کمپلکس پروترومبین
کمپلکس پروترومبین فرآوردهای خونی است که حاویِ چند فاکتورِ انعقادیِ وابسته به ویتامین K است و برای جبرانِ کمبودِ این فاکتورها و کمک به لختهشدنِ طبیعیِ خون بهکار میرود.
بیشترین کاربردِ آن، برگرداندنِ سریعِ اثرِ داروهای ضدانعقادِ خوراکی (مانندِ وارفارین) در خونریزیِ شدید یا پیش از جراحیِ فوری است؛ گاهی نیز برایِ کمبودِ مادرزادیِ همین فاکتورهای انعقادی بهکار میرود.
این دارو را فقط پزشک و در محیطِ بیمارستانی، بهصورتِ تزریقِ وریدیِ کنترلشده، تجویز میکند و مهمترین خطرِ آن، بهویژه در تزریقِ مکرر، ایجادِ لختهٔ خون است.
اگر پیش از این سابقهٔ لختهٔ خون، حملهٔ قلبی یا سکتهٔ مغزی داشتهاید، یا نسبت به فرآوردههای خونی یا هپارین حساسیت نشان دادهاید، پیش از هر تزریق حتماً به پزشک بگویید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کمپلکس پروترومبین فرآوردهای پلاسماییِ استخراجشده از خونِ اهداکنندگانِ انسانی است که در ردهٔ داروهای ضدخونریزی و فرآوردههای انعقادیِ خون قرار میگیرد. این فرآورده حاویِ چهار فاکتورِ انعقادیِ وابسته به ویتامین K است — فاکتورهای دو (پروترومبین)، هفت، نه و ده — که کبد میسازد و بدن برایِ لختهشدنِ طبیعیِ خون به آنها نیاز دارد. هرگاه این فاکتورها بهدلیلِ مصرفِ داروهای ضدانعقادِ خوراکی، بیماریِ کبدی یا کمبودِ مادرزادی کاهش یابند، خطرِ خونریزی بالا میرود. تزریقِ کمپلکس پروترومبین این کمبود را در فاصلهٔ کوتاهی جبران میکند و تواناییِ طبیعیِ خون برایِ لختهشدن را بازمیگرداند. این دارو صرفاً در بیمارستان و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- برگرداندنِ فوریِ اثرِ داروهای ضدانعقادِ خوراکی (مانندِ وارفارین) در خونریزیِ حاد و شدید
- برگرداندنِ همین اثر پیش از جراحی یا اقداماتِ تهاجمیِ فوری و غیرقابلِ تأخیر
- درمان و پیشگیریِ خونریزی در کمبودِ مادرزادیِ فاکتورهای انعقادیِ دو، هفت، نه یا ده
- کنترلِ خونریزیِ شدیدِ مرتبط با کمبودِ این فاکتورها در برخی بیماریهای کبدی
روش مصرف
این دارو را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ کمپلکس پروترومبین همیشه در بیمارستان، توسطِ پزشک یا پرستار، بهصورتِ تزریقِ آهسته و کنترلشده در ورید تجویز میشود. پیش و پس از تزریق معمولاً آزمایشهای انعقادیِ خون برایِ تعیینِ نیازِ واقعی و پیگیریِ اثرِ درمان انجام میگیرد. سرعتِ تزریق را کادرِ درمان بر اساسِ وضعیتِ بیمار تنظیم میکند و در حینِ تزریق و مدتی پس از آن، علائمِ حساسیت و نشانههای لختهٔ خون زیرِ نظر قرار میگیرد. تعدادِ دفعات و فاصلهٔ تزریقها تنها بر اساسِ ارزیابیِ پزشک تعیین میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
خونریزی حاد و شدید ناشی از اثر داروهای ضدانعقاد خوراکی، مانند وارفارین
در مصرف وارفارین، معمولاً همراه با ویتامین کا تجویز میشود؛ خطر لختهشدن و واکنش حساسیتی وجود دارد.
برگرداندن فوری اثر داروهای ضدانعقاد خوراکی پیش از جراحی یا اقدام تهاجمی فوری و غیرقابلتأخیر
فقط در صورت ضرورت اصلاح فوری انعقاد استفاده شود و وضعیت انعقادی پیش و پس از اقدام پایش شود.
