تریهگزیفنیدیل
تریهگزیفنیدیل دارویی از گروه آنتیکولینرژیکها (ضدموسکارینی) است که با کاهش فعالیت بیشازحد استیلکولین در مغز، تعادل شیمیایی مغز را در بیماری پارکینسون بهتر میکند.
این دارو بیشتر برای کاهش لرزش و سفتی عضلانی در پارکینسون، و نیز علائم مشابهی که گاهی در پی مصرف برخی داروهای روانپزشکی بروز میکند، تجویز میشود.
این دارو در افراد مبتلا به آبسیاه زاویهبسته (گلوکوم) یا مشکلات دفع ادرار میتواند خطرناک باشد و سالمندان باید آن را با احتیاط بیشتری مصرف کنند.
اگر درد ناگهانی چشم، ناتوانی در دفع ادرار، گیجی شدید یا تپش قلب نامنظم را تجربه کردید، بدون فوت وقت با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تریهگزیفنیدیل هیدروکلراید دارویی از گروه آنتیکولینرژیکهای ضدپارکینسون (Anticholinergic Antiparkinsonian Agents) است. در بیماری پارکینسون و برخی اختلالات حرکتی مشابه، فعالیت یک پیامرسان عصبی به نام استیلکولین نسبت به دوپامین در مغز بیشازحد میشود؛ این دارو با مسدود کردن گیرندههای موسکارینی استیلکولین، این نابرابری را تا حدی جبران میکند. حاصل این مکانیسم، کاهش نسبی لرزش و سفتی عضلانی و بهبود نسبی کنترل حرکات است، هرچند اثر آن روی کندی حرکت معمولاً کمتر از داروهای دوپامینرژیک مانند لوودوپا است. این دارو میتواند بهتنهایی یا همراه با سایر داروهای ضدپارکینسون تجویز شود.
موارد مصرف
- کاهش لرزش و سفتی عضلانی در بیماری پارکینسون
- کنترل علائم شبهپارکینسونی (پارکینسونیسم دارویی) ناشی از داروهای ضدروانپریشی
- کاهش ترشح بیشازحد بزاق دهان که گاهی با پارکینسون همراه است
- درمان کمکی همراه با سایر داروهای ضدپارکینسون مانند لوودوپا
- کنترل برخی واکنشهای حرکتی غیرارادی ناشی از دارو، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورت قرص و طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند مصرف میشود؛ پزشک اغلب درمان را با مقدار کم آغاز و بهتدریج تنظیم میکند تا بدن فرصت سازگاری پیدا کند. مصرف قرص همراه با غذا یا کمی پس از آن میتواند ناراحتی معده را کم کند، مگر آنکه پزشک دستور دیگری داده باشد. قرص را با یک لیوان آب کامل بخورید و بدون هماهنگی با پزشک، مقدار مصرف را خودسرانه تغییر ندهید یا دارو را ناگهان قطع نکنید، چون قطع ناگهانی میتواند علائم پارکینسون را موقتاً تشدید کند. اگر نوبتی از دارو فراموش شد یا سؤالی دربارهٔ برنامهٔ مصرف دارید، از داروساز یا پزشک خود بپرسید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیماری پارکینسون
مجموع دوز روزانه معمولاً در ۳ نوبت همراه غذا مصرف میشود؛ دوزهای بیش از ۱۰ میلیگرم را میتوان در ۴ نوبت، شامل نوبت شب، تقسیم کرد.
پارکینسونیسم دارویی ناشی از داروهای ضدروانپریشی
پس از کنترل علائم برای چند روز، ممکن است دوز کاهش یابد یا درمان قطع شود؛ این دارو برای دیسکینزی دیررس مناسب نیست و ممکن است آن را تشدید کند.
بزاقریزی یا افزایش ترشح بزاق همراه با بیماری پارکینسون
معمولاً کمترین دوز مؤثر کافی است؛ در صورت دشواری بلع، خشکی شدید دهان یا احتباس ادرار، ارزیابی پزشک لازم است.
