تترابنازین
تترابنازین دارویی است که در گروهِ داروهای اثرگذار بر دستگاهِ عصبی قرار میگیرد و با کاهشِ موقتِ برخی پیامرسانهایِ عصبی، بهویژه دوپامین، حرکاتِ غیرارادی را کم میکند.
این دارو بیشتر برای کاهشِ حرکاتِ غیرارادی و بیقاعدهٔ ناشی از بیماریِ هانتینگتون (کره) تجویز میشود و گاهی در برخی اختلالهایِ حرکتیِ دیگر نیز به کار میرود.
مهمترین نکته این است که تترابنازین میتواند خلقوخو را تحتِ تأثیر قرار دهد و زمینهٔ افسردگی را در برخی افراد تشدید کند، به همین دلیل پایشِ روانیِ منظم در طولِ درمان ضروری است.
اگر در طولِ مصرف احساسِ غمِ شدید، ناامیدی یا افکارِ آسیب به خود پیدا کردید، یا حرکاتِ غیرمعمولِ تازه، لرزشِ شدید یا مشکل در بلع رخ داد، هرچه زودتر با پزشکِ خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تترابنازین دارویی است که بر دستگاهِ عصبیِ مرکزی اثر میگذارد و در گروهِ داروهایِ موسوم به مهارکنندههایِ ناقلِ وزیکولیِ مونوآمین قرار میگیرد. این دارو با کاهشِ موقتِ ذخیرهٔ برخی پیامرسانهایِ عصبی، بهویژه دوپامین، در انتهایِ سلولهایِ عصبی، شدتِ حرکاتِ غیرارادی، ناگهانی و بیهدف (کره) را کم میکند. کاربردِ اصلی و شناختهشدهٔ آن، کنترلِ همین حرکات در بیماریِ هانتینگتون است. هدفِ درمان با تترابنازین، کاهشِ نشانههاست، نه درمانِ قطعیِ بیماریِ زمینهای. از آنجا که این دارو میتواند بر خلقوخو نیز اثر بگذارد، مصرفِ آن باید همواره زیرِ نظرِ دقیقِ پزشکِ متخصصِ مغز و اعصاب یا روانپزشک باشد.
موارد مصرف
- کاهشِ کره (حرکاتِ غیرارادی، ناگهانی و بیهدف) در بیماریِ هانتینگتون
- کنترلِ دیسکینزیِ دیررس (حرکاتِ غیرارادی و مزمنِ دهان، زبان یا اندامها که گاه در پیِ مصرفِ طولانیمدتِ برخی داروهایِ روانی پدید میآید)
- کاهشِ تیکهایِ حرکتی و صوتی در مواردِ شدید و مقاومِ سندرمِ توره
- کنترلِ برخی دیگر از اختلالهایِ حرکتیِ غیرارادی، به تشخیصِ متخصصِ مغز و اعصاب
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ قرصِ خوراکی مصرف میشود و میتوان آن را همراه با غذا یا بدونِ غذا خورد؛ بهتر است هر بار در شرایطِ مشابهی مصرف شود تا اثرِ آن یکنواختتر بماند. پزشک برایِ رسیدن به بهترین اثر و کمترینِ عارضه، معمولاً مقدارِ دارو را بهتدریج و طیِ چند هفته تنظیم میکند، به همین دلیل نباید خودسرانه مقدار یا دفعاتِ مصرف را تغییر داد. تصمیم دربارهٔ قطعِ دارو نیز باید با پزشک باشد، چون حرکاتِ غیرارادی میتوانند پس از قطعِ ناگهانی بازگردند یا موقتاً تشدید شوند. اگر یک نوبتِ مصرف فراموش شد، بهجایِ تصمیمِ شخصی، طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروسازِ خود عمل کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کرهٔ مرتبط با بیماری هانتینگتون
اگر مقدار روزانه به ۳۷٫۵ میلیگرم یا بیشتر برسد، آن را در ۳ نوبت تقسیم کنید؛ دارو با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است. در صورت افسردگی، افکار خودکشی، خوابآلودگی شدید یا علائم پارکینسونی، افزایش دوز متوقف و فوراً با پزشک تماس بگیرید.
دیسکینزی دیررس
پیش از درمان، کاهش یا قطع داروی ضدروانپریشیِ مسبب، در صورت امکان، باید بررسی شود. در صورت نبود بهبود واضح یا بروز عوارض غیرقابلتحمل، درمان بازبینی یا قطع شود؛ حداکثر روزانه ۲۰۰ میلیگرم است.
سندرم توره با تیکهای حرکتی و صوتی شدید و مقاوم
فقط در موارد شدید و مقاوم و زیر نظر متخصص مصرف شود. حداکثر معمول قابلتحمل ۲۵ میلیگرم ۳ بار در روز است؛ خوابآلودگی، بیقراری، علائم پارکینسونی و افسردگی میتوانند محدودکنندهٔ دوز باشند.