درمان یا پیشگیری از خونریزی در کمبود مادرزادی فاکتورهای انعقادی ۲، ۷، ۹ یا ۱۰
در صورت دسترسی، فرآوردهٔ اختصاصی فاکتور ارجح است؛ تجویز تکراری خطر ترومبوآمبولی و انعقاد منتشر داخل عروقی را افزایش میدهد.
کنترل خونریزی شدید مرتبط با کمبود فاکتورهای وابسته به ویتامین کا در برخی بیماریهای کبدی
در بیماری کبدی، خطر لختهشدن و اختلالات همزمان انعقادی وجود دارد؛ پایش نزدیک ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ لختهٔ خون (ترومبوز)، حملهٔ قلبی یا سکتهٔ مغزی، بهویژه در سنِ بالا یا همراه با سایرِ عواملِ خطرِ ترومبوز
- سابقهٔ کاهشِ پلاکت بهدنبالِ مصرفِ هپارین، یا حساسیت به هپارین
- بیماریِ کبدی یا هرگونه اختلالِ نادرِ انعقادیِ گستردهٔ بدن
- حساسیتِ شناختهشده به فرآوردههای خونی یا واکنشِ آلرژیک در تزریقهای پیشین
- بارداری یا شیردهی
- فهرستِ کاملِ داروهایی که مصرف میکنید، بهویژه ضدانعقادها و آسپرین
عوارض احتمالی
- سردرد
- حالتِ تهوع
- گرگرفتگی یا احساسِ گرما در حینِ تزریق
- تبِ خفیف یا لرزِ ملایم
- قرمزی یا سوزشِ خفیف در محلِ تزریق
- دردِ ناگهانی، تورم یا گرمیِ غیرعادی در یکی از پاها، یا دردِ قفسهٔ سینه و تنگیِ نفسِ ناگهانی (نشانههای احتمالیِ لختهٔ خون) — با اورژانس تماس بگیرید
- ضعف یا بیحسیِ ناگهانی در یکطرفِ بدن، یا اختلالِ ناگهانی در گفتار (نشانههای احتمالیِ سکتهٔ مغزی) — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تورمِ ناگهانیِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس (نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید) — با اورژانس تماس بگیرید
- تبِ بالا، لرزِ شدید یا افتِ ناگهانیِ فشارِ خون در حینِ تزریق — بیدرنگ به تیمِ پزشکی اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کمپلکس پروترومبین را معمولاً همزمان با ویتامین K تجویز میکنند تا اثرِ برگرداندنِ انعقاد پایدارتر بماند؛ این هماهنگی را پزشک مدیریت میکند. مصرفِ همزمان با داروهای ضدخونریزیِ آنتیفیبرینولیتیک (مانندِ ترانگزامیک اسید) میتواند خطرِ لختهٔ خون را افزایش دهد، مگر آنکه پزشک آن را لازم و بیخطر بداند. این دارو نباید در همان سرمِ تزریقی با داروهای دیگر مخلوط شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، بهویژه اگر ضدانعقاد یا هر داروی دیگرِ مؤثر بر انعقادِ خون مصرف میکنی.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ بالینیِ کافی دربارهٔ مصرفِ کمپلکس پروترومبین در بارداری و شیردهی محدود است. در بارداری این دارو تنها زمانی بهکار میرود که خطرِ خونریزیِ کنترلنشده آشکارا از هر خطرِ احتمالی بیشتر باشد، آنهم با تصمیمِ پزشکِ متخصص. اگر شیر میدهید و این دارو برایتان تجویز شده، دربارهٔ ادامهٔ شیردهی با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این فرآورده پیش از تزریق معمولاً در یخچال، در دمایِ حدودِ ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس و دور از نورِ مستقیم، در بیمارستان یا داروخانه نگهداری میشود و آمادهسازی و تزریقِ آن بر عهدهٔ تیمِ پزشکی است. اگر ویالی از این دارو موقتاً در اختیارِ شما قرار گیرد، آن را دور از دسترسِ کودکان و طبقِ راهنمای رویِ بستهبندی نگه دارید و پیش از هر تزریق تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا کمپلکس پروترومبین را در خانه نمیشود تزریق کرد؟
۰۲کمپلکس پروترومبین با وارفارین چه فرقی دارد؟
۰۳چرا این تزریق میتواند خطرِ لختهٔ خون داشته باشد؟
۰۴آیا این دارو از خونِ اهداکننده تهیه میشود و خطرِ انتقالِ عفونت دارد؟
۰۵چند بار ممکن است این تزریق تکرار شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۷ سازنده، در گروه B02BD. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.