رتپلاز
رتپلاز یک داروی ترومبولیتیک (لختهبازکننده) نسلسوم است که با تجزیهٔ فیبرینِ لختهٔ خون، جریان خون را در عروق کرونر مسدودشده دوباره برقرار میکند.
این دارو بهصورت اورژانسی و فقط در بیمارستان، برای درمان سکتهٔ حاد قلبی (انفارکتوس میوکارد) بهکار میرود تا لختهٔ مسدودکنندهٔ عروق قلب هرچه سریعتر باز شود.
مهمترین خطر رتپلاز خونریزی است، از جمله خونریزی مغزی که میتواند بسیار خطرناک باشد؛ به همین دلیل این دارو فقط زیر نظر مستقیم و پیوستهٔ تیم پزشکی در بیمارستان تزریق میشود.
اگر پیش از تزریق سابقهٔ خونریزی مغزی، جراحی اخیر یا اختلال انعقادی دارید حتماً به پزشک بگویید؛ پس از تزریق نیز هر نشانهٔ خونریزی غیرعادی یا تغییر هوشیاری را فوراً اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
رتپلاز نسخهای مهندسیشده از فعالکنندهٔ بافتیِ پلاسمینوژنِ انسانی (tPA) است و در ردهٔ داروهای ترومبولیتیک یا فیبرینولیتیک (لختهبازکننده) جای میگیرد. این دارو با فعالکردنِ پلاسمینوژن و تبدیل آن به پلاسمین، رشتهٔ فیبرینِ لختهٔ خون را تجزیه کرده و لخته را حل میکند. کاربرد اصلی رتپلاز، بازکردن هرچه سریعترِ عروق کرونریِ مسدودشده در جریان سکتهٔ حاد قلبی و کاهش آسیب برگشتناپذیر به عضلهٔ قلب است. برخلاف بیشتر داروها که در منزل مصرف میشوند، رتپلاز فقط در بیمارستان و از راه وریدی، توسط تیم پزشکی تزریق میشود.
موارد مصرف
- درمان اورژانسی سکتهٔ حاد قلبی (انفارکتوس میوکارد با بالازدگی قطعهٔ ST)
- بازکردن سریع عروق کرونر مسدودشده توسط لخته
- کاهش آسیب به عضلهٔ قلب با کوتاهکردن مدت انسداد عروق
- کاهش خطر نارسایی قلبی پس از سکتهٔ قلبی
- بهبود عملکرد بطن چپ و کاهش مرگومیر ناشی از سکتهٔ قلبی
روش مصرف
رتپلاز هرگز توسط خود بیمار در منزل تزریق نمیشود؛ این دارو فقط در بخش اورژانس یا مراقبتهای ویژهٔ قلبی، توسط پزشک یا پرستار آموزشدیده و از راه وریدی، بهصورت دو تزریق سریع جداگانه با فاصلهٔ زمانی معین تجویز میشود. پیش، حین و پس از تزریق، فشار خون، ضربان قلب و نشانههای احتمالی خونریزی بهدقت پایش میشود. همزمان با رتپلاز، بسته به شرایط بیمار، داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت دیگری نیز طبق تشخیص پزشک تجویز میگردد. از آنجا که در سکتهٔ حاد قلبی هر دقیقه اهمیت دارد، تزریق این دارو باید هرچه سریعتر پس از تأیید تشخیص و طبق تصمیم تیم درمان انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سکتهٔ حاد قلبی همراه با بالازدگی قطعهٔ استی
مجموع این رژیم ۲۰ واحد است؛ در صورت بروز خونریزی شدید پیش از دوز دوم، دوز دوم نباید تزریق شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ خونریزی مغزی، سکتهٔ مغزی یا هرگونه خونریزی فعال در بدن
- جراحی، ضربهٔ شدید به سر یا بدن، یا خونریزی گوارشی در هفتهها یا ماههای اخیر
- فشار خون بسیار بالا و کنترلنشده
- مصرف داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین یا هپارین، یا هرگونه اختلال شناختهشدهٔ انعقاد خون
- بارداری یا احتمال بارداری
- حساسیت شناختهشده به رتپلاز یا داروهای مشابه مانند آلتپلاز و استرپتوکیناز
عوارض احتمالی
- خونمردگی یا خونریزی خفیف در محل تزریق یا رگگیری
- افت گذرای فشار خون
- حالت تهوع
- خونریزی جزئی از لثه یا بینی
- تب خفیف
- نشانههای خونریزی مغزی مانند سردرد بسیار شدید و ناگهانی، ضعف یا بیحسی یکطرفهٔ بدن، مشکل در صحبتکردن یا کاهش ناگهانی سطح هوشیاری؛ در بیمارستان فوراً پزشک یا پرستار بالین را مطلع کنید و اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی شدید یا مداوم از دستگاه گوارش (استفراغ خونی یا مدفوع سیاه)، دستگاه ادراری یا محل تزریق؛ باید بیدرنگ به تیم درمان گفته شود.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است.
