ریفاکسیمین
ریفاکسیمین آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ ریفامایسینها است که برخلافِ بیشترِ آنتیبیوتیکها تقریباً وارد جریانِ خون نمیشود و اثرِ خود را عمدتاً در رودهٔ بزرگ، روی باکتریهای همانجا، اعمال میکند.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ اسهالِ مسافرتی، پیشگیری از بازگشتِ انسفالوپاتیِ کبدی و کاهشِ نشانههای سندرمِ رودهٔ تحریکپذیرِ همراه با اسهال است.
چون این دارو عمدتاً در روده باقی میماند، عوارضِ سیستمیکِ آن معمولاً کم است؛ بااینحال برای اسهالِ همراه با تب یا خون در مدفوع مناسب نیست و نباید بدونِ نظرِ پزشک برایش مصرف شود.
اگر اسهال بیش از دو روز ادامه یافت، با تب یا خون در مدفوع همراه شد، یا نشانههای آلرژیِ شدید دیدید، حتماً و بدونِ تأخیر با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریفاکسیمین (Rifaximin) آنتیبیوتیکی خوراکی و نیمهمصنوعی از ردهٔ ریفامایسینهاست که ساختارِ آن طوری طراحی شده تا تقریباً از رودهٔ کوچک جذب نشود. همین ویژگی باعث میشود غلظتِ دارو در طولِ لولهٔ گوارش بالا بماند و مکانیسمِ اثرِ آن، یعنی مهارِ آنزیمِ سازندهٔ آرانای در باکتری، عمدتاً روی باکتریهای رودهٔ بزرگ متمرکز شود، بدونِ آنکه در سراسرِ بدن پخش شود. به همین دلیل، برخلافِ بسیاری از آنتیبیوتیکها، کاربردِ اصلیِ آن محدود به مشکلاتِ گوارشی و پیامدهایی است که ریشه در باکتریهای رودهٔ بزرگ دارند، مانندِ اسهالِ مسافرتی، انسفالوپاتیِ کبدی و سندرمِ رودهٔ تحریکپذیر. دو قدرتِ رایجِ آن، یعنی قرصِ ۲۰۰ و ۵۵۰ میلیگرمی، معمولاً برای همین کاربردهای متفاوت در نظر گرفته شدهاند.
موارد مصرف
- اسهالِ مسافرتیِ ناشی از باکتریهای غیرمهاجمِ گوارشی، مانندِ برخی گونههای اشریشیا کولی
- کاهشِ خطرِ بازگشتِ انسفالوپاتیِ کبدی (اختلالِ مغزی ناشی از بیماریِ پیشرفتهٔ کبد)
- کنترلِ نشانههای سندرمِ رودهٔ تحریکپذیر همراه با اسهال (IBS-D)
- کاهشِ نشانههای رشدِ بیشازحدِ باکتریایی در رودهٔ کوچک، به تشخیص و صلاحدیدِ پزشک
روش مصرف
ریفاکسیمین بهصورتِ قرص در دسترس است و برنامهٔ دقیقِ مصرفِ آن، از نظرِ تعدادِ نوبت و طولِ دوره، بسته به کاربرد (اسهالِ مسافرتی، انسفالوپاتیِ کبدی یا سندرمِ رودهٔ تحریکپذیر) بسیار متفاوت است؛ بنابراین حتماً همان برنامهای را دنبال کنید که پزشک در نسخه یا بروشورِ داخلِ جعبه مشخص کرده است. قرص را میتوان با یا بدونِ غذا میل کرد. در درمانِ اسهالِ مسافرتی، دوره را کامل مصرف کنید حتی اگر پیش از پایانِ آن حالتان بهتر شد؛ و در کاربردهایی مانندِ پیشگیری از انسفالوپاتیِ کبدی که مصرف اغلب پیوسته و طولانیمدت است، بدونِ هماهنگی با پزشک، مصرف را قطع نکنید، چون قطعِ خودسرانه میتواند به بازگشتِ مشکل بینجامد. اگر پس از طیِ دورهٔ درمان، نشانهها بهبود نیافت یا بدتر شد، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسهال مسافرتی ناشی از سویههای غیرمهاجم اشریشیا کولی
با یا بدون غذا مصرف شود؛ در صورت تب یا وجود خون در مدفوع استفاده نشود. اگر علائم طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت بهتر نشد یا بدتر شد، ارزیابی پزشکی لازم است.
