تریمیپرامین
تریمیپرامین یک داروی ضدافسردگی سهحلقهای است که برخلاف بسیاری از همردههای خود، اثر آرامبخش و خوابآور نسبتاً قوی دارد.
بیشتر برای درمان افسردگی، بهویژه در کسانی که افسردگیشان با اضطراب، بیقراری یا بیخوابی همراه است، تجویز میشود.
این دارو در سالمندان و در صورت مصرف همزمان با برخی داروهای دیگر میتواند خطر خوابآلودگی شدید، افت فشار خون و اختلال ریتم قلب را بالا ببرد؛ قطع ناگهانی آن هم توصیه نمیشود.
اگر افکار آسیب به خود، تپش شدید قلب، غش، یا نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت و گلو رخ داد، حتماً و فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تریمیپرامین از خانوادهٔ ضدافسردگیهای سهحلقهای (Tricyclic Antidepressant) و از نظر ساختار شیمیایی خویشاوند ایمیپرامین است، اما مکانیسم اثرش کمی متفاوت است. برخلاف اغلب ضدافسردگیهای سهحلقهای که عمدتاً با مهار بازجذب سروتونین و نوراپینفرین اثر میکنند، بخش مهمی از اثر تریمیپرامین از مسدود کردن گیرندههای هیستامین، سروتونین و آدرنرژیک میآید؛ همین موضوع اثر آرامبخش و خوابآور نسبتاً برجستهای به آن میدهد. هدف اصلی مصرف آن، بهبود خلق در افسردگی و کاهش اضطراب و بیخوابی همراه با آن است. مثل سایر ضدافسردگیها، اثر کامل آن روی خلق معمولاً پس از چند هفته مصرف منظم آشکار میشود، هرچند اثر آرامبخش و کمک آن به خواب میتواند زودتر حس شود.
موارد مصرف
- درمان افسردگی (اختلال افسردگی اساسی)
- افسردگی همراه با اضطراب یا بیقراری
- افسردگی همراه با بیخوابی قابلتوجه
- کمک به بهبود الگوی خواب در بیماران افسرده، بهعنوان بخشی از درمان کلی افسردگی
روش مصرف
تریمیپرامین معمولاً بهصورت قرص و بر اساس نسخهٔ پزشک مصرف میشود؛ پزشک با توجه به شدت علائم، دوز را از مقدار کم شروع و در صورت نیاز بهتدریج تنظیم میکند. از آنجا که این دارو اثر آرامبخش دارد، بسیاری از پزشکان مصرف آن را عمدتاً در ساعات عصر یا نزدیک خواب توصیه میکنند، اما زمانبندی دقیق را باید پزشک یا داروساز مشخص کند. تریمیپرامین را میتوان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد، مگر آنکه پزشک دستور دیگری داده باشد. بهبود خلق معمولاً زمان میبرد، پس حتی اگر در روزهای اول اثر محسوسی حس نشد، سر خود مصرف را قطع نکنید؛ همچنین چون قطع ناگهانی این دسته از داروها میتواند علائمی مثل تهوع، سردرد یا بیقراری ایجاد کند، هرگونه تغییر یا توقف مصرف باید تدریجی و طبق نظر پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان افسردگی (اختلال افسردگی اساسی)
با یا بدون غذا مصرف میشود. در مصرف یکبار در روز، مصرف شبانه برای کاهش خوابآلودگی روزانه مناسبتر است؛ پس از بهبود، درمان نگهدارنده ادامه مییابد و قطع ناگهانی نباید انجام شود.
افسردگی همراه با اضطراب یا بیقراری
بهدلیل اثر آرامبخش، در صورت مصرف یکبار در روز معمولاً زمان شب ترجیح دارد. مصرف همزمان الکل میتواند خوابآلودگی و اختلال هوشیاری را تشدید کند.
افسردگی همراه با بیخوابی قابلتوجه
بهدلیل خوابآور بودن، مصرف کل دوز روزانه نزدیک زمان خواب میتواند مناسب باشد. در صورت خوابآلودگی صبحگاهی یا سرگیجه، رانندگی و کار با ابزار خطرناک انجام نشود.
