دکستروز/سدیم کلراید
دکستروز/سدیم کلراید یک محلول تزریقی وریدی حاوی دکستروز ۳٫۳۳٪ و سدیم کلراید ۰٫۳٪ است. این فرآورده برای تأمین آب، بخشی از املاح و مقدار محدودی انرژی بهکار میرود.
بیشتر برای آبرسانی وریدی، تأمین بخشی از سدیم و کلراید و فراهمکردن کربوهیدرات در بیمارانی استفاده میشود که دریافت خوراکی کافی ندارند. انتخاب آن به وضعیت آب، املاح و قند خون بستگی دارد.
این محلول فقط داخل ورید و با حجم و سرعت تجویزشده داده میشود؛ دریافت نادرست میتواند باعث افزایش قند، اختلال املاح یا تجمع مایع شود. با خون از یک مسیر مشترک همزمان تزریق نشود.
اگر دیابت، نارسایی قلب یا کلیه، ورم، کاهش ادرار، اختلال املاح، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، ورم ناگهانی، گیجی یا تشنج نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
این فرآورده یک محلول تزریقی وریدی شامل دکستروز ۳٫۳۳ درصد و سدیم کلراید ۰٫۳ درصد در آب است. دکستروز پس از ورود به بدن بهعنوان منبع کربوهیدرات و انرژی مصرف میشود و سدیم و کلراید به حفظ توزیع آب و تعادل مایعات کمک میکنند. این دارو در طبقهبندی دارویی در ردهٔ خون و خونسازی و گروه محلولهای الکترولیتی همراه کربوهیدرات قرار دارد. هدف اصلی آن آبرسانی و تأمین نسبی آب، املاح و انرژی در شرایطی است که پزشک دریافت وریدی را لازم بداند.
موارد مصرف
- آبرسانی وریدی هنگامی که دریافت مایعات از راه دهان کافی یا ممکن نیست
- تأمین بخشی از آب، سدیم و کلراید در مایعدرمانی نگهدارنده یا جایگزینیِ انتخابشده
- فراهمکردن مقدار محدودی کربوهیدرات و انرژی در بیمارانی که موقتاً تغذیهٔ خوراکی کافی ندارند
- استفاده بهعنوان مایع نگهدارنده یا جایگزین در برخی بیماران بستری، بر اساس وضعیت بالینی و آزمایشهای قند و املاح
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی، با تجهیزات استریل و توسط تیم درمان یا فرد آموزشدیده تجویز میشود. حجم، مقدار و سرعت تزریق بر اساس سن، وزن، وضعیت قلب و کلیه، قند خون، سطح املاح و نیاز مایعات تعیین میشود و در طول درمان ممکن است پایش آزمایشگاهی لازم باشد. محلول باید شفاف و ظرف آن سالم باشد؛ هیچ دارو یا مادهای نباید بدون بررسی سازگاری به آن افزوده شود. این محلول نباید همزمان با خون از یک مسیر تزریق شود و مصرف خودسرانه یا تزریق خانگی بدون نظارت ایمن نیست.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به دکستروز، سدیم کلراید یا فرآوردههای حاصل از ذرت را اعلام کنید.
- دیابت، قند خون بالا یا اختلال تحمل کربوهیدرات را بگویید؛ دکستروز میتواند قند خون را افزایش دهد.
- نارسایی قلبی، بیماری کلیه، کاهش ادرار، احتباس مایع، ورم یا انسداد ادراری را مطرح کنید.
- اختلال شناختهشدهٔ سدیم، کلراید، پتاسیم یا سایر املاح را اطلاع دهید.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه انسولین و داروهای قند، داروهای ادرارآور، داروهای کورتونی و دیگوکسین را ارائه دهید. در کودکان، نوزادان، سالمندان و بیماران بدحال، پایش دقیقتر قند، املاح و مایعات لازم است.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا ناراحتی خفیف در محل ورود سرم
- قرمزی، حساسیت یا التهاب سطحی در مسیر رگ
- ورم موضعی اطراف محل تزریق، بهویژه در صورت نشت محلول به بافت
- افزایش قند خون، بهخصوص در افراد مبتلا به دیابت یا هنگام دریافت طولانی
- تنگی نفس ناگهانی، احساس فشار قفسهٔ سینه، سرفهٔ کفآلود یا ورم سریع دستوپا میتواند نشانهٔ تجمع مایع باشد؛ اگر هنگام تزریق رخ داد فوراً پرستار را خبر کنید و در علائم شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر منتشر، تورم لب، زبان یا صورت، خسخس سینه یا دشواری تنفس نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید است؛ تزریق باید متوقف و فوراً به اورژانس مراجعه شود.
- گیجی، خوابآلودگی غیرعادی، سردرد شدید، استفراغ مکرر، ضعف شدید، تشنج یا ضربان نامنظم قلب میتواند ناشی از اختلال قند یا املاح باشد؛ ارزیابی فوری لازم است.
- تشنگی شدید، ادرار زیاد، تهوع، استفراغ یا خوابآلودگی قابلتوجه میتواند با افزایش شدید قند همراه باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- درد و سوزش شدید، سفتی، سفیدی یا سردی پوست، تاول یا ورم روبهافزایش اطراف رگ میتواند نشانهٔ نشت محلول باشد؛ همان لحظه پرستار یا پزشک را خبر کنید تا تزریق متوقف و محل بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دکستروز میتواند قند خون را بالا ببرد و نیاز به انسولین یا سایر داروهای کاهندهٔ قند را تغییر دهد. داروهای کورتونی و برخی داروهای نگهدارندهٔ نمک و آب ممکن است ورم و افزایش سدیم را بدتر کنند؛ داروهای ادرارآور و داروهای مؤثر بر پتاسیم نیز میتوانند تعادل املاح را تغییر دهند. در دریافت طولانیِ محلول بدون پتاسیم، افت پتاسیم برای افراد مصرفکنندهٔ دیگوکسین یا مبتلا به بیماری قلبی مهم است. این محلول نباید همزمان با خون از یک مسیر تزریق شود و هر داروی افزودهشده باید از نظر سازگاری بررسی شود. تداخل غذایی مستقیم مهمی ندارد و تداخل اختصاصی با الکل شناختهشده نیست، اما الکل میتواند کمآبی و بینظمی قند را تشدید کند؛ فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری و هنگام زایمان، این محلول فقط در صورت نیاز بالینی و با پایش قند، املاح و تعادل مایعات مادر و جنین استفاده میشود. اطلاعات مستقیم دربارهٔ ورود شکل تزریقی به شیر محدود است؛ مواد تشکیلدهنده معمولاً مانع خودکار شیردهی نیستند، اما وضعیت مادر و نوزاد باید در نظر گرفته شود. بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
نگهداری
در دمای اتاق و دور از گرمای شدید و یخزدگی، در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان نگهداری شود. پیش از مصرف باید شفاف بودن محلول، سالم بودن ظرف و تاریخ انقضا بررسی شود؛ محلول کدر، دارای ذرات، نشتیدار یا یخزده استفاده نشود. کیسه یا بطری بازشده و باقیمانده برای مصرف بعدی نگهداری نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 3.33 % / 0.3 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۲ برند از ۲۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دکستروز/سدیم کلراید همان سرم قندینمکی است؟
۰۲آیا این محلول برای افت قند خون استفاده میشود؟
۰۳آیا برای اسهال و کمآبی مناسب است؟
۰۴اگر محل تزریق متورم یا دردناک شد، چه کار کنم؟
۰۵آیا فرد مبتلا به دیابت میتواند این محلول را دریافت کند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۲ برند از ۲۶ سازنده، در گروه B05BB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.