استرپتوکیناز
استرپتوکیناز دارویی از گروه حلکنندههای لخته است که با فعالکردن سامانهٔ طبیعیِ حل لخته، به بازشدن رگ مسدود کمک میکند.
بیشتر برای برخی سکتههای قلبی حاد، آمبولی ریهٔ شدید، لختهٔ گستردهٔ ورید عمقی و بعضی انسدادهای شریانی بهکار میرود.
این دارو فقط با تزریق وریدی یا روشهای عروقیِ تخصصی، معمولاً در بیمارستان، داده میشود و مهمترین خطرش خونریزی شدید، ازجمله خونریزی مغزی، است.
اگر خونریزی یا جراحی اخیر، سکته یا آسیب مغزی، فشارخون کنترلنشده، مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون، بارداری یا دریافت قبلی استرپتوکیناز داشتهاید، پیش از درمان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
استرپتوکیناز یک داروی حلکنندهٔ لخته از گروه داروهای ترومبولیتیک است و در ردهٔ داروهای ضدترومبوتیک قرار دارد. این فرآورده بهصورت ویال پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی با قدرت ۷۵۰٬۰۰۰ واحد بینالمللی عرضه میشود و نام تجاری ایرانیِ آن «استرپتاز» است. دارو با ساختن کمپلکس با پلاسمینوژن، تبدیل آن به پلاسمین را افزایش میدهد؛ پلاسمین رشتههای فیبرینیِ لخته را تجزیه میکند. بهدلیل اثر سیستمیک بر انعقاد، درمان باید در محیط بیمارستان و با پایش خطر خونریزی انجام شود.
موارد مصرف
- سکتهٔ قلبی حاد، برای بازکردن رگ در شرایط منتخب
- آمبولی ریهٔ شدید یا گسترده
- لختهٔ گستردهٔ ورید عمقی
- انسداد حاد یا نیمهحاد شریانهای محیطی
- ترومبوز شریان یا ورید مرکزی شبکیه در موارد منتخب
روش مصرف
این دارو خودمصرفی نیست و پس از آمادهسازی ویال، توسط پزشک یا پرستار آموزشدیده، معمولاً بهصورت انفوزیون وریدی و در موارد خاص از طریق کاتتر عروقی تجویز میشود. مقدار، سرعت و مدت درمان به نوع لخته، زمان شروع علائم و وضعیت انعقاد بستگی دارد و فقط تیم درمان آن را تعیین میکند. در طول درمان و مدتی پس از آن، فشارخون، ضربان قلب، آزمایشهای انعقادی و محلهای رگگیری پایش میشوند. تزریق عضلانی، سوراخکردن غیرضروری پوست یا رگ و دستکاری محلهای تزریق باید تا زمان اجازهٔ تیم درمان به تعویق بیفتد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سکتهٔ قلبی حاد برای بازکردن رگ در شرایط منتخب
درمان باید هرچه زودتر پس از شروع علائم و فقط در بیمارستان انجام شود؛ پایش فشارخون و علائم خونریزی ضروری است.
آمبولی ریهٔ شدید یا گسترده
در صورت همراهی با ترومبوز ورید عمقی، ممکن است انفوزیون تا ۷۲ ساعت ادامه یابد؛ پایش دقیق خونریزی ضروری است.
ترومبوز گستردهٔ ورید عمقی
برای لختههای گسترده و نسبتاً تازه بهکار میرود؛ ادامهٔ درمان ضدانعقادی پس از آن طبق نظر پزشک انجام میشود.
انسداد حاد یا نیمهحاد شریانهای محیطی
انتخاب روش به محل و وسعت انسداد و پاسخ آنژیوگرافی بستگی دارد؛ این درمان اختصاصی و بیمارستانی است.
ترومبوز شریان یا ورید مرکزی شبکیه در موارد منتخب
برای انسداد شریانی معمولاً حداکثر تا ۸ ساعت و برای انسداد وریدی حداکثر تا ۱۰ روز پس از شروع علائم مطرح است و باید توسط متخصص انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت دارویی، بهویژه واکنش قبلی به استرپتوکیناز یا داروهای حلکنندهٔ لخته، و حساسیت به اجزای فرآورده را اطلاع دهید.
- خونریزی فعال یا اخیر، خونمردگی غیرعادی، مدفوع سیاه، استفراغ خونی، زخم گوارشی فعال، اختلال انعقاد یا پایینبودن پلاکتها را گزارش کنید.
