آپرپیتانت
آپرپیتانت دارویی از گروه مسدودکنندههای گیرندهٔ نوروکینین-۱ در مغز است که برای جلوگیری از تهوع و استفراغ بهکار میرود.
بیشترین کاربردِ آن پیشگیری از تهوع و استفراغِ ناشی از داروهای شیمیدرمانیِ قوی است و گاهی برای جلوگیری از تهوعِ پس از جراحی نیز تجویز میشود.
این دارو معمولاً همراه با داروهای ضدتهوعِ دیگر مصرف میشود و میتواند اثرِ برخی داروها از جمله قرصهای ضدبارداری و رقیقکنندههای خون را تغییر دهد، پس گفتنِ فهرستِ کاملِ داروهایتان به پزشک ضروری است.
اگر پس از مصرف، نشانههای حساسیتِ شدید مانند تورمِ صورت یا مشکل در تنفس ظاهر شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ اگر تهوع یا استفراغ با وجودِ دارو ادامه داشت، با پزشکِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آپرپیتانت دارویی ضدتهوع از ردهٔ مسدودکنندههای گیرندهٔ نوروکینین-۱ (NK1 Receptor Antagonist) است. این دارو با مسدود کردنِ اثرِ مادهٔ پیامرسانِ «سوبستانس پی» در مرکزِ کنترلِ تهوعِ مغز، از بروزِ تهوع و استفراغِ شدید جلوگیری میکند. برخلافِ بسیاری از داروهای ضدتهوعِ رایج، آپرپیتانت روی هر دو فازِ زودرس و دیررسِ تهوعِ ناشیِ از شیمیدرمانی مؤثر است و به همین دلیل معمولاً در کنارِ یک کورتیکواستروئید و یک ضدتهوعِ دیگر تجویز میشود. این دارو بهصورتِ کپسولِ خوراکی موجود است و مصرف آن همیشه در چارچوبِ برنامهٔ درمانیِ تعیینشده از سوی پزشک انجام میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری از تهوع و استفراغِ زودرس و دیررسِ ناشیِ از شیمیدرمانیِ قوی (مانند رژیمهای حاویِ سیسپلاتین)
- پیشگیری از تهوع و استفراغِ ناشیِ از شیمیدرمانیهای با قدرتِ متوسط
- جزئی از یک رژیمِ ترکیبیِ ضدتهوع همراه با کورتیکواستروئید و یک آنتاگونیستِ گیرندهٔ سروتونین (مانند اندانسترون)
- پیشگیری از تهوع و استفراغِ پس از عمل جراحی، طبق تشخیصِ پزشک
روش مصرف
آپرپیتانت بهصورت خوراکی و با یا بدون غذا مصرف میشود و کپسول باید کامل و همراه با آب بلعیده شود. این دارو معمولاً در قالبِ یک دورهٔ کوتاه و چندروزه و هماهنگ با زمانبندیِ دقیقِ شیمیدرمانی یا جراحی تجویز میشود؛ از اینرو رعایتِ دقیقِ برنامهای که پزشک یا داروساز مشخص کرده اهمیت زیادی دارد. اگر نوبتی فراموش یا دیر مصرف شد، بدون هماهنگی با پزشک دوزِ اضافه مصرف نکنید. مقدار، تعدادِ نوبتها و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساسِ نوعِ درمان و شرایطِ شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از تهوع و استفراغ زودرس و دیررس ناشی از شیمیدرمانی با قدرت استفراغزایی زیاد، مانند سیسپلاتین
همراه با کورتیکواستروئید و آنتاگونیست گیرندهٔ سروتونین مصرف میشود؛ با یا بدون غذا و بهصورت کامل بلعیده شود. دوز کورتیکواستروئید همراه باید بهعلت تداخل دارویی تنظیم شود.
پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی با قدرت استفراغزایی متوسط
بهعنوان بخشی از رژیم ترکیبی ضدتهوع همراه با کورتیکواستروئید و آنتاگونیست گیرندهٔ سروتونین مصرف میشود؛ با یا بدون غذا قابل مصرف است و نباید کپسول جویده یا باز شود.
