آلتپلاز
آلتپلاز یک داروی حلکننده لخته از گروه فعالکنندههای پلاسمینوژن است. با فعالکردن فرایند طبیعی حل لخته، به باز شدن رگ مسدودشده کمک میکند.
در موقعیتهای اورژانسی برای سکته مغزی ایسکمیک حاد، سکته قلبی حاد و آمبولی ریه شدید همراه با ناپایداری گردش خون به کار میرود. انتخاب آن به زمان شروع علائم و مناسببودن بیمار بستگی دارد.
مهمترین خطر آلتپلاز خونریزی شدید، بهویژه خونریزی داخل جمجمه، است. این دارو فقط در مرکز درمانی مجهز و پس از بررسی نبود خونریزی و سایر عوامل خطر تزریق میشود.
اگر خونریزی فعال یا اخیر، جراحی یا ضربه اخیر، سابقه سکته یا بیماری مغزی، فشارخون کنترلنشده، بیماری شدید کبد یا کلیه، یا مصرف داروهای ضدانعقاد دارید، پیش از تجویز اطلاع دهید. بارداری، شیردهی، کودکان و سالمندان نیز به ارزیابی تخصصی نیاز دارند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آلتپلاز یک داروی حلکننده لخته از گروه فعالکنندههای پلاسمینوژن با منشأ بافتی است و در رده داروهای مؤثر بر خون و خونسازی قرار میگیرد. این دارو به فیبرین موجود در لخته متصل میشود و پلاسمینوژن را به پلاسمین تبدیل میکند؛ پلاسمین شبکه فیبرینی لخته را میشکند و به باز شدن رگ کمک میکند. آلتپلاز به شکل پودر ویال برای تهیه محلول تزریقی عرضه میشود و در کاربردهای سیستمیک از راه ورید و تحت پایش بیمارستانی تجویز میگردد. مهمترین عارضه آن خونریزی است که در مواردی میتواند تهدیدکننده زندگی باشد.
موارد مصرف
- درمان سکته مغزی ایسکمیک حاد، پس از رد خونریزی مغزی
- درمان سکته قلبی حاد در بیماران واجد شرایط، برای کاهش خطر مرگ و نارسایی قلبی
- حلکردن لخته در آمبولی ریه حادِ شدید همراه با ناپایداری گردش خون
روش مصرف
آلتپلاز برای حلکردن لخته بهصورت وریدی و در بیمارستان، توسط پزشک و تیم درمانی آموزشدیده تجویز میشود؛ بیمار نباید آن را در خانه یا بهصورت عضلانی دریافت کند. پیش از تزریق، زمان شروع علائم، فشارخون، وضعیت عصبی، احتمال خونریزی و داروهای مصرفی بررسی میشود و در طول تزریق و مدتی پس از آن پایش دقیق لازم است. مقدار، سرعت و مدت تزریق بر اساس علت مصرف، وزن و شرایط بالینی تعیین میشود؛ محلول آمادهشده نباید با داروی دیگری مخلوط شود مگر طبق دستور تیم درمان. بیمار نباید روند تزریق یا داروهای همراه را خودسرانه تغییر دهد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سکتهٔ مغزی ایسکمیک حاد
فقط پس از تصویربرداری و رد خونریزی مغزی؛ پایش مداوم فشارخون و علائم خونریزی ضروری است.
سکتهٔ قلبی حاد
خطر خونریزی شدید و سکتهٔ مغزی دارد؛ داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت همزمان فقط طبق پروتکل مرکز مصرف شوند.
آمبولی ریهٔ حاد شدید همراه با ناپایداری گردش خون
فقط برای آمبولی ریهٔ شدید با ناپایداری گردش خون؛ نیازمند پایش مداوم وضعیت گردش خون و خونریزی است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به آلتپلاز، داروهای حلکننده لخته یا مواد تشکیلدهنده فرآورده را بگویید.
- خونریزی فعال یا اخیر، مدفوع سیاه، خون در ادرار، زخم گوارشی، اختلال انعقاد، کاهش پلاکت یا کبودی و خونریزی غیرعادی را گزارش کنید.
- جراحی بزرگ، نمونهبرداری، زایمان، اقدامات تهاجمی، آسیب یا ضربه اخیر، بهویژه جراحی سر و نخاع یا خونریزی داخل جمجمه، اهمیت دارد.
