آتزولیزوماب
آتزولیزوماب یک پادتن ایمنیدرمانی ضدسرطان است که پروتئین پیدیال۱ را مهار میکند و ترمز پاسخ ایمنی را برمیدارد. در نتیجه، دستگاه ایمنی میتواند سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی و هدف قرار دهد.
بیشتر در برخی سرطانهای ریه، کبد و مجاری ادراری و در بعضی موارد سرطان پستان سهگانهمنفی بهکار میرود. انتخاب آن به نوع و مرحلهٔ سرطان، ویژگیهای تومور و داروهای همراه بستگی دارد.
این دارو ممکن است دستگاه ایمنی را به اندامهای سالم آسیبزننده کند و التهاب ریه، کبد، روده، کلیه یا غدد هورمونی ایجاد کند؛ این عوارض گاهی پس از پایان درمان هم دیده میشوند. تنگی نفس جدید، زردی، اسهال شدید، کاهش ادرار یا گیجی نیازمند پیگیری سریع است.
پیش از شروع یا هر نوبت تزریق، علائم جدید، بیماریهای خودایمنی، سابقهٔ پیوند، بیماری کبد یا ریه و همهٔ داروها و مکملها را اعلام کنید. بارداری، شیردهی و برنامهٔ واکسیناسیون نیز باید پیشاپیش مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آتزولیزوماب، با نام تجاری تسنتریک، یک پادتن مهارکنندهٔ نقطهٔ کنترلی ایمنی است که به پروتئین پیدیال۱ روی سلولهای توموری و برخی سلولهای ایمنی متصل میشود. با مهار این مسیر، بخشی از ترمز پاسخ ایمنی برداشته میشود تا سلولهای دفاعی بتوانند بهتر با سرطان مقابله کنند. دارو بهشکل محلول غلیظ برای تزریق وریدی در مرکز درمانی استفاده میشود و ممکن است تنها یا همراه شیمیدرمانی، داروی هدفمند یا داروی ضدسرطان دیگر تجویز شود. کاربردهای ثبتشدهٔ آن بسته به نوع سرطان، کشور و پروتکل درمانی متفاوت است.
موارد مصرف
- برخی سرطانهای ریهٔ غیرکوچکسلولی، از جمله بعضی موارد پس از جراحی و شیمیدرمانی یا بیماری پیشرفته
- سرطان ریهٔ کوچکسلولی گسترده، معمولاً همراه شیمیدرمانی
- سرطان سلولهای کبدی پیشرفته یا غیرقابل جراحی، معمولاً همراه بواسیزوماب
- برخی سرطانهای مجاری ادراری پیشرفته یا منتشرشده
- برخی سرطانهای پستان سهگانهمنفی غیرقابل جراحی یا منتشرشده، در صورت مناسب بودن ویژگیهای تومور و داروی همراه
- در بعضی پروتکلهای تخصصی، ملانوما با جهش مناسب یا سارکوم آلوئولار بافت نرم غیرقابل جراحی یا منتشرشده
روش مصرف
آتزولیزوماب فقط بهصورت تزریق وریدی آهسته و در مرکز درمانی، توسط کارکنان آموزشدیده، تجویز میشود؛ خودتزریقی یا تزریق عضلانی نیست. برای این شکل تزریقی، زمان مصرف به غذا وابسته نیست. مقدار، فاصلهٔ بین نوبتها و مدت درمان را متخصص سرطان بر اساس نوع سرطان، داروهای همراه، پاسخ درمان و عوارض تعیین میکند. در زمان تزریق و مدتی پس از آن، لرز، تب، خارش، کهیر، گرگرفتگی، سرگیجه، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه را فوراً به پرستار بگویید. آزمایشهای خون و بررسی عملکرد کبد، کلیه، تیروئید و گاهی قند خون طبق برنامه انجام میشود؛ نوبت عقبافتاده را خودسرانه جبران یا درمان را بدون هماهنگی قطع نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به آتزولیزوماب، تسنتریک یا هر پادتن درمانی و هر واکنش شدید به تزریق را اطلاع دهید.
- بیماریهای خودایمنی، پیوند عضو یا پیوند سلولهای بنیادی خونساز و مصرف داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی را با متخصص در میان بگذارید.
- سابقهٔ بیماری مزمن ریه، تنگی نفس یا پرتودرمانی قفسهٔ سینه، هپاتیت یا بیماری کبد، بیماری کلیه، التهاب روده یا اختلال تیروئید و غدد فوقکلیه مهم است.