برخی اختلالهای حرکتی غیرارادی دیگر، با تشخیص متخصص مغز و اعصاب
برای این گروه برنامهٔ ثابت یا مدت درمان یکسانی وجود ندارد؛ تشخیص، افزایش دوز و ارزیابی ادامهٔ درمان باید توسط متخصص مغز و اعصاب انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ افسردگی، افکارِ خودآزاری یا هر بیماریِ روانیِ درماننشده یا کنترلنشده را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- اگر داروهایِ مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) مصرف میکنید یا بهتازگی قطع کردهاید، پزشک را مطلع کنید.
- سابقهٔ بیماریِ کبدی، اختلالِ ریتمِ قلب یا نوارِ قلبِ غیرطبیعی را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را همراه ببرید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ دارو حتماً به پزشک بگویید.
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به این دارو یا داروهایِ مشابه را اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و احساسِ خستگی
- سرگیجه، بهویژه هنگامِ برخاستنِ ناگهانی
- بیقراری یا آشفتگیِ خفیف
- یبوست، تهوع یا خشکیِ دهان
- سردرد
- تغییرِ ناگهانیِ خلقوخو، افسردگیِ شدید، ناامیدی یا افکارِ آسیب به خود — بدونِ فوتِ وقت به پزشک اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- لرزش، سفتیِ عضلانی، کند شدنِ حرکات یا افتادنهایِ مکرر — این نشانهها را هرچه زودتر با پزشک در میان بگذارید تا دوز بازبینی شود.
- تبِ بالا همراه با سفتیِ شدیدِ عضلانی، تعریقِ فراوان و گیجیِ ناگهانی — نشانهٔ یک واکنشِ نادر و جدی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضربانِ نامنظمِ قلب، تپشِ شدید یا غشکردن — این نشانهها را به پزشک اطلاع دهید یا در صورتِ شدت به اورژانس مراجعه کنید.
- مشکلِ فزایندهٔ بلعِ غذا یا مایعات، یا احساسِ گیرکردنِ غذا در گلو — این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تترابنازین با چند گروهِ دارویی تداخلهایِ مهمی دارد. مصرفِ همزمانِ آن با داروهایِ مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) بهدلیلِ خطرِ واکنشهایِ شدید بر خلق و فشارِ خون، معمولاً ممنوع است و باید فاصلهٔ زمانیِ کافی بینِ قطعِ یکی و شروعِ دیگری رعایت شود. برخی داروهایِ دیگر که آنزیمِ کبدیِ مسئولِ تجزیهٔ تترابنازین را مهار میکنند، از جمله بعضی داروهایِ ضدافسردگی، میتوانند سطحِ خونیِ این دارو را بالا ببرند و نیاز به بازبینیِ مقدارِ مصرف داشته باشند. مصرفِ همزمان با داروهایِ ضدتهوع یا ضدروانپریشیِ مسدودکنندهٔ دوپامین میتواند خطرِ لرزش و دیگر علائمِ شبهپارکینسون را افزایش دهد، و همراهی با الکل، آرامبخشها یا خوابآورها خوابآلودگی را تشدید میکند. داروهایی که ریتمِ قلب را تحتِ تأثیر قرار میدهند نیز باید با احتیاطِ بیشتری در کنارِ این دارو مصرف شوند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ موجود دربارهٔ مصرفِ تترابنازین در بارداری محدود است و در مطالعاتِ حیوانی نگرانیهایی گزارش شده، به همین دلیل این دارو معمولاً تنها زمانی تجویز میشود که پزشک منافعِ آن را از خطرهایِ احتمالی بیشتر بداند. دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر نیز اطلاعاتِ کافی در دست نیست، بنابراین تصمیم دربارهٔ مصرف در دورانِ شیردهی باید با مشورتِ پزشک و سنجشِ دقیقِ سود و خطر انجام شود. هر کسی که باردار است، قصدِ بارداری دارد یا شیر میدهد، باید پیش از شروع یا ادامهٔ این دارو با پزشکِ خود مشورت کند.
نگهداری
این دارو را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمایِ زیاد نگه دارید و از یخزدگیِ آن جلوگیری کنید. آن را در بستهبندیِ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان و حیواناتِ خانگی نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهایِ تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه از طریقِ سطلِ زباله یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تترابنازین وابستگی یا اعتیاد ایجاد میکند؟
۰۲چرا پزشک در طولِ مصرفِ این دارو به وضعیتِ روانیام هم توجه میکند؟
۰۳آیا این دارو باعثِ خوابآلودگی میشود و روی رانندگی اثر میگذارد؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ قرص را فراموش کنم، چه کار کنم؟
۰۵آیا مصرفِ الکل همراه با این دارو مشکلی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۵ سازنده، در گروه N07XX06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.