باریم سولفات
باریم سولفات یک مادهٔ حاجبِ (کنتراست) رادیولوژی است که تقریباً وارد جریانِ خون نمیشود و برای واضحتر دیدهشدنِ دستگاه گوارش زیرِ اشعهٔ ایکس بهکار میرود.
بیشتر برای تصویربرداری از مری، معده، رودهٔ باریک و رودهٔ بزرگ، مانند رادیوگرافیِ باریم و انمای باریم، استفاده میشود تا زخم، تنگی، پولیپ یا تومور آشکار شود.
اگر سوراخشدگی یا انسدادِ روده در شما مطرح یا محتمل باشد، این ماده نباید مصرف شود، زیرا نشتِ آن به داخلِ شکم میتواند خطرناک باشد.
اگر پس از آزمایش چند روز مدفوع یا گاز دفع نکردید یا دردِ شدیدِ شکمی داشتید، با پزشک مشورت کنید؛ در صورتِ نشانههای حساسیتِ شدید مانند تورمِ صورت یا تنگیِ نفس، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
باریم سولفات نمکی معدنی و عملاً غیرقابلجذب است که در گروهِ موادِ حاجبِ (کنتراست) اشعهٔ ایکس جای میگیرد. برخلافِ نمکهای محلولِ باریم که سمّیاند، این ترکیب تقریباً در آب و شیرهٔ گوارشی حل نمیشود و از دیوارهٔ رودهٔ سالم جذب نمیشود، به همین دلیل در دوزهای تشخیصی برای بدن ایمن در نظر گرفته میشود. این ماده بهصورتِ سوسپانسیون خورده میشود یا از راهِ مقعد وارد روده میگردد، لایهای نازک روی مخاطِ دستگاه گوارش میکشد و چون چگالیِ اتمیِ بالایی دارد، اشعهٔ ایکس را متوقف میکند و در تصویر بهرنگِ سفید دیده میشود. این ویژگی به پزشک کمک میکند شکل، اندازه و سلامتِ داخلیِ مری، معده و رودهها را ارزیابی کند. کاربردِ آن کاملاً تشخیصی است و هیچ اثرِ درمانی ندارد.
موارد مصرف
- بررسیِ مری و معده با رادیوگرافیِ وعدهٔ باریم برای ارزیابیِ زخم، تنگی، فتق و اختلالِ بلع
- انمای باریم برای بررسیِ رودهٔ بزرگ و رکتوم و یافتنِ پولیپ، دیورتیکول یا تومور
- بررسیِ رودهٔ باریک با روشِ عبورِ باریم
- ارزیابیِ عملکردِ بلع و خطرِ ورودِ غذا به ریه در رادیوگرافیِ ویدئوییِ بلع
- بررسیِ نحوهٔ دفعِ روده در دفکوگرافی
روش مصرف
باریم سولفات دارویی نیست که خودتان در خانه و بهصورتِ روزانه مصرف کنید؛ این ماده فقط در مرکزِ تصویربرداری و زیرِ نظرِ تکنسین یا پزشکِ رادیولوژی، درست پیش یا حینِ انجامِ آزمایش، بهصورتِ خوراکی نوشیده یا از راهِ مقعد وارد بدن میشود. پیش از آزمایش معمولاً باید طبقِ دستورِ مرکزِ تصویربرداری چند ساعت ناشتا بمانید یا برای انمای باریم رودهٔ خود را با ملین یا تنقیه آماده کنید، چون آمادگیِ درست کیفیتِ تصاویر را بسیار بهتر میکند. سوسپانسیون را باید پیش از مصرف کاملاً تکان دهید تا یکدست شود و به همان سرعت و روشی که تکنسین توضیح میدهد بنوشید. هرگونه پرسش دربارهٔ مدتِ ناشتایی یا مصرفِ داروهای روزانهتان در روزِ آزمایش را پیش از مراجعه با پزشک یا مرکزِ تصویربرداری در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بررسی مری، معده و دوازدهه با رادیوگرافی وعدهٔ باریم برای زخم، تنگی، فتق یا اختلال بلع
خوراکی و معمولاً ناشتا؛ پودر باید پیش از مصرف طبق دستور مرکز با آب آماده و سوسپانسیون پیش از مصرف خوب تکان داده شود. در خطر ورود به راه هوایی، آزمون با حجم کم آغاز میشود.
تنقیهٔ باریم برای بررسی رودهٔ بزرگ و راستروده؛ از جمله پولیپ، دیورتیکول یا تومور
پس از تخلیهٔ روده و فقط در مرکز تصویربرداری انجام میشود؛ در شک به انسداد یا سوراخشدگی روده نباید استفاده شود.
بررسی عبور باریم از رودهٔ باریک
معمولاً ناشتا انجام میشود؛ پس از آزمون، مصرف مایعات طبق دستور مرکز برای کاهش خطر یبوست و گیرکردن باریم مهم است.
