استرپتوکیناز
استرپتوکیناز داروی تزریقیِ حلکنندهٔ لخته و از گروه داروهای ضدترومبوتیک است. این دارو با فعالکردن سامانهٔ طبیعی حل لخته، به بازشدن رگ بسته کمک میکند.
بیشتر در سکتهٔ قلبی حاد و برخی آمبولیها یا ترومبوزهای جدی عروق، در شرایط منتخب بیمارستانی، استفاده میشود.
مهمترین خطر استرپتوکیناز خونریزی شدید، از جمله خونریزی مغزی، و واکنش حساسیتی شدید است. تزریق آن فقط باید در بیمارستان و زیر پایش دقیق انجام شود.
اگر سابقهٔ خونریزی، سکته یا آسیب سر، جراحی اخیر، فشار خون کنترلنشده، بیماری شدید کبد یا کلیه، یا مصرف داروهای ضدانعقاد دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. دریافت قبلی استرپتوکیناز یا عفونت استرپتوکوکی اخیر نیز مهم است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
استرپتوکیناز یک داروی تزریقی برای حلکردن لختههای خطرناک در رگهاست و در گروه داروهای ضدترومبوتیک قرار میگیرد. این دارو با تشکیل مجموعهای با پلاسمینوژن، تولید پلاسمین را افزایش میدهد؛ پلاسمین رشتههای فیبرینِ لخته را تجزیه میکند. چون این فرایند میتواند انعقاد طبیعی را هم کاهش دهد، خطر خونریزی و افت فشار خون مهم است. کاربرد آن به وضعیتهای اورژانسی و منتخب محدود است و تزریقش باید در بیمارستان انجام شود.
موارد مصرف
- سکتهٔ قلبی حاد ناشی از بستهشدن رگ قلب، در شرایط منتخب
- آمبولی ریه در مواردی که حل سریع لخته لازم است
- ترومبوز ورید عمقی گسترده در شرایط منتخب
- برخی انسدادها یا آمبولیهای شریانی و وریدی عروق محیطی
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و پس از حلسازی، بهصورت تزریق وریدی و در برخی شرایط از راه رگ قلب، توسط تیم متخصص تجویز میشود. مقدار، سرعت تزریق و مدت درمان به نوع لخته، زمان شروع علائم و وضعیت بیمار بستگی دارد و در نسخه و دستور مرکز درمانی تعیین میشود. هنگام تزریق، فشار خون، ضربان قلب، علائم حساسیت، خونریزی و آزمایشهای انعقادی بهدقت پایش میشوند. ویال را خودتان حل یا تزریق نکنید و هیچ داروی همراهی را بدون هماهنگی تیم درمان شروع یا قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سکتهٔ قلبی حاد ناشی از بستهشدن رگ قلب
درمان باید با پایش مداوم قلب، فشارخون و نشانههای خونریزی انجام شود؛ زمان شروع درمان اهمیت زیادی دارد.
آمبولی ریه در موارد نیازمند حل سریع لخته
در بخش مجهز به پایش اکسیژنرسانی، فشارخون و خونریزی انجام شود.
ترومبوز ورید عمقی گسترده
خطر خونریزی باید در برابر فایدهٔ حل سریع لخته سنجیده شود؛ ترومبوزهای محدود معمولاً نیازمند این درمان نیستند.
انسداد یا آمبولی شریانی و وریدی عروق محیطی
تزریق عضلانی یا زیرجلدی انجام نشود؛ سوراخکردن و دستکاری غیرضروری عروق باید به حداقل برسد.
پیش از مصرف بدانید
- هر نوع خونریزی فعال یا اخیر، اختلال انعقادی، سابقهٔ خونریزی مغزی یا سکتهٔ مغزی اخیر، آسیب سر، تومور مغزی، آنوریسم یا ناهنجاری عروقی مغز را اطلاع دهید.
- جراحی بزرگ، نمونهبرداری، احیای قلبیریوی، لولهگذاری یا اقدامات تهاجمی و همچنین زایمان یا سقط اخیر میتواند خطر خونریزی را بالا ببرد.