- اگر تب، عفونت فعال، اسهال، تغییر تازه در دفع، سرفه یا تنگی نفس جدید دارید، پیش از تزریق به تیم درمان اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروهای ضدسرطان، کورتونها، داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، واکسنها و مکملهایتان را ارائه کنید.
- بارداری، برنامهٔ بارداری یا شیردهی و نیز سن پایین، سالمندی یا نارسایی شدید کبد و کلیه را پیش از شروع درمان مطرح کنید؛ در این شرایط پایش فردی لازم است.
عوارض احتمالی
- خستگی یا ضعف
- کاهش اشتها
- تهوع
- یبوست یا اسهال خفیف
- سرفه
- دانه، قرمزی یا خارش پوست
- تنگی نفس جدید یا بدترشونده، سرفهٔ مداوم، درد قفسهٔ سینه یا تب: ممکن است نشانهٔ التهاب ریه یا عفونت باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و در صورت شدت علائم فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال مکرر یا شدید، خون یا موکوس در مدفوع و درد شدید شکم: احتمال التهاب ایمنی روده وجود دارد؛ سریعاً ارزیابی پزشکی لازم است و داروی ضداسهال را خودسرانه مصرف نکنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد سمت راست بالای شکم، تهوع یا استفراغ شدید و کبودی یا خونریزی غیرعادی: میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- ضعف شدید، سردرد مداوم، گیجی، غش، تغییر دید، تشنگی شدید یا ادرار غیرعادی: احتمال اختلال غدد هورمونی یا عصبی مطرح است؛ مراجعهٔ سریع لازم است.
- کاهش ادرار، ورم جدید، خون در ادرار یا درد پهلو: ممکن است نشانهٔ التهاب یا آسیب کلیه باشد؛ فوراً با تیم درمان تماس بگیرید.
- کهیر گسترده، تورم لب، صورت یا گلو، خسخس، سرگیجهٔ شدید یا غش هنگام یا پس از تزریق، یا تاول و زخم دردناک پوست و مخاط: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای خود آتزولیزوماب تداخل غذایی مشخصی شناخته نشده است، اما الکل در صورت بیماری کبد یا همراه بعضی درمانهای ضدسرطان میتواند نامناسب باشد و باید با تیم درمان هماهنگ شود. کورتونها و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، داروهای ضدسرطان همراه، پرتودرمانی و واکسنها، بهویژه واکسنهای زنده، باید طبق برنامهٔ متخصص استفاده شوند؛ کورتون ممکن است برای درمان عوارض ایمنی لازم باشد و نباید خودسرانه شروع یا قطع شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو و بدون هماهنگی درمان جدیدی آغاز نکن.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات انسانی کافی دربارهٔ بارداری وجود ندارد، اما آتزولیزوماب از نظر سازوکار میتواند به جنین آسیب بزند و احتمال از دست رفتن بارداری یا اختلالات ایمنی جنین را افزایش دهد. اگر باردارید، احتمال بارداری دارید یا قصد بارداری دارید، پیش از شروع درمان به متخصص اطلاع دهید؛ در طول درمان و دستکم پنج ماه پس از آخرین نوبت از روش مؤثر پیشگیری استفاده کنید. دربارهٔ ورود دارو به شیر اطلاعات کافی وجود ندارد و بهدلیل احتمال عوارض جدی برای شیرخوار، شیردهی در طول درمان و دستکم پنج ماه پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود. در صورت بارداری ناخواسته، فوراً تیم درمان را مطلع کنید.
نگهداری
ویال آتزولیزوماب را معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور نگهداری میکنند. دارو نباید یخ بزند یا تکان داده شود؛ آمادهسازی و نگهداری محلول رقیقشده باید طبق دستور مرکز درمانی باشد. این دارو برای نگهداری و تزریق در منزل نیست؛ آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید و تاریخ انقضا و سلامت بسته را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 60 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آتزولیزوماب شیمیدرمانی است؟
۰۲آیا حین تزریق آتزولیزوماب باید علامت خاصی را گزارش کنم؟
۰۳آیا هر اسهالی هنگام مصرف آتزولیزوماب خطرناک است؟
۰۴اگر احساس کنم درمان اثر نکرده، میتوانم آتزولیزوماب را قطع کنم؟
۰۵چرا آزمایش تیروئید، کبد و کلیه در طول درمان تکرار میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۴ سازنده، در گروه L01XC32. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.