کاهش خطر بازگشت انسفالوپاتی کبدی آشکار در بزرگسالان
با یا بدون غذا مصرف شود؛ معمولاً همراه با لاکتولوز و طبق برنامه پزشک ادامه مییابد.
سندرم روده تحریکپذیر همراه با اسهال
با یا بدون غذا مصرف شود؛ تکرار دوره فقط با نظر پزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به ریفاکسیمین، سایرِ ریفامایسینها یا ریفامپین را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر اسهالِ فعلیِ شما با تب، خون در مدفوع یا دردِ شدیدِ شکمی همراه است، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- سابقهٔ بیماریِ پیشرفتهٔ کبدی یا نارساییِ شدیدِ کبد را حتماً بگویید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفیتان، بهویژه سیکلوسپورین یا داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین، را به پزشک و داروساز نشان دهید.
عوارض احتمالی
- تهوع
- سردرد
- نفخ یا دردِ خفیفِ شکم
- خستگی
- سرگیجه
- اسهالِ شدید، آبکی یا خونی که پس از قطعِ دارو هم ادامه یابد یا با تبِ شدید و دردِ شکمی همراه باشد و نشانهٔ احتمالیِ عفونتِ رودهٔ ناشی از کلستریدیوم دیفیسیل است — به پزشک اطلاع دهید و بدونِ تجویز، داروی ضدِاسهال مصرف نکنید.
- کهیر، خارشِ شدید، تورمِ صورت، لب یا زبان، یا دشواری در تنفس که نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ جدی است — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بدترشدنِ ناگهانیِ گیجی، خوابآلودگیِ شدید یا اختلالِ هوشیاری در فردی که این دارو را برای انسفالوپاتیِ کبدی مصرف میکند — با پزشک تماس بگیرید.
- تشدید یا ادامهٔ اسهال همراه با تب یا خون در مدفوع پس از شروعِ درمانِ اسهالِ مسافرتی، که نشانهٔ احتمالیِ دخالتِ عاملِ دیگری است — به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون بخشِ عمدهٔ ریفاکسیمین در روده باقی میماند و کمتر وارد خون میشود، تداخلهای داروییِ سیستمیکِ آن نسبت به بسیاری آنتیبیوتیکها محدودتر است، اما بیخطر نیست. مصرفِ همزمان با سیکلوسپورین یا داروهای مشابهی که مسیرِ خروجِ این دارو از سلولهای روده را مهار میکنند، میتواند جذبِ سیستمیکِ ریفاکسیمین را افزایش دهد. در برخی بیمارانی که وارفارین مصرف میکنند نیز گزارش شده که ریفاکسیمین میتواند اثرِ رقیقکنندگیِ خون را کم یا زیاد کند و نیازمندِ کنترلِ دقیقترِ آزمایشهایِ انعقادی باشد. به همین دلیل فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای موجود دربارهٔ مصرفِ ریفاکسیمین در بارداریِ انسان هنوز محدود است؛ چون این دارو عمدتاً در روده میماند و کمتر جذبِ بدن میشود، انتظارِ آسیبِ گسترده کم است، اما این موضوع بهمعنیِ اثباتِ بیخطر بودنِ کامل نیست. اطلاعاتِ مربوط به دورانِ شیردهی نیز محدود است، هرچند بهدلیلِ جذبِ اندکِ دارو، انتقالِ آن به شیرِ مادر هم ناچیز تصور میشود. تصمیمِ نهایی دربارهٔ شروع یا ادامهٔ مصرف در این دو دوره را باید با پزشکِ خود و بر اساسِ ارزیابیِ سود و خطر بگیرید.
نگهداری
ریفاکسیمین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نورِ مستقیم نگه دارید و همیشه در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگیِ معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 200 mg |
| قرص | 550 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ریفاکسیمین مثلِ آنتیبیوتیکهای معمولی وارد خون میشود؟
۰۲چرا این دارو در دو قدرتِ متفاوت، یعنی ۲۰۰ و ۵۵۰ میلیگرم، عرضه میشود؟
۰۳آیا میتوانم این دارو را برای هر نوع اسهالی مصرف کنم؟
۰۴اگر برای پیشگیری از انسفالوپاتیِ کبدی مصرفش میکنم، تا کِی باید ادامه بدهم؟
۰۵آیا ریفاکسیمین برای رشدِ بیشازحدِ باکتریها در رودهٔ کوچک هم تجویز میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۲ سازنده، در گروه A07AA11. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.