اورسودیول
اورسودیول نوعی اسید صفراوی طبیعی است که در پزشکی برای تغییر ترکیب صفرا و محافظت از کبد استفاده میشود. این دارو با کم کردن کلسترول صفرا، به مرور به حل شدن سنگهای کلسترولی کیسه صفرا کمک میکند.
بیشترین کاربرد آن، حل کردن سنگهای کوچک کلسترولی کیسه صفرا و درمان بیماری کبدی کلانژیت صفراوی اولیه (Primary Biliary Cholangitis) است. گاهی نیز برای پیشگیری از سنگسازی هنگام کاهش وزن سریع تجویز میشود.
این دارو در انسداد مجاری صفراوی، التهاب حاد کیسه صفرا یا سنگهای کلسیمیشده مصرف نمیشود و اثربخشیاش به مصرف منظم و طولانیمدت وابسته است.
اگر درد شدید زیر دنده راست، زردی پوست یا سفیدی چشم، یا نشانههای آلرژی شدید دیدید، در اسرع وقت با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اورسودیول یک اسید صفراوی طبیعی از دسته داروهای گوارش و سوختوساز است که بهطور اختصاصی روی صفرا و کبد اثر میگذارد. این دارو با کم کردن ترشح کلسترول به صفرا و کاهش جذب رودهای آن، غلظت کلسترول صفرا را پایین میآورد و زمینه را برای حلشدن تدریجی سنگهای کلسترولی کیسه صفرا فراهم میکند. همچنین با جایگزینکردن اسیدهای صفراوی آسیبرسان با نوع ملایمتر خودش، از سلولهای کبد و مجاری صفراوی محافظت میکند؛ به همین دلیل در بیماریهای کبدی کلستاتیک مانند کلانژیت صفراوی اولیه هم کاربرد دارد. اثر آن تدریجی است و معمولاً بعد از ماهها مصرف منظم آشکار میشود.
موارد مصرف
- حلشدن تدریجی سنگهای کوچک تا متوسط کلسترولی کیسه صفرا، بهویژه در افرادی که کاندید جراحی نیستند
- پیشگیری از سنگ بستن کیسه صفرا هنگام کاهش وزن سریع (مثلاً پس از جراحی چاقی)
- درمان کلانژیت صفراوی اولیه برای کند کردن پیشرفت آسیب کبدی
- بهبود آزمایشهای عملکرد کبد در برخی بیماریهای کلستاتیک کبدی، طبق نظر متخصص گوارش
- کاهش خارش پوستی ناشی از کلستاز در برخی بیماران، به تشخیص پزشک
روش مصرف
اورسودیول بهصورت کپسول یا سوسپانسیون خوراکی موجود است. آن را دقیقاً طبق دستور پزشک و ترجیحاً همراه غذا مصرف کنید؛ این کار میتواند ناراحتی گوارشی را کم کند. بسته به علت مصرف، پزشک ممکن است دارو را در چند نوبت روزانه یا یکبار شبانه تجویز کند؛ به همین برنامه پایبند بمانید، چون اثر دارو تدریجی و وابسته به مصرف منظم است. برای حل شدن سنگ کیسه صفرا، درمان معمولاً ماهها طول میکشد و پزشک با سونوگرافی دورهای روند آن را بررسی میکند؛ قطع زودهنگام یا نامنظم دارو بدون هماهنگی با پزشک میتواند به بازگشت سنگ یا برگشت بیماری کبدی منجر شود. اگر همزمان از داروهای دیگری مثل آنتیاسیدها استفاده میکنید، درباره فاصله زمانی مصرف با داروسازتان مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حلکردن تدریجی سنگهای کوچک تا متوسط کلسترولی کیسه صفرا
همراه غذا مصرف شود. درمان فقط برای سنگهای غیرکلسیفیه و بدون انسداد یا التهاب حاد مناسب است؛ پایش تصویری منظم لازم است.
پیشگیری از تشکیل سنگ کیسه صفرا هنگام کاهش وزن سریع
همراه غذا مصرف شود؛ این رژیم برای پیشگیری است و سنگ موجود را حل نمیکند.
