زالپلون
زالپلون دارویی خوابآور از ردهٔ آرامبخشهای غیربنزودیازپینیِ نسلِ جدید است که برای کمک به بهخوابرفتنِ سریعتر در شب به کار میرود.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ کوتاهمدتِ بیخوابی در بزرگسالان است، بهویژه زمانی که دشواریِ اصلی در آغازِ بهخوابرفتن باشد.
مهمترین نکته این است که زالپلون فقط باید درست پیش از خواب و در شبی مصرف شود که فرصتِ کافی برای خوابِ کامل وجود دارد، زیرا میتواند خوابآلودگی، کاهشِ هوشیاری و حتی رفتارهای ناخودآگاه هنگامِ خواب ایجاد کند.
اگر پس از چند شب مصرف بیخوابی بهبود نیابد، یا دچارِ فراموشی، تغییرِ رفتار یا رفتارهای غیرعادی هنگامِ خواب شدید، حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
زالپلون دارویی خوابآور و آرامبخش از ردهٔ آرامبخشهای غیربنزودیازپینیِ نسلِ جدید است که معمولاً بهشکلِ کپسول عرضه میشود و در درمانِ کوتاهمدتِ بیخوابی کاربرد دارد. این دارو با تأثیرِ گزینشی بر بخشی از گیرندههای گابا (GABA-A) در مغز، فعالیتِ سلولهای عصبی را کاهش میدهد و آرامش و خوابآلودگی پدید میآورد. ویژگیِ متمایزِ زالپلون نسبت به بسیاری از خوابآورهای دیگر، آغازِ سریع و ماندگاریِ بسیار کوتاهِ اثرش در بدن است؛ به همین دلیل بیشتر برای کمک به شروعِ خواب تجویز میشود، نه برای حفظِ خواب در سراسرِ شب. مصرفِ آن معمولاً به یک دورهٔ کوتاه محدود میشود و برای درمانِ طولانیمدتِ بیخوابی مناسب نیست.
موارد مصرف
- درمانِ کوتاهمدتِ بیخوابی در بزرگسالانی که در بهخوابرفتن دشواری دارند
- کوتاهکردنِ زمانِ لازم برای بهخوابرفتن (نهفتگیِ خواب)
- بیخوابیِ گذرا یا موقعیتی، مانندِ دورهٔ کوتاهِ استرس، تغییرِ برنامهٔ خواب یا سفر
- کمک به بازگشتِ سریعتر به خواب پس از بیداریِ میانشب، تنها در مواردِ خاص و طبقِ صلاحدیدِ پزشک
روش مصرف
زالپلون باید درست پیش از رفتن به رختخواب یا بلافاصله پس از احساسِ دشواری در بهخوابرفتن مصرف شود، آنهم تنها در شبی که فردا فرصتِ کافی برای خوابِ کامل وجود دارد. مصرفِ آن همراه با غذا، بهویژه غذای پرچرب یا سنگین، جذبِ دارو را کند و آغازِ اثرش را دیرتر میکند؛ به همین دلیل بهتر است با معدهٔ نسبتاً خالی و نزدیک به زمانِ خواب مصرف شود. این دارو معمولاً برای دورهٔ کوتاهی تجویز میشود و طولانیکردنِ خودسرانهٔ مدتِ مصرف توصیه نمیشود. اگر مدتی مصرف شده باشد، قطعِ ناگهانیِ آن ممکن است با بازگشتِ موقتِ بیخوابی یا بیقراری همراه شود؛ از اینرو هرگونه تغییر یا قطعِ مصرف بهتر است تدریجی و طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروساز انجام شود. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را پزشکِ معالج بر اساسِ نسخه مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیخوابی کوتاهمدت با دشواری در بهخوابرفتن
با یا بلافاصله پس از غذای سنگین و چرب مصرف نشود؛ پس از مصرف باید فرصت خواب کامل وجود داشته باشد.
کاهش زمان لازم برای بهخوابرفتن (نهفتگی خواب)
اثر اصلی دارو بر شروع خواب است و برای افزایش مدت خواب یا کاهش بیداریهای مکرر مناسب نیست.
