آرسنیک تریاکساید
آرسنیک تریاکساید یک داروی ضدسرطان تزریقی است که سلولهای غیرطبیعی لوسمی پرومیلوسیتیک حاد را هدف میگیرد. این دارو با کمک به بلوغ و مرگ سلولهای لوسمی، به کنترل بیماری کمک میکند.
بیشتر برای ایجاد فروکش و تثبیت درمان در لوسمی پرومیلوسیتیک حاد عودکرده یا مقاوم به درمانهای قبلی استفاده میشود. در برخی بیماران تازهتشخیصدادهشده با خطر کم تا متوسط نیز همراه با ترتینوئین بهکار میرود.
آرسنیک تریاکساید میتواند اختلال خطرناک ضربان قلب ایجاد کند و همچنین سندرم تمایز بهوجود آورد. تپش قلب، غش، تب همراه با تنگی نفس، افزایش سریع وزن یا تورم نیازمند اطلاع فوری به تیم درمان است.
سابقهٔ بیماری قلبی یا غش، پایینبودن پتاسیم یا منیزیم، بیماری کبد یا کلیه، سوءتغذیه یا مصرف داروهای متعدد را پیش از شروع مطرح کنید. بارداری، احتمال بارداری و شیردهی نیز باید از ابتدا به تیم درمان گفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آرسنیک تریاکساید یک داروی ضدسرطان تزریقی است که برای لوسمی پرومیلوسیتیک حاد بهکار میرود. این دارو در سلولهای لوسمی پروتئین غیرطبیعیِ عامل بیماری را هدف میگیرد و با تحریک بلوغ و مرگ برنامهریزیشدهٔ آنها، تعداد سلولهای بدخیم را کاهش میدهد. درمان معمولاً بهصورت دورهای و در مرحلهٔ القای فروکش و سپس تثبیت انجام میشود و به پایش شمارش خون، املاح، کارکرد کبد و نوار قلب نیاز دارد. انتخاب ترکیب درمانی و طول درمان به نوع بیماری و نظر متخصص خون و سرطان بستگی دارد.
موارد مصرف
- القای فروکش در لوسمی پرومیلوسیتیک حاد عودکرده
- درمان لوسمی پرومیلوسیتیک حاد مقاوم به درمانهای قبلی
- درمان اولیهٔ برخی بیماران تازهتشخیصدادهشده با خطر کم تا متوسط، همراه با ترتینوئین
- تثبیت فروکش ایجادشده در برنامهٔ درمانی لوسمی پرومیلوسیتیک حاد
روش مصرف
آرسنیک تریاکساید فقط بهصورت انفوزیون وریدی، در مرکز درمانی و توسط تیم آشنا با درمان لوسمی تجویز میشود؛ مقدار، سرعت تزریق، تعداد نوبتها و طول هر مرحله را پزشک بر اساس وزن، آزمایشها و وضعیت بیماری تعیین میکند. چون دارو وریدی است، زمان غذا معمولاً نحوهٔ تزریق را تغییر نمیدهد؛ هرگونه محدودیت غذایی یا مصرف مکمل پتاسیم و منیزیم را فقط طبق برنامهٔ تیم درمان انجام دهید. نوبتها و آزمایشهای لازم مانند شمارش خون، املاح، کارکرد کبد، آزمایش انعقاد و نوار قلب را منظم دنبال کنید. اگر نوبتی از دست رفت، خودسرانه آن را جبران نکنید و با مرکز درمانی تماس بگیرید؛ تزریق یا قطع درمان در خانه انجام نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به آرسنیک یا واکنش شدید به این دارو
- سابقهٔ بیماری قلبی، اختلال هدایت الکتریکی قلب، ضربان نامنظم، نارسایی قلبی یا غش
- کاهش پتاسیم یا منیزیم، استفراغ یا اسهال شدید، کمآبی بدن یا مصرف داروهای ادرارآور
- بیماری کبد یا کلیه، کودک یا سالمند بودن، وضعیت عمومی ضعیف، سوءتغذیه یا مصرف طولانی الکل
- تمام داروها و مکملها، بهویژه داروهای مؤثر بر ضربان قلب، داروهای ضدتهوع، آنتیبیوتیکها و داروهایی که بر کبد یا املاح بدن اثر میگذارند
- بارداری، احتمال بارداری، برنامهٔ فرزندآوری یا شیردهی؛ ممکن است انجام آزمایش بارداری و برنامهٔ پیشگیری لازم باشد
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ
