اتوموکستین
اتوموکستین دارویی غیرمحرک است که برای کنترل نشانههای اختلال کمبود توجه و بیشفعالی (ADHD) به کار میرود و از راه افزایش نوراپینفرین در مغز اثر میگذارد.
این دارو عمدتاً برای درمان اختلال کمبود توجه و بیشفعالی در کودکان بالای شش سال، نوجوانان و بزرگسالان تجویز میشود تا تمرکز، کنترل تکانه و آرامش رفتاری بهبود یابد.
برخلاف بسیاری از داروهای رایج برای این اختلال، اتوموکستین محرک نیست، اما در موارد نادر میتواند خطر افکار خودکشی در کودکان و نوجوانان یا آسیب کبدی ایجاد کند که نیازمند پیگیری پزشک است.
در صورت بروز زردی، خارش شدید، تغییرات ناگهانی خلقوخو یا افکار آسیب به خود، باید فوراً با پزشک تماس گرفت یا به اورژانس مراجعه کرد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اتوموکستین یک داروی غیرمحرک خوراکی برای درمان اختلال کمبود توجه و بیشفعالی است که در گروه داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی مرکزی و بهطور اختصاصی در دستهٔ مهارکنندههای بازجذب نوراپینفرین (Norepinephrine Reuptake Inhibitor) قرار میگیرد. این دارو با مهار انتخابی ناقل بازجذب نوراپینفرین، غلظت این پیامرسان عصبی را در نواحی مرتبط با توجه و کنترل تکانه در مغز افزایش میدهد. برخلاف داروهای محرک رایج در درمان این اختلال، مانند متیلفنیدات، اتوموکستین پتانسیل سوءمصرف ندارد و بههمین دلیل در بسیاری از موارد گزینهای مناسب برای بیمارانی است که نگرانی وابستگی دارویی دارند. هدف اصلی از مصرف آن، بهبود پایدار تمرکز و کاهش بیشفعالی و تکانشگری در طول روز است، هرچند اثر کامل آن معمولاً پس از چند هفته مصرف منظم ظاهر میشود.
موارد مصرف
- درمان اختلال کمبود توجه و بیشفعالی (ADHD) در کودکان بالای شش سال
- درمان همین اختلال در نوجوانان
- درمان همین اختلال در بزرگسالان
- گزینهای جایگزین برای بیمارانی که مصرف داروهای محرک برایشان مناسب نیست یا نگرانی سوءمصرف دارو مطرح است
روش مصرف
اتوموکستین را میتوان همراه با غذا یا بدون آن مصرف کرد؛ اگر مصرف آن با معدهٔ خالی باعث حالت تهوع شود، خوردن آن همراه با غذا معمولاً این ناراحتی را کاهش میدهد. این دارو باید هر روز و در ساعت مشخصی مصرف شود تا غلظت آن در بدن ثابت بماند، زیرا برخلاف داروهای محرک، اثر آن فوری نیست و ممکن است هفتهها طول بکشد تا بهبود نشانهها احساس شود. کپسول باید کامل بلعیده شود و نباید باز یا خرد شود. مقدار مصرف و زمانبندی دقیق را فقط پزشک بر اساس سن، وزن و پاسخ فرد به دارو تعیین میکند و تغییر خودسرانه در مقدار یا قطع ناگهانی آن بدون مشورت با پزشک توصیه نمیشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اختلال کمبود توجه و بیشفعالی در بزرگسالان
با یا بدون غذا قابل مصرف است و کپسول باید کامل بلعیده شود؛ فشارخون و ضربان قلب باید دورهای پایش شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماری قلبی، فشار خون بالا یا مشکلات عروقی
- سابقهٔ افکار خودکشی، افسردگی یا سایر اختلالات روانی در خود یا خانواده
- بیماری کبدی یا سابقهٔ زردی
- مصرف هر داروی دیگر، بهویژه مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI) یا داروهای مؤثر بر خلقوخو
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- سابقهٔ فئوکروموسیتوم (نوعی تومور نادر در غدهٔ فوقکلیوی)
عوارض احتمالی
- حالت تهوع و ناراحتی گوارشی
- کاهش اشتها
- خشکی دهان
- سردرد و سرگیجه
- بیخوابی یا در مقابل، خوابآلودگی
- یبوست
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا خارش شدید که میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ در این حالت باید فوراً مصرف را متوقف کرد و به پزشک مراجعه کرد.
- تغییرات ناگهانی خلقوخو، افکار خودآزاری یا خودکشی بهویژه در کودکان و نوجوانان؛ در صورت مشاهده باید بلافاصله با پزشک یا اورژانس تماس گرفت.
- افزایش غیرعادی ضربان قلب، تپش قلب یا درد قفسهٔ سینه؛ نیازمند مراجعهٔ فوری به پزشک است.
- نعوظ دردناک و طولانیمدت (پریاپیسم) در پسران و مردان؛ این حالت اورژانس پزشکی است و باید بیدرنگ به مراکز درمانی مراجعه کرد.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این صورت باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان اتوموکستین با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI) یا در فاصلهٔ کمتر از دو هفته پس از قطع آنها، خطر واکنشهای شدید و خطرناک را افزایش میدهد و ممنوع است. برخی داروها مانند پاروکستین، فلوکستین و کینیدین که مسیر متابولیسم کبدی اتوموکستین (آنزیم CYP2D6) را مهار میکنند، میتوانند غلظت خونی آن را بالا ببرند و نیاز به تنظیم دقیقتر دارند. داروهای مؤثر بر فشار خون یا ضربان قلب، و نیز داروهای محرک دیگر، باید با احتیاط و زیر نظر پزشک همزمان با این دارو مصرف شوند. بههمین دلیل فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی دربارهٔ ایمنی کامل اتوموکستین در بارداری انسان در دست نیست، بنابراین مصرف آن در این دوره فقط در صورتی توصیه میشود که پزشک فایدهٔ آن را بیشتر از خطر احتمالی بداند. دربارهٔ شیردهی نیز دادههای محدودی وجود دارد و مشخص نیست این دارو بهچه میزان وارد شیر مادر میشود؛ بنابراین هر تصمیمی دربارهٔ مصرف در دوران بارداری یا شیردهی باید حتماً با مشورت پزشک گرفته شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کن. کپسولها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترس کودکان قرار بده و پیش از مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کن. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریز، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 60 mg |
| کپسول | 10 mg |
| کپسول | 25 mg |
| کپسول | 40 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اتوموکستین مثل ریتالین یک داروی محرک است؟
۰۲چرا بعد از شروع دارو هنوز بهبودی حس نمیکنم؟
۰۳اگر یک نوبت مصرف دارو را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۴آیا مصرف اتوموکستین باعث کوتاهی قد یا کاهش وزن کودکان میشود؟
۰۵آیا میتوان اتوموکستین را ناگهان قطع کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۱ سازنده، در گروه N06BA09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.