کمک به بهبود الگوی خواب در بیماران افسرده، بهعنوان بخشی از درمان کلی افسردگی
این دارو برای بیخوابیِ بدون افسردگی، دوز اختصاصی جداگانهای ندارد و نباید خودسرانه بهعنوان خوابآور مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به تریمیپرامین یا سایر ضدافسردگیهای سهحلقهای حساسیت دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماری قلبی (بهویژه اختلال ریتم قلب یا سکتهٔ قلبی اخیر)، فشار خون پایین یا گلوکوم زاویهبسته را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر سابقهٔ تشنج، بیماری کبدی، بزرگی پروستات یا مشکل دفع ادرار دارید، پیش از شروع دارو با پزشک در میان بگذارید.
- مصرف همزمان داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) یا قطع اخیر آنها را حتماً به پزشک بگویید، چون تداخل خطرناکی دارد.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک نشان دهید.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان
- خوابآلودگی و گیجی، بهویژه در روزهای اول مصرف
- یبوست
- تاری دید
- افزایش وزن
- سرگیجه هنگام بلند شدن ناگهانی
- افکار آسیب به خود یا بدتر شدن ناگهانی خلق، بهویژه در هفتههای اول درمان یا در نوجوانان و جوانان — بلافاصله با پزشک یا خانواده تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش شدید یا نامنظم قلب، غش یا احساس سبکی سر — نشانهٔ احتمالی اختلال ریتم قلب است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دشواری کامل دفع ادرار یا درد شدید چشم همراه با تاری دید — در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
- تشنج یا بیقراری شدید و گیجی غیرمعمول — بلافاصله با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تریمیپرامین میتواند با داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز تداخل خطرناک و بالقوه تهدیدکنندهٔ حیات داشته باشد، و مصرف همزمان یا نزدیکبههم با آنها معمولاً ممنوع است. ترکیب با سایر داروهای سروتونرژیک مانند برخی ضدافسردگیهای دیگر، تریپتانها یا ترامادول میتواند خطر سندرم سروتونین را افزایش دهد. مصرف همزمان با الکل، آرامبخشها، خوابآورها یا مسکنهای اپیوییدی، اثر خوابآور و کاهش هوشیاری تریمیپرامین را تشدید میکند. داروهایی که خودشان اثر آنتیکولینرژیک دارند میتوانند خشکی دهان، یبوست یا احتباس ادرار را بدتر کنند، و داروهایی که ریتم قلب را تحتتأثیر قرار میدهند نیز باید با احتیاط همراه با تریمیپرامین مصرف شوند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات موجود دربارهٔ مصرف تریمیپرامین در بارداری محدود است و مثل سایر ضدافسردگیهای سهحلقهای، تصمیم به مصرف یا قطع آن در دوران بارداری باید با در نظر گرفتن سود و خطر و فقط زیر نظر پزشک انجام شود؛ قطع خودسرانه در بارداری هم میتواند خطرناک باشد. این دارو به مقدار کم در شیر مادر ترشح میشود، بنابراین مصرف در دوران شیردهی باید حتماً با پزشک در میان گذاشته شود تا فایده برای مادر و ایمنی نوزاد سنجیده شود.
نگهداری
تریمیپرامین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. آن را کاملاً دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید، چون مصرف تصادفی حتی مقدار کمی از این دسته داروها میتواند برای کودکان بسیار خطرناک باشد. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 25 mg |
| قرص | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا تریمیپرامین معمولاً شبها تجویز میشود؟
۰۲چند وقت طول میکشد تا اثر تریمیپرامین روی خلق دیده شود؟
۰۳آیا میتوان تریمیپرامین را ناگهان قطع کرد؟
۰۴آیا مصرف تریمیپرامین باعث افزایش وزن میشود؟
۰۵آیا مصرف الکل هنگام درمان با تریمیپرامین مشکلی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۲ سازنده، در گروه N06AA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.