پلاکت فرزیس اشعهدیده
پلاکت فرزیس اشعهدیده یک فرآوردهٔ سلولی تزریقی است که پلاکتهای خونِ یک اهداکننده با دستگاه جدا و برای غیرفعالکردن لنفوسیتهای اهداکننده پرتودهی شدهاند. پلاکتها به تشکیل لخته و بندآمدن خونریزی کمک میکنند.
برای جبران کمبود پلاکت یا اختلال عملکرد آن در صورت خونریزی، خطر بالای خونریزی یا پیش از برخی اعمال پزشکی استفاده میشود. اشعهدیده بودن آن برای بیمارانی مهم است که خطر بیماری پیوند علیه میزبان ناشی از انتقال خون دارند.
این فرآورده فقط بهصورت وریدی و در مرکز درمانی، پس از بررسی هویت و سازگاری، تزریق میشود و برای مصرف خانگی نیست. تب، لرز، خارش، تورم، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا افت فشار حین تزریق را فوراً به پرستار اطلاع دهید.
سابقهٔ واکنش شدید به تزریق خون یا پلاکت، بیماری قلبی یا کلیوی، نقص ایمنی، پیوند، بارداری یا مصرف داروهای ضدپلاکت و رقیقکنندهٔ خون را پیش از تزریق مطرح کنید. اگر پس از تزریق خونریزی، کبودی گسترده، تب یا تنگی نفس ادامه یافت، سریعاً ارزیابی شوید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلاکت فرزیس اشعهدیده یک فرآوردهٔ خونیِ سلولی از گروه خون و خونسازی است، نه داروی خوراکی؛ پلاکتها از خون یک اهداکننده با دستگاه فرزیس جدا و در کیسهٔ مخصوص آماده میشوند. پرتودهی، مانع تکثیر لنفوسیتهای اهداکننده میشود و برای کاهش خطر بیماری پیوند علیه میزبانِ ناشی از انتقال خون انجام میگیرد. پلاکتهای تزریقشده به تشکیل لخته در محل آسیب عروقی کمک میکنند و برای پیشگیری یا درمان خونریزی ناشی از کمبود یا اختلال عملکرد پلاکت به کار میروند. اشعهدیده بودن، این فرآورده را رادیواکتیو نمیکند.
موارد مصرف
- جبران کمبود پلاکت در بیماریهای خونی، سرطانها یا پس از شیمیدرمانی
- پیشگیری از خونریزی در افت قابلتوجه پلاکت، بر اساس آزمایش و وضعیت بیمار
- درمان خونریزی ناشی از اختلال عملکرد پلاکت
- کمک به کنترل خونریزی شدید، جراحی بزرگ یا انتقال گستردهٔ خون
- فراهمکردن پلاکت اشعهدیده برای افراد در معرض خطر بیماری پیوند علیه میزبان، مانند برخی گیرندگان پیوند سلولهای بنیادی، دریافتکنندگان پلاکت سازگار بافتی یا فرآوردهٔ اهدایی از خویشاوند نزدیک
روش مصرف
این فرآورده از راه ورید و فقط توسط کارکنان آموزشدیدهٔ مرکز درمانی تزریق میشود؛ مقدار، سرعت، زمان و نیاز به تکرار بر اساس شدت خونریزی، شمارش و عملکرد پلاکت و بیماری زمینهای تعیین میشود و عدد ثابتی برای همه وجود ندارد. پیش از شروع، هویت بیمار و مشخصات و سازگاری فرآورده بررسی و در طول تزریق علائم حیاتی پایش میشود. خودتان کیسه را نگهداری، گرم، تکان یا با داروی دیگری مخلوط نکنید؛ با شروع تب، لرز، خارش، تهوع، درد یا تنگی نفس، همان لحظه به پرستار اطلاع دهید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنش به تزریق خون یا پلاکت، کهیر شدید، تنگی نفس، افت فشار یا حساسیت شدید را بگویید؛ ممکن است فرآوردهٔ کمپلاسما یا شستهشده لازم شود.
- اگر پیوند مغز استخوان یا سلول بنیادی، نقص ایمنی سلولی، لنفوم هوچکین یا درمانهای خاص ضدسرطان و سرکوبکنندهٔ ایمنی داشتهاید، اطلاع دهید تا نیاز به فرآوردهٔ اشعهدیده درست ثبت شود.