- سکتهٔ مغزی اخیر یا خونریزی مغزی، تومور یا آنوریسم مغزی، ناهنجاری عروق مغز، جراحی مغز یا ستون فقرات و ضربهٔ شدید به سر از اطلاعات ضروری است.
- جراحی بزرگ، نمونهبرداری، زایمان یا سقط اخیر، تزریق عضلانی یا سوراخکردن رگهای غیرقابلفشار میتواند خطر خونریزی را بالا ببرد.
- فشارخون شدید و کنترلنشده، بیماری شدید کبد یا کلیه، التهاب لوزالمعده، عفونت دریچهٔ قلب، التهاب پردهٔ قلب یا رتینوپاتی دیابتی را بگویید؛ در کودکان و سالمندان ارزیابی خطر و فایده حساستر است.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه وارفارین، هپارین، انوکساپارین، آپیکسابان، ریواروکسابان، دابیگاتران، آسپرین و کلوپیدوگرل، همچنین مصرف قبلی استرپتوکیناز، بهخصوص در ۱۲ ماه گذشته، عفونت استرپتوکوکی اخیر، بارداری یا شیردهی را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- تب و لرز
- سردرد
- تهوع، استفراغ یا ناراحتی گوارشی
- درد کمر یا عضلانی
- افت فشارخون یا تند یا کند شدن گذرای ضربان قلب در آغاز تزریق
- خونمردگی یا خونریزی خفیف در محل رگگیری؛ گرگرفتگی، خارش یا راش خفیف نیز ممکن است رخ دهد
- خوندماغ طولانی، خونریزی لثه، خونمردگی گسترده، ادرار خونی، مدفوع سیاه، استفراغ خونی یا سرفهٔ خونی: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید؛ اگر خارج از مرکز درمانی هستید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد ناگهانی و شدید، گیجی، اختلال تکلم، ضعف یا بیحسی یکطرفه، تشنج یا کاهش هوشیاری میتواند نشانهٔ خونریزی مغزی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس یا افت شدید فشارخون میتواند واکنش حساسیتی شدید باشد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- درد قفسهٔ سینه، تپش شدید، غش، پوست سرد و عرقکرده یا بدترشدن ناگهانی تنگی نفس نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به کادر درمان خبر دهید.
- درد شدید شکم یا کمر، تورم دردناک اندام یا مفصل، یا کاهش واضح ادرار میتواند نشانهٔ خونریزی داخلی باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همراهی با داروهای ضدانعقاد مانند هپارین، وارفارین، انوکساپارین، آپیکسابان، ریواروکسابان و دابیگاتران، یا داروهای ضدپلاکت مانند آسپرین و کلوپیدوگرل، خطر خونریزی را بیشتر میکند؛ بعضی از این داروها ممکن است بهدلیل بیماری زمینهای با برنامهٔ دقیق ادامه داده شوند. داروهای حلکنندهٔ لختهٔ دیگر و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک نیز بدون هماهنگی نباید مصرف شوند. تداخل غذایی مهمی شناخته نشده است، اما الکل میتواند احتمال خونریزی و آسیب را بیشتر کند و بهتر است در زمان درمان و تا تعیین تکلیف تیم درمان مصرف نشود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
استرپتوکیناز در بارداری معمولاً منع مصرف دارد و فقط در وضعیتهای تهدیدکنندهٔ جان مادر یا عضو، وقتی گزینهٔ امنتری در دسترس نیست، با تصمیم متخصص بررسی میشود. خطر خونریزی و واکنش حساسیتی برای مادر و جنین مطرح است. دربارهٔ شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد؛ ادامه یا توقف موقت آن باید بر اساس وضعیت مادر، نوزاد و فرآوردهٔ مصرفشده تعیین شود.
نگهداری
ویال پودر را در بستهبندی اصلی، طبق برچسب فرآورده و معمولاً در دمای کمتر از ۲۵ درجه، دور از نور و رطوبت و بدون یخزدگی نگه دارید. محلول آمادهشده پایدار نیست و آمادهسازی، نگهداری و دورریختن آن باید توسط کادر درمان طبق دستور همان فرآورده انجام شود. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و تاریخ انقضا و سلامت ویال را پیش از آمادهسازی بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱استرپتاز با استرپتوکیناز چه تفاوتی دارد؟
۰۲آیا استرپتوکیناز همان رقیقکنندهٔ خون است؟
۰۳چرا سابقهٔ مصرف قبلی یا عفونت گلو را میپرسند؟
۰۴آیا همراه آسپرین یا وارفارین میتوان استرپتوکیناز گرفت؟
۰۵آیا استرپتوکیناز برای هر نوع سکته مناسب است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه B01AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.