ارزیابی عملکرد بلع و خطر ورود غذا به ریه در رادیوگرافی ویدئویی بلع
بهدلیل خطر ورود باریم به راه هوایی، آزمون فقط زیر نظر تیم تخصصی انجام شود و در صورت بروز آسپیراسیون ادامهٔ تجویز متوقف شود.
دفکوگرافی برای بررسی نحوهٔ دفع روده و عملکرد راستروده
خمیر باید قوامی شبیه مدفوع داشته باشد و فقط توسط تیم تصویربرداری وارد راستروده شود؛ مصرف مایعات پس از آزمون طبق دستور مرکز انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به باریم سولفات یا اجزای طعمدهنده و افزودنیِ سوسپانسیون واکنشِ حساسیتی داشتهاید، به تیمِ تصویربرداری اطلاع دهید
- اگر احتمالِ سوراخشدگی یا انسدادِ روده در شما مطرح است، حتماً پیش از آزمایش پزشک را آگاه کنید
- اگر بهتازگی جراحیِ گوارشی داشتهاید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید
- در صورتِ اختلالِ بلع یا سابقهٔ ورودِ غذا به ریه، تیمِ تصویربرداری باید از پیش مطلع باشد
- بارداریِ قطعی یا احتمالی را پیش از انجامِ هر آزمایشِ اشعهٔ ایکس حتماً اطلاع دهید
- سابقهٔ یبوستِ شدید یا بیماریهای رودهٔ بزرگ را با پزشک در میان بگذارید
عوارض احتمالی
- یبوستِ موقت پس از آزمایش
- مدفوعِ سفید یا کمرنگ تا چند روز
- نفخ و دلدردِ خفیف
- حالتِ تهوع
- طعمِ گچی یا نامطبوع در دهان پس از مصرفِ خوراکی
- نبودِ دفعِ مدفوع یا گاز به مدتِ چند روز پس از آزمایش: با پزشک تماس بگیرید، زیرا ممکن است نشانهٔ گیرکردنِ باریم در روده باشد
- دردِ شدید و مداومِ شکم همراه با تب یا سفتیِ شکم: فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- سرفه، تنگیِ نفس یا دردِ قفسهٔ سینه پس از قورتدادنِ باریم: فوراً به اورژانس مراجعه کنید، زیرا ممکن است باریم وارد ریه شده باشد
- نشانههای حساسیتِ شدید مانند کهیرِ گسترده، تورمِ صورت یا لبها و تنگیِ نفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون باریم سولفات تقریباً در رودهٔ سالم حل و جذب نمیشود، تداخلِ دارویی بهشکلِ معمول ندارد، اما بهصورتِ فیزیکی میتواند جذبِ برخی داروهای خوراکیِ همزمان را کاهش دهد یا به تأخیر بیندازد، پس بهتر است فاصلهٔ زمانیِ مصرفِ داروهای دیگر با این آزمایش رعایت شود. باقیماندهٔ باریم در دستگاه گوارش ممکن است تا چند روز روی نتیجهٔ آزمایشهای تصویربرداریِ دیگر مانند سیتیاسکن یا سونوگرافی اثر بگذارد، پس اگر قرار است آزمایشِ دیگری هم انجام دهید، حتماً به پزشک بگویید. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را همیشه به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
باریم سولفات به مقدارِ قابلِتوجهی وارد خونِ مادر یا شیر نمیشود، اما این آزمایش معمولاً با اشعهٔ ایکس همراه است و پزشک پیش از انجامِ آن در دورانِ بارداری، سودمندیِ آزمایش را در برابرِ خطرِ احتمالی میسنجد و فقط در صورتِ ضرورت آن را درخواست میکند. اگر شیرده هستید یا احتمالِ بارداری میدهید، پیش از آزمایش حتماً به پزشک یا مرکزِ تصویربرداری اطلاع دهید تا ایمنترین تصمیم برایتان گرفته شود.
نگهداری
اگر پودر یا سوسپانسیونِ باریم سولفات برای آمادهسازیِ خانگی به شما داده شده، آن را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگه دارید و درِ ظرف را پس از هر بار استفاده محکم ببندید. پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید، فرآورده را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و طبقِ راهنمای برچسب، پیش از استفاده آن را خوب تکان دهید تا یکدست شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | 135 g |
| پودر برای سوسپانسیون | 1 g / 1mL |
| سوسپانسیون | 1 g / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از آزمایشِ باریم، مدفوعم سفید میشود؟
۰۲آیا باریم سولفات چون از فلزاتِ سنگین است، برای بدن خطرناک است؟
۰۳چرا باید پیش از آزمایش ناشتا باشم یا رودهٔ خود را آماده کنم؟
۰۴بعد از آزمایش برای رفعِ یبوست چه کنم؟
۰۵تفاوتِ باریم سولفات با موادِ حاجبِ یددار چیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۶ سازنده، در گروه V08BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.