- اسهال، یبوست یا درد شکم
- خستگی و ضعف
- سردرد یا سرگیجه
- سرفه یا گلودرد خفیف
- خارش، بثورات پوستی یا درد مفصل و عضله
- تب بیعلت، تنگی نفس، افزایش سریع وزن، تورم دستوپا، افت فشار یا کاهش ادرار میتواند نشانهٔ سندرم تمایز باشد؛ فوراً به تیم درمان اطلاع دهید و در صورت تنگی نفس شدید یا بدحالشدن فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب، ضربان نامنظم، درد قفسهٔ سینه، سرگیجهٔ شدید یا غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گیجی، کاهش هوشیاری، تشنج، عدم تعادل شدید یا اختلال بینایی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا گلو، خسخس، دشواری تنفس، کهیر گسترده، تاول یا پوستهریزی شدید پوست؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی یا کبودی غیرعادی، خوندماغ مکرر، مدفوع سیاه، تب و لرز یا گلودرد شدید؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و در خونریزی زیاد یا بدحالشدن فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد شدید بالای سمت راست شکم، کاهش واضح ادرار یا ضعف شدید؛ سریع به تیم درمان اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل آرسنیک تریاکساید با داروهایی است که هدایت الکتریکی قلب را تغییر میدهند یا باعث نامنظمشدن ضربان میشوند؛ برخی داروهای قلبی، ضدتهوع، آنتیبیوتیکها و داروهای روانپزشکی در این گروهاند. داروهای ادرارآور و دیگر داروهایی که پتاسیم یا منیزیم را پایین میآورند، و همچنین داروهای آسیبرسان به کبد، میتوانند خطر عوارض قلبی یا کبدی را بیشتر کنند. برای تزریق وریدی، تداخل غذایی مستقیم و شناختهشدهای مطرح نیست، اما بهدلیل خطر عوارض کبدی و عصبی بهتر است در طول درمان الکل مصرف نشود. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ دارویی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آرسنیک تریاکساید میتواند به جنین آسیب بزند. اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان فوراً اطلاع دهید؛ پیشگیری مؤثر در طول درمان و مدت تعیینشده پس از آخرین تزریق لازم است. این دارو وارد شیر مادر میشود و شیردهی در طول درمان و تا دستکم دو هفته پس از آخرین تزریق توصیه نمیشود. در مردان نیز ممکن است بر باروری اثر بگذارد، بنابراین برنامهٔ فرزندآوری را مطرح کنید.
نگهداری
این دارو معمولاً در مرکز درمانی نگهداری و آماده میشود. ویال را طبق برچسب فرآورده در دمای اتاق کنترلشده، دور از نور مستقیم و یخزدگی نگه دارید و از گرمای زیاد محافظت کنید؛ محلول آمادهشده و باقیمانده نباید در خانه نگهداری یا دوباره استفاده شود. دارو باید دور از دسترس کودکان باشد و پیش از مصرف تاریخ انقضا و سلامت ویال بررسی شود؛ آمادهسازی و دفع آن فقط باید توسط کارکنان درمانی انجام شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آرسنیک تریاکساید همان سم آرسنیک است؟
۰۲چرا هنگام درمان با آرسنیک تریاکساید نوار قلب و آزمایش املاح انجام میشود؟
۰۳سندرم تمایز چیست؟
۰۴اگر یک نوبت تزریق آرسنیک تریاکساید را از دست بدهم چه کنم؟
۰۵آیا هنگام درمان با آرسنیک تریاکساید میتوانم باردار شوم یا شیر بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۵ سازنده، در گروه L01XX27. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.