درمان کمکی پارکینسون همراه با لوودوپا
مصرف همزمان ممکن است نیاز به کاهش دوز تریهگزیفنیدیل یا لوودوپا داشته باشد؛ تنظیم بر پایه کنترل علائم و عوارض انجام میشود.
واکنشهای خارجهرمی و حرکات غیرارادی ناشی از داروها
پس از کنترل علائم برای چند روز، امکان کاهش یا قطع درمان وجود دارد؛ دیسکینزی دیررس با این دارو درمان نمیشود و ممکن است تشدید شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به آبسیاه زاویهبسته (گلوکوم) مبتلا هستید یا سابقهٔ آن را دارید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
- در صورت داشتن مشکلات دفع ادرار، بزرگی پروستات یا انسداد مجاری ادراری، پزشک را در جریان بگذارید.
- سابقهٔ بیماریهای قلبی، ضربان قلب نامنظم، میاستنی گراویس یا انسداد دستگاه گوارش را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفیتان، از جمله داروهای بدون نسخه، را به پزشک و داروساز نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع این دارو با پزشک مشورت کنید.
- در صورت حساسیت شناختهشده به تریهگزیفنیدیل یا داروهای مشابه، این موضوع را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان
- تاری دید
- یبوست
- سرگیجه یا سبکی سر
- تهوع
- بیقراری یا کمی عصبانیت
- درد ناگهانی چشم، دیدن هالهٔ رنگی دور نور یا کاهش ناگهانی دید — این نشانهها میتواند بهمعنی حملهٔ آبسیاه زاویهبسته (گلوکوم) باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ناتوانی کامل در دفع ادرار یا احساس پری دردناک مثانه — در این حالت فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- گیجی شدید، توهم، بیقراری غیرعادی یا فراموشی ناگهانی، بهویژه در سالمندان — نیازمند بررسی سریع پزشکی است.
- تپش قلب سریع یا نامنظم — باید هرچه زودتر توسط پزشک ارزیابی شود.
- تورم صورت، لبها یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری تنفس — با اورژانس تماس بگیرید.
- پوست داغ و خشک همراه با کاهش یا قطع تعریق در هوای گرم — نشانهٔ احتمالی گرمازدگی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تریهگزیفنیدیل میتواند با سایر داروهای دارای اثر آنتیکولینرژیک، از جمله برخی آنتیهیستامینها، داروهای ضدافسردگی سهحلقهای و برخی داروهای ضدروانپریشی، اثر افزایشی داشته باشد و خشکی دهان، یبوست، گیجی یا مشکل دفع ادرار را تشدید کند. مصرف همزمان با الکل نیز میتواند خوابآلودگی و گیجی را بیشتر کند. این دارو همچنین ممکن است جذب برخی داروهای دیگر مانند دیگوکسین را تحت تأثیر قرار دهد، و در صورت مصرف همزمان با لوودوپا، پزشک ممکن است برنامهٔ دارویی را تنظیم کند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف تریهگزیفنیدیل در بارداری محدود است و این دارو باید در دوران بارداری تنها با صلاحدید و زیر نظر پزشک، و در صورتی مصرف شود که فایدهٔ آن بر خطرات احتمالی برتری داشته باشد. دربارهٔ عبور این دارو به شیر مادر و اثر آن بر نوزاد اطلاعات کافی در دست نیست، به همین دلیل مادران شیرده پیش از مصرف باید حتماً با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
قرصها را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم آفتاب و رطوبت نگهداری کنید و از نگهداری در فریزر یا محیط بسیار گرم خودداری کنید. دارو را همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق روش صحیح دفع دارو دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا تریهگزیفنیدیل باعث خشکی دهان میشود؟
۰۲آیا تریهگزیفنیدیل همان لوودوپا است؟
۰۳چرا در هوای گرم باید بیشتر مراقب باشم؟
۰۴آیا مصرف طولانیمدت تریهگزیفنیدیل مشکلی ایجاد میکند؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف دارو را فراموش کنم چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۶ سازنده، در گروه N04AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.