- سابقه سکته مغزی، آنوریسم یا ناهنجاری عروق مغزی، تومور مغزی، فشارخون شدید و کنترلنشده یا بیماری چشمی همراه با خونریزی را اطلاع دهید.
- بیماری شدید کبد یا کلیه، بیماری قلبی مانند فیبریلاسیون دهلیزی یا تنگی دریچه میترال، و دیابت همراه با آسیب عروقی چشم باید در ارزیابی لحاظ شود.
- فهرست همه داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه هپارین، وارفارین، آپیکسابان، ریواروکسابان، دابیگاتران، آسپیرین، کلوپیدوگرل و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، و نیز بارداری یا شیردهی را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- کبودی و خونمردگی، بهویژه در محل ورود سوزن یا نمونهگیری
- خونریزی خفیف از بینی یا لثه
- تهوع یا استفراغ
- تب یا احساس گرگرفتگی
- افت فشارخون خفیف، سبکی سر یا ضعف کوتاهمدت
- خونریزی شدید یا متوقفنشدنی، استفراغ خونی یا قهوهای، مدفوع سیاه، ادرار قرمز یا قهوهای، سرفه خونی یا کبودیهای گسترده: فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ اگر در مرکز درمانی هستید همان لحظه اطلاع دهید.
- سردرد ناگهانی و شدید، استفراغ مکرر، گیجی، اختلال گفتار یا دید، ضعف یا بیحسی یکطرفه، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری: احتمال خونریزی مغزی مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم ناگهانی لب، زبان یا گلو، گرفتگی صدا، تنگی نفس، کهیر گسترده یا غش: نشانه واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، غش یا بدتر شدن ناگهانی علائم عصبی یا قلبی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید، زیرا میتواند با جابهجایی لخته یا عارضه قلبی همراه باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همراهی با داروهای ضدانعقاد مانند هپارین، وارفارین، آپیکسابان، ریواروکسابان و دابیگاتران یا داروهای ضدپلاکت مانند آسپیرین و کلوپیدوگرل، و نیز برخی داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، خطر خونریزی را بیشتر میکند؛ بااینحال در سکته قلبی یا آمبولی ریه ممکن است بخشی از درمان استاندارد باشند و زمان مصرفشان را تیم درمان تعیین میکند. داروهای مهارکننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین مانند انالاپریل، کاپتوپریل و لیزینوپریل میتوانند احتمال ورم ناگهانی صورت، لب یا گلو را افزایش دهند. برای آلتپلاز تداخل غذایی مشخصی شناخته نشده است، اما الکل میتواند خطر خونریزی و افت فشار را بیشتر کند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را پیش از تزریق به پزشک و داروساز بدهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی درباره ایمنی آلتپلاز در بارداری وجود ندارد و خود بارداری خطر خونریزی مادر را بیشتر میکند؛ بنابراین استفاده از آن فقط در وضعیتهای ضروری و پس از سنجش دقیق سود و زیان انجام میشود. درباره ورود آلتپلاز به شیر و اثر آن بر نوزاد نیز اطلاعات کافی در دست نیست؛ شیردهی و وضعیت بارداری را پیش از تزریق به تیم درمان اطلاع دهید.
نگهداری
شرایط دقیق درجشده روی بستهبندی همان فرآورده اولویت دارد؛ پودر ویال در بسیاری از فرآوردهها در دمای ۲ تا ۸ درجه و در برخی فرآوردهها در دمای اتاق کنترلشده تا ۳۰ درجه، دور از نور و گرمای شدید نگهداری میشود. دارو را دور از دسترس کودکان و در بستهبندی اصلی نگه دارید و تاریخ انقضا را بررسی کنید. محلول آمادهشده پایدار نیست و باید طبق دستور مرکز درمانی مصرف شود؛ باقیمانده آن برای بعد نگهداری نمیشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 10 mg |
| تزریقی برای محلول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اکتیلیز همان آلتپلاز است؟
۰۲آیا آلتپلاز همان داروی رقیقکننده خون است؟
۰۳چرا در سکته مغزی قبل از تزریق آلتپلاز باید خونریزی مغزی رد شود؟
۰۴آیا آلتپلاز برای هر آمبولی ریهای مناسب است؟
۰۵بعد از دریافت آلتپلاز، آسپیرین یا داروی ضدانعقادم را مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۵ سازنده، در گروه B01AD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.