دکستروز/اتانول
دکستروز/اتانول محلول تزریقی ترکیبی از گلوکز و اتانول در گروه محلولهای تغذیهٔ وریدی است. این فرآورده برای رساندن آب و کالری به بیمارانی به کار میرود که دریافت خوراکیشان کافی نیست.
بیشتر برای جبران مایعات و افزایش کالری دریافتی در بیمارانی استفاده میشود که موقتاً نمیتوانند به اندازهٔ کافی از راه دهان غذا بخورند. در برخی شرایط مسمومیت، اتانول وریدی فقط با نظر متخصص مسمومیت و پایش مکرر به کار میرود.
بهدلیل داشتن اتانول، این فرآورده میتواند باعث سرگیجه، خوابآلودگی، افت فشار یا سرکوب تنفس شود و تزریق سریع خطرناک است. فقط از راه ورید و توسط کادر درمان تزریق میشود؛ خودسرانه آن را ننوشید یا تزریق نکنید.
پیش از تزریق، دیابت، بیماری کبد یا کلیه، نارسایی قلبی، صرع، سابقهٔ وابستگی به الکل، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروهای مصرفی را مطرح کنید. خوابآلودگی شدید، تنفس آهسته، تنگی نفس، تورم صورت یا تشنج نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
دکستروز/اتانول یک محلول تزریقی است که گلوکز و اتانول را در آب تزریقی فراهم میکند و در ردهٔ محلولهای ترکیبی تغذیهٔ وریدی قرار میگیرد. گلوکز منبع کربوهیدرات و کالری است و اتانول نیز کالری فراهم میکند، اما جایگزین تغذیهٔ کامل نیست. اتانول پس از ورود به خون عمدتاً در کبد متابولیزه میشود و اگر سرعت ورود آن از توان بدن بیشتر باشد، میتواند خوابآلودگی و سرکوب تنفس ایجاد کند. این فرآورده فقط برای تزریق وریدی در محیط درمانی است.
موارد مصرف
- جبران آب و تأمین کالری کربوهیدراتی از راه ورید در بیمارانی که دریافت خوراکی محدود یا ناکافی دارند.
- افزایش کالری دریافتی در چارچوب تغذیهٔ وریدی کوتاهمدت، طبق برنامهٔ درمانی بیمار.
- تأمین بخشی از انرژی در بیمارانی که موقتاً قادر به مصرف کافی غذا از راه دهان نیستند؛ این محلول بهتنهایی تغذیهٔ کامل محسوب نمیشود.
- در برخی پروتکلهای تخصصی بیمارستانی، استفاده از اتانول وریدی برای مهار تبدیل متانول به مواد سمی؛ این کاربرد فقط با تصمیم متخصص مسمومیت و پایش آزمایشگاهی انجام میشود.
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت انفوزیون وریدی و توسط پزشک، پرستار یا کادر درمان آموزشدیده تجویز و تزریق میشود؛ مصرف خوراکی، تزریق عضلانی یا زیرجلدی مناسب نیست. مقدار، سرعت و مدت تزریق بر اساس وضعیت کبد و کلیه، قند خون، تعادل مایعات، سطح هوشیاری و علت درمان تعیین میشود و نباید خودسرانه سرعت آن را تغییر داد یا تزریق سریع انجام داد. در طول درمان، قند خون، فشار خون، تنفس، سطح هوشیاری، وضعیت رگ و نشانههای تجمع مایع پایش میشود. در درمان مسمومیت با متانول، اندازهگیری مکرر سطح اتانول و متانول و گاهی همودیالیز ضروری است؛ باقیماندهٔ محلول پس از باز شدن نیز طبق برچسب فرآورده دور ریخته شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به اتانول، دکستروز یا هر جزء محلول حساسیت دارید یا قبلاً به تزریق آن واکنش شدید نشان دادهاید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
- دیابت، نوسان قند خون یا کمای دیابتی را حتماً مطرح کنید؛ دکستروز میتواند قند را بالا ببرد و اتانول نیز ممکن است قند خون را تغییر دهد.
- بیماری کبد، نارسایی کلیه، نارسایی قلبی، ورم، سابقهٔ تجمع مایع، شوک یا فشار خون ناپایدار نیازمند ارزیابی دقیق پیش از تزریق است.