کلانژیت صفراوی اولیه
آزمایشهای عملکرد کبد و بیلیروبین باید بهطور منظم پایش شود؛ اثر دارو بر خارش قابل اتکا نیست.
بیماریهای کلستاتیک مزمن کبدی منتخب برای بهبود آزمایشهای کبدی
فقط در بیماریهای منتخب و با نظر متخصص مصرف شود؛ برای خارشِ صرف، رژیم استاندارد مستقلی ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقه حساسیت به اورسودیول یا سایر اسیدهای صفراوی دارید، حتماً به پزشک بگویید
- وجود التهاب حاد کیسه صفرا، انسداد مجرای صفراوی یا سنگهای کلسیمیشده را با پزشک در میان بگذارید، چون در این موارد این دارو مناسب نیست
- هر گونه بیماری کبدی، زخم گوارشی یا اختلال عملکرد کیسه صفرا را به پزشک اطلاع دهید
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه قرصهای ضدبارداری یا داروهای پایینآورنده چربی خون را به پزشک نشان دهید
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع دارو با پزشک مشورت کنید
- اگر در سونوگرافی، سنگ بزرگ یا کیسه صفرای غیرفعال دارید، پزشک ممکن است روش دیگری را ترجیح دهد
عوارض احتمالی
- اسهال (شایعترین عارضه)
- درد خفیف شکم یا نفخ
- حالت تهوع یا سوءهاضمه
- یبوست
- سردرد یا سرگیجه خفیف
- ریزش خفیف مو (نادر ولی گزارششده)
- درد شدید و ناگهانی زیر دنده راست یا شکم — میتواند نشانه کولیک صفراوی یا عارضه جدی باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا مدفوع کمرنگ — نشانه احتمالی درگیری کبد یا انسداد صفراوی؛ نیازمند بررسی فوری
- اسهال شدید یا طولانی که با کمآبی بدن همراه باشد
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر، تورم صورت، لب یا زبان، یا تنگی نفس — فوراً با اورژانس تماس بگیرید
- بدتر شدن ناگهانی وضعیت کبدی (خستگی شدید، بیاشتهایی ناگهانی) در بیماران کبدی شناختهشده
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اورسودیول با برخی داروها تداخل دارد. داروهای پایینآورنده کلسترول مانند کلستیرامین و کلستیپول، و همچنین آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم، میتوانند جذب این دارو را کم کنند؛ در صورت نیاز به مصرف همزمان، باید با فاصله چند ساعته مصرف شوند. داروهای حاوی استروژن، قرصهای ضدبارداری خوراکی و برخی داروهای پایینآورنده چربی خون ممکن است با افزایش ترشح کلسترول کبدی، اثر اورسودیول بر حل شدن سنگ صفراوی را کم کنند. این دارو میتواند جذب سیکلوسپورین را هم تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهیای را که مصرف میکنید، حتماً به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی درباره بیخطر بودن کامل اورسودیول در بارداری وجود دارد. در برخی شرایط خاص کبدی بارداری، پزشک متخصص ممکن است با ارزیابی دقیق آن را تجویز کند، اما مصرف خودسرانه توصیه نمیشود. مقدار کمی از این دارو ممکن است وارد شیر مادر شود؛ اگر شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید تا فایده و خطر آن برای شما و نوزاد سنجیده شود.
نگهداری
اورسودیول را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگه دارید؛ ترجیحاً در بستهبندی اصلی خودش بماند. آن را دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخ انقضای روی بسته را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زباله خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 250 mg |
| کپسول | 300 mg |
| کپسول | 500 mg |
| قرص | 300 mg |
| قرص | 500 mg |
| قرص | 250 mg |
| سوسپانسیون | 300 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۱ برند از ۳۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱حل شدن سنگهای کیسه صفرا با اورسودیول چقدر طول میکشد؟
۰۲آیا اورسودیول برای همه انواع سنگ کیسه صفرا مؤثر است؟
۰۳چرا باید بین مصرف اورسودیول و آنتیاسیدها فاصله بیندازم؟
۰۴اگر یک نوبت دارو را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۵آیا مصرف اورسودیول باید تا آخر عمر ادامه پیدا کند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۱ برند از ۳۳ سازنده، در گروه A05AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.