- سابقهٔ دریافت مکرر خون یا پلاکت، عدم افزایش شمارش پلاکت پس از تزریق یا وجود پادتنهای ضدپلاکتی را مطرح کنید.
- بیماری قلبی، نارسایی کلیه، تنگی نفس یا سابقهٔ تجمع مایع در بدن را بگویید تا خطر اضافهبار مایع بهتر پایش شود.
- فهرست همهٔ داروها، بهویژه آسپیرین، داروهای ضدالتهاب، ضدپلاکت، رقیقکنندهٔ خون، داروهای ضدسرطان و مکملهای گیاهی را ارائه دهید؛ هیچکدام را خودسرانه قطع نکنید.
- بارداری، احتمال بارداری و شیردهی را پیش از تزریق اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تب خفیف یا احساس گرگرفتگی
- لرز کوتاهمدت
- خارش، قرمزی پوست یا کهیر محدود
- تهوع یا سردرد گذرا
- تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا افت فشار: تزریق باید فوراً متوقف و ارزیابی شود؛ اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا، لرز شدید، تپش قلب، تهوع و استفراغ، افت فشار یا بدحالشدن حین یا کمی پس از تزریق: فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید؛ این وضعیت میتواند نشانهٔ عفونت شدید فرآورده باشد.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفه یا کبودی لبها حین یا تا چند ساعت پس از تزریق: فوراً اطلاع دهید و در صورت ادامه یا شدت، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد پشت یا پهلو، ادرار قرمز یا بسیار تیره، تب و لرز شدید: تزریق نباید ادامه یابد و باید فوراً کارکنان درمانی را خبر کنید؛ پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی مداوم، لکههای پوستی یا کبودی گسترده، یا پایینماندن شمارش پلاکت پس از تزریق: همان روز با پزشک تماس بگیرید؛ ممکن است بررسی علت زمینهای یا واکنش ایمنی لازم باشد.
- در روزها یا هفتههای پس از تزریق، تب پایدار، بثورات پوستی، اسهال، زردی یا افت شدید سلولهای خونی: فوراً به پزشک مراجعه کنید یا اگر شدید است به اورژانس بروید؛ این عارضه با وجود اشعهدیده بودن بسیار نادر اما جدی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی مستقیمی با خودِ پلاکت شناختهشده نیست، اما آسپیرین، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک، داروهای ضدپلاکت مانند کلوپیدوگرل و داروهای رقیقکنندهٔ خون میتوانند خونریزی را بیشتر کنند و در تصمیمگیری برای تزریق و ارزیابی پاسخ آن مهماند؛ شروع یا قطع این داروها فقط با نظر پزشک انجام شود. الکل نیز میتواند عملکرد پلاکت و خونریزی را بدتر کند. هیچ دارو یا محلول وریدی نباید به کیسهٔ پلاکت افزوده یا از همان مسیر همزمان عبور داده شود، مگر طبق دستور کارکنان درمانی. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بارداری مانع مطلق دریافت پلاکت نیست و در خونریزی یا کمبود قابلتوجه پلاکت، تزریق میتواند با تصمیم متخصص زنان و زایمان و متخصص خون انجام شود؛ نوع سازگار و نیاز به اشعهدیده بودن بر اساس وضعیت مادر و جنین تعیین میشود. خودِ تزریق پلاکت معمولاً نیاز به قطع شیردهی ایجاد نمیکند، اما بیماری زمینهای، داروهای همراه و وضعیت نوزاد باید در نظر گرفته شود.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری خانگی نیست و باید در بانک خون یا مرکز درمانی، معمولاً در دمای ۲۰ تا ۲۴ درجهٔ سانتیگراد و با تکاندادن ملایم و پیوسته نگهداری شود؛ آن را در یخچال یا فریزر قرار ندهید. کارکنان مرکز باید کیسه، برچسب، شرایط حمل و تاریخ انقضا را بررسی کنند؛ فرآوردهٔ نشتکرده، آسیبدیده یا منقضی نباید تزریق شود و باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱پلاکت فرزیس اشعهدیده چه تفاوتی با پلاکت معمولی دارد؟
۰۲آیا اشعهدیده بودن یعنی این پلاکت رادیواکتیو است؟
۰۳چرا برای من نوع اشعهدیده انتخاب شده است؟
۰۴اگر حین تزریق تب یا خارش پیدا کردم، صبر کنم تا خودش برطرف شود؟
۰۵چرا بعد از تزریق هنوز پلاکت من پایین است یا دوباره پایین میآید؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.