- صرع یا سابقهٔ تشنج و نیز سابقهٔ وابستگی یا اختلال مصرف الکل را از پزشک پنهان نکنید.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی باید پیش از شروع درمان به تیم درمان گفته شود.
- کودکان و سالمندان ممکن است به اثرات اتانول حساستر باشند. فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای خوابآور، مسکنهای مخدر، داروهای ضدتشنج، ضدافسردگی، انسولین و داروهای پایینآورندهٔ قند را ارائه کنید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا قرمزی در محل یا مسیر رگ
- گرگرفتگی یا احساس گرما
- سرگیجه یا احساس سبکی سر
- تهوع و گاهی استفراغ
- خوابآلودگی، گیجی یا کاهش تمرکز
- ضعف یا افت فشار هنگام تغییر وضعیت بدن
- خوابآلودگی عمیق، گیجی شدید، بیهوشی، تنفس آهسته یا سطحی، کبودی یا بیدار نشدن: فوراً با اورژانس تماس بگیرید؛ این علائم میتواند نشانهٔ مسمومیت با اتانول و سرکوب تنفس باشد.
- تورم ناگهانی لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا تنگی نفس: تزریق باید متوقف شود و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ کفآلود یا تورم سریع دستوپا: احتمال تجمع مایع وجود دارد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تعریق، لرزش، تپش قلب، ضعف شدید، اختلال هوشیاری یا تشنج میتواند نشانهٔ تغییر شدید قند خون باشد؛ به کادر درمان اطلاع دهید و در صورت غش یا تشنج فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تورم، سفیدی یا سردی پوست اطراف رگ، تاول، یا رگهٔ قرمز همراه تب: فوراً به پرستار اطلاع دهید تا تزریق و وضعیت رگ ارزیابی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اتانول میتواند اثر داروهای خوابآور و آرامبخش، مسکنهای مخدر، برخی آنتیهیستامینها، شلکنندههای عضلانی، داروهای ضدتشنج و بعضی ضدافسردگیها را تشدید کند و خطر خوابآلودگی یا سرکوب تنفس را بالا ببرد. همراهی با دیسولفیرام، مترونیدازول و برخی سفالوسپورینها ممکن است واکنش شبهدیسولفیرام با گرگرفتگی، تهوع، استفراغ و افت فشار ایجاد کند. انسولین و داروهای پایینآورندهٔ قند، داروهای ضدفشارخون، وارفارین و فنیتوئین نیز نیاز به بررسی دارند؛ نوشیدنیهای الکلی هم میتوانند خوابآلودگی و مسمومیت با اتانول را بیشتر کنند. هیچ دارو یا مکملی را خودسرانه به محلول اضافه نکنید و فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اتانول از جفت عبور میکند و میتواند به جنین آسیب بزند؛ در بارداری یا احتمال آن، برای تأمین کالری معمولاً فرآوردهٔ بدون اتانول ترجیح داده میشود و تصمیم بر اساس ضرورت درمان گرفته میشود. اگر مسمومیت با متانول مطرح باشد، خطر مسمومیت برای مادر و جنین جدی است و درمان اورژانسی نباید بدون هماهنگی تیم مسمومیت به تأخیر بیفتد. اتانول وارد شیر مادر میشود؛ در شیردهی باید دربارهٔ ادامه یا توقف موقت شیردهی و زمان شروع دوباره با پزشک تصمیم گرفت.
نگهداری
در دمای اتاق کنترلشده، حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، دور از گرمای شدید، نور مستقیم و یخزدگی، در بستهٔ اصلی و دور از دسترس کودکان نگهداری شود؛ اگر روی برچسب فرآورده دستور دیگری آمده است، همان دستور اولویت دارد. پیش از تزریق، شفافبودن محلول، سالمبودن ظرف و تاریخ انقضا بررسی شود و محلول بازشده یا باقیمانده نگهداری نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دکستروز/اتانول همان سرم دکستروز پنجدرصد است؟
۰۲آیا میتوان از آن برای افت قند خون استفاده کرد؟
۰۳آیا این محلول برای مسمومیت با متانول به کار میرود؟
۰۴آیا دکستروز/اتانول برای ترک الکل یا خماری است؟
۰۵چرا باید این محلول آهسته و با پایش تزریق شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05BA10. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.