در اینجا کاربردِ کاملاً متفاوتی دارد: به‌جایِ تزریقِ زیرِ پوست برایِ پیشگیری از سل، به‌صورتِ محلول داخلِ مثانه برایِ درمانِ سرطانِ مثانه استفاده می‌شود.
۰۲چرا باید بعد از هر جلسه، دستشویی رفتنم را با احتیاطِ خاصی انجام دهم؟
چون تا مدتی پس از هر جلسه، مقداری از باکتریِ زنده ممکن است همراهِ ادرار دفع شود. رعایتِ نکاتی مانندِ نشستن هنگامِ ادرار کردن و ضدعفونی‌کردنِ توالت، از رسیدنِ این باکتری به دیگران، به‌ویژه افرادِ با سیستمِ ایمنیِ ضعیف در خانه، جلوگیری می‌کند.
۰۳آیا درمان با ب ث ژ می‌تواند بر نتیجهٔ آزمایشِ پوستیِ سل تأثیر بگذارد؟
بله، ممکن است. چون ب ث ژ خودش از خانوادهٔ همان باکتری است، می‌تواند در آینده نتیجهٔ آزمایشِ پوستیِ سل را به‌اشتباه مثبت نشان دهد. حتماً به هر پزشکی که در آینده این آزمایش را درخواست می‌کند، سابقهٔ درمان با ب ث ژ را بگویید.
۰۴چرا بعد از تزریق احساسِ تب یا کسالتِ خفیف می‌کنم؟
این حالت واکنشِ طبیعیِ سیستمِ ایمنیِ بدن به تحریکِ ایجادشده توسطِ ب ث ژ است و در بیشترِ موارد ظرفِ یکی‌دو روز خودبه‌خود برطرف می‌شود. اما اگر تب بالا رفت یا ادامه پیدا کرد، حتماً با پزشک تماس بگیرید.
۰۵آیا در طولِ دورهٔ درمان با ب ث ژ محدودیتی برایِ رابطهٔ جنسی وجود دارد؟
پزشک معمولاً برایِ مدتِ کوتاهی پس از هر جلسه، رعایتِ برخی احتیاط‌ها مانندِ استفاده از کاندوم را توصیه می‌کند، چون امکانِ حضورِ موقتِ باکتریِ زنده در ترشحاتِ بدن وجود دارد. برایِ جزئیاتِ دقیق‌تر و مدت‌زمانِ توصیه‌شده، از پزشکِ خودتان بپرسید.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۳ برند از ۱ سازنده، در گروه J07AN. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.