- فشار خون کنترلنشده، زخم فعال معده، بیماری شدید کبد یا کلیه، التهاب پرده یا عضلهٔ قلب، التهاب لوزالمعده، پارگی دیوارهٔ آئورت یا بیماری عروق مغز و شبکیهٔ دیابتی را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر قبلاً استرپتوکیناز دریافت کردهاید یا اخیراً عفونت گلو، تب روماتیسمی یا التهاب کلیهٔ ناشی از عفونت استرپتوکوکی داشتهاید، حتماً بگویید؛ پادتنهای بدن ممکن است اثر دارو را کم کنند و احتمال حساسیت را افزایش دهند.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت و مسکنهای ضدالتهاب، باید پیش از درمان بررسی شود.
- بارداری یا احتمال بارداری، شیردهی، سن بالا و نیز مصرف این دارو در کودکان و نوزادان را حتماً مطرح کنید؛ ایمنی و اثربخشی آن در سنین پایین ثابت نشده و خطر خونریزی مغزی در سالمندان بیشتر است.
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ، درد قسمت بالای شکم یا اسهال
- سردرد، کمردرد یا درد عضلانی
- تب، لرز، ضعف یا احساس ناخوشی
- افت فشار خون یا تغییر گذرای ضربان قلب در آغاز تزریق
- کبودی یا خونریزی محل تزریق و گاهی خوندماغ؛ این موارد را به پرستار اطلاع دهید
- خونریزی شدید یا مداوم، مدفوع سیاه یا خونی، ادرار قرمز، استفراغ یا سرفهٔ خونی، خونریزی بینیِ بندنیامدنی، کبودی گسترده یا درد شدید شکم و کمر؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد ناگهانی و شدید، گیجی، اختلال گفتار یا دید، ضعف یا بیحسی یکطرفه، تشنج یا بیهوشی میتواند نشانهٔ خونریزی مغزی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، خسخس، افت فشار خون یا غش نشانهٔ حساسیت شدید است؛ هنگام تزریق فوراً به پرستار اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد جدید یا شدید قفسهٔ سینه، تنگی نفس، تپش قلب شدید، غش یا بدترشدن ناگهانی حال عمومی نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش ناگهانی دید یا درد و تورم غیرعادی اندام نیز باید بدون تأخیر به تیم درمان گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همراهی استرپتوکیناز با داروهای ضدانعقاد مانند هپارین و وارفارین یا داروهای ضدانعقاد خوراکی جدیدتر، داروهای ضدپلاکت مانند آسپرین و کلوپیدوگرل، و داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد؛ بعضی از این داروها ممکن است در سکتهٔ قلبی عمداً همراه درمان استفاده شوند، اما زمانبندی و ادامه یا قطع آنها فقط با تصمیم تیم درمان است. تداخل غذایی مشخص و مهمی برای استرپتوکیناز شناخته نشده است، اما در زمان درمان و تا برطرفشدن خطر خونریزی و افت فشار، از مصرف الکل پرهیز کنید. فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
استرپتوکیناز در بارداری معمولاً منع مصرف دارد، زیرا خونریزی یا واکنش حساسیتی شدید میتواند به سقط یا آسیب جنین منجر شود؛ در وضعیتهای تهدیدکنندهٔ جان، تصمیمگیری فقط پس از سنجش دقیق خطر و فایده انجام میشود. مشخص نیست دارو وارد شیر مادر میشود یا نه؛ در بسیاری از دستورهای فرآورده توصیه میشود شیر دوشیدهشده در ۲۴ ساعت نخست پس از درمان دور ریخته شود، اما زمان دقیق ادامهٔ شیردهی را پزشک تعیین میکند.
نگهداری
ویال پودر را طبق برچسب همان فرآورده، معمولاً در دمای کمتر از ۲۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی، دور از گرما، نور، یخزدگی و دسترس کودکان نگه دارید. محلول حلشده باید فقط در مرکز درمانی و طبق دستور همان فرآورده مصرف شود و معمولاً بیش از ۲۴ ساعت در یخچال نگهداری نمیشود. پیش از مصرف، تاریخ انقضا و سالمبودن ویال بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۰ برند از ۱۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا استرپتوکیناز همان داروی رقیقکنندهٔ خون است؟
۰۲آیا استرپتوکیناز برای همهٔ بیماران دچار سکتهٔ قلبی مناسب است؟
۰۳چرا دربارهٔ عفونت گلو یا مصرف قبلی استرپتوکیناز سؤال میشود؟
۰۴آیا میتوان استرپتوکیناز را در خانه تزریق کرد؟
۰۵اگر پس از تزریق دچار خونریزی یا سردرد شدید شدم، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۰ برند از ۱۸ سازنده، در گروه B01AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.