فسفات پتاسیم مونوبازیک
فسفات پتاسیم مونوبازیک یک مکمل معدنی از ردهٔ داروهای گوارش و سوختوساز است. این دارو منبعی از فسفر و پتاسیم، دو مادهٔ معدنی ضروری برای عملکرد سلولها، استخوانها و اعصاب، به شمار میرود.
بیشتر برای پیشگیری و درمان کمبود فسفات خون و در برخی موارد جبران همزمان کمبود پتاسیم بهکار میرود. گاهی نیز بهعنوان کمکدرمان در برخی