پیشگیری از تهوع و استفراغ پس از عمل جراحی
برای پیشگیری است، نه درمان تهوع و استفراغی که شروع شده است. کپسول ۸۰ یا ۱۲۵ میلیگرمی را خودسرانه جایگزین دوز ۴۰ میلیگرمی نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به آپرپیتانت، فوسآپرپیتانت یا سایرِ اجزای دارو
- ابتلا به بیماریِ کبدی، بهویژه نارساییِ متوسط تا شدیدِ کبد
- مصرفِ همزمانِ قرصهای ضدبارداریِ هورمونی
- مصرفِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین
- مصرفِ سایرِ داروها، مکملها یا گیاهانِ دارویی، بهویژه گیاهِ گلراعی (سنتجانزورت)
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی
عوارض احتمالی
- خستگی و بیحالی
- سردرد
- سکسکه
- یبوست یا اسهال
- کاهشِ اشتها
- سرگیجه
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت، لبها یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بثوراتِ پوستیِ گسترده، تاول یا پوستهپوستهشدنِ پوست — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی در کسانی که همزمان وارفارین مصرف میکنند — موضوع را سریع با پزشک در میان بگذارید تا آزمایشهای لازم انجام شود.
- تهوع یا استفراغِ شدیدی که با وجودِ مصرفِ دارو ادامه دارد یا بدتر میشود — با پزشک یا تیمِ درمان تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آپرپیتانت در کبد از طریقِ یک آنزیمِ خاص (CYP3A4) تجزیه میشود و خودش نیز بر فعالیتِ همین آنزیم و یک آنزیمِ دیگر (CYP2C9) اثر میگذارد؛ به همین دلیل با داروهای متعددی تداخل دارد. این دارو میتواند اثرِ قرصهای ضدبارداریِ هورمونی را کاهش دهد، بنابراین معمولاً روشِ پیشگیریِ جایگزین یا مکمل توصیه میشود. همچنین میتواند اثرِ وارفارین (داروی ضدانعقادِ خون) را تغییر دهد و نیاز به بررسیِ دقیقترِ آزمایشهای انعقادِ خون داشته باشد. مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدهایی مانند دگزامتازون، برخی داروهای شیمیدرمانی، برخی آرامبخشها و داروهای ضدقارچِ آزولی نیازمندِ تنظیمِ دقیقِ پزشک است، و مصرفِ همزمان با داروی پیموزاید نباید انجام شود. آبگریپفروت و گیاهِ گلراعی نیز میتوانند اثرِ این دارو را تغییر دهند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را حتماً به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای محدودی دربارهٔ مصرفِ آپرپیتانت در بارداریِ انسان وجود دارد و بیخطر بودنِ کاملِ آن در این دوران اثبات نشده است؛ به همین دلیل فقط در صورتی که پزشک آن را ضروری تشخیص دهد مصرف میشود، معمولاً در کنارِ شیمیدرمانی که خود نیازمندِ ارزیابیِ دقیقِ پزشکی است. از آنجا که این دارو میتواند اثرِ قرصهای ضدبارداریِ هورمونی را کم کند، در دورانِ باروری لازم است دربارهٔ روشِ پیشگیریِ مطمئن با پزشک مشورت شود. مشخص نیست این دارو وارد شیرِ مادر میشود یا نه، پس در دورانِ شیردهی نیز تصمیمگیری باید با نظرِ پزشک و با در نظر گرفتنِ ضرورتِ درمان انجام شود.
نگهداری
کپسولهای آپرپیتانت را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگه دارید، ترجیحاً در بستهٔ اصلیِ خود. دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضای آن را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را بدونِ مشورت با داروساز دور نریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 125 mg |
| کپسول | 80 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۴ برند از ۲۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آپرپیتانت را باید طولانیمدت و هر روز مصرف کنم؟
۰۲آیا آپرپیتانت روی اثرِ قرصهای ضدبارداری تأثیر میگذارد؟
۰۳چرا گاهی بعد از مصرفِ این دارو دچار سکسکه میشوم؟
۰۴اگر یک نوبتِ آپرپیتانت را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا مصرفِ آپرپیتانت بهتنهایی جلوی همهٔ حالتهای تهوع را میگیرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۴ برند از ۲۳ سازنده، در گروه A04AD12. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.