بیخوابی گذرا یا موقعیتی
اگر بیخوابی طی ۷ تا ۱۰ روز بهتر نشد یا بدتر شد، بررسی علت زمینهای لازم است.
دشواری بازگشت به خواب پس از بیداری میانشب
فقط در موارد خاص با تجویز اختصاصی؛ در صورت باقیماندن کمتر از ۴ ساعت تا بیدارشدن، یا همراهی با الکل و داروهای خوابآور دیگر مصرف نشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنشِ آلرژیک به زالپلون یا هر یک از اجزای آن
- بیماریِ کبدی، بهویژه نارساییِ کبد، یا مشکلاتِ تنفسی و آپنهٔ خواب
- سابقهٔ افسردگی، بیماریِ روانی یا سوءمصرفِ الکل و موادِ مخدر
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
- مصرفِ همزمانِ داروهای آرامبخش، خوابآور، مسکنهای مخدر یا هر داروی دیگر و مکمل
- سنِ بالا یا سابقهٔ زمینخوردن و سرگیجه
عوارض احتمالی
- سرگیجه
- خوابآلودگیِ باقیمانده در روزِ بعد
- سردرد
- حالتِ تهوع
- بیحسی یا گزگزِ خفیف
- فراموشیِ خفیف و گذرا
- بروزِ رفتارهایی هنگامِ خواب بدونِ آگاهی یا بهخاطرآوردنِ آن، مانندِ راهرفتن، صحبتکردن یا حتی رانندگی در خواب؛ در این صورت مصرف را متوقف کن و موضوع را در اولین فرصت با پزشک در میان بگذار.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تغییراتِ غیرعادیِ رفتار، افکارِ عجیب، پرخاشگری یا افسردگیِ شدید؛ در صورتِ بروز، در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید.
- دشواریِ تنفس یا کاهشِ غیرعادیِ هوشیاری، بهویژه همزمان با مصرفِ الکل یا داروهای آرامبخشِ دیگر؛ در این شرایط با اورژانس تماس بگیرید.
- نیاز به مقدارِ بیشتر برای همان اثرِ قبلی یا دشواری در قطعِ مصرف؛ این موضوع را با پزشک در میان بگذار تا درمان بازبینی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
زالپلون با سایرِ داروهای آرامبخش و کاهندهٔ هوشیاری، مانندِ بنزودیازپینها، برخی مسکنهای مخدر، داروهای ضدافسردگی یا آنتیهیستامینهای خوابآور، و نیز با الکل تداخل دارد و مصرفِ همزمانِ آنها میتواند خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را تشدید کند و خطرناک باشد. برخی داروها مانندِ سایمتیدین میتوانند سطحِ زالپلون را در خون بالا ببرند، در حالی که برخی داروهای دیگر میتوانند اثرِ آن را کم کنند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا پیش از مصرف، تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کاملی دربارهٔ بیخطر بودنِ زالپلون در بارداری در دست نیست و مصرفِ آن، بهویژه نزدیکِ زمانِ زایمان، میتواند بر نوزاد اثر بگذارد؛ از اینرو مصرف در بارداری فقط با صلاحدیدِ پزشک و در صورتِ ضرورتِ روشن انجام میشود. این دارو در شیرِ مادر نیز ترشح میشود و ممکن است باعثِ خوابآلودگیِ نوزادِ شیرخوار شود؛ بنابراین مادرانِ شیرده پیش از مصرف حتماً باید با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
زالپلون را در دمای اتاق، دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب و در بستهٔ اصلیِ خودش نگهداری کن. آن را کاملاً دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار بده، چون حتی مقدارِ کمِ آن هم میتواند برای کودک خطرناک باشد. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کن و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریز، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 5 mg |
| کپسول | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا زالپلون اعتیادآور است؟
۰۲چرا نباید زالپلون را همراه با غذا مصرف کرد؟
۰۳آیا صبحِ روزِ بعد از مصرفِ زالپلون خوابآلود میمانم؟
۰۴آیا میتوان زالپلون را هر شب و برای مدتِ طولانی مصرف کرد؟
۰۵اگر یک شب زالپلون مصرف نکنم، بیخوابیام بدتر میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۶ سازنده، در گروه N05CF03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.