- افت شدید فشار خون یا بینظمی ضربان قلب همزمان یا اندکی پس از تزریق؛ تیم درمان معمولاً این موارد را زیر نظر دارد، اما هر نشانهٔ غیرعادی باید فوراً گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
رتپلاز معمولاً همزمان با داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت دیگر مانند هپارین، آسپرین یا کلوپیدوگرل و طبق پروتکل درمان سکتهٔ قلبی تجویز میشود، اما همین همزمانی خطر خونریزی را بیشتر میکند و نیازمند پایش دقیقتری است. مصرف همزمان با وارفارین یا سایر داروهای رقیقکنندهٔ خون، ضدالتهابهای غیراستروئیدی، یا هر دارویِ مؤثر بر انعقاد خون نیز همین خطر را بالا میبرد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و هر دارویی که مصرف میکنید یا در گذشتهٔ نزدیک مصرف کردهاید، باید در اسرعوقت به پزشک و تیم درمان گفته شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دقیقی دربارهٔ اثر رتپلاز بر بارداری در دسترس نیست، چون این دارو معمولاً در شرایط اورژانسی و نجاتبخش سکتهٔ قلبی بهکار میرود. در زنان بارداری که دچار سکتهٔ حاد قلبی میشوند، تصمیم به تزریق رتپلاز با سنجش دقیق خطر خونریزی برای مادر و جنین در برابر خطر جدیِ ندادن درمان، توسط تیم پزشکی گرفته میشود. دربارهٔ ترشح این دارو در شیر مادر نیز اطلاعات کافی وجود ندارد؛ به همین دلیل تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطع موقت شیردهی پس از تزریق باید با نظر پزشک باشد.
نگهداری
رتپلاز جزو داروهایی نیست که بیمار در منزل نگهداری یا خودش تهیه کند. این دارو بهصورت پودر خشک استریل در بستهٔ مخصوص، توسط داروخانهٔ بیمارستان و در دمای مناسب نگهداری میشود و تیم درمان درست پیش از تزریق آن را با محلول استریل آماده میکند. بیمار و همراهان او نیازی به نگهداری، جابهجایی یا آمادهسازی این دارو ندارند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا رتپلاز باید هرچه زودتر پس از شروع علائم سکتهٔ قلبی تزریق شود؟
۰۲آیا رتپلاز همان دارویی است که برای سکتهٔ مغزی هم استفاده میشود؟
۰۳چرا پس از تزریق رتپلاز اینقدر به نشانههای خونریزی توجه میشود؟
۰۴آیا رتپلاز جایگزین آنژیوپلاستی یا استنتگذاری اورژانسی میشود؟
۰۵آیا پس از ترخیص از بیمارستان باید نگران عوارض رتپلاز باشیم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۴ سازنده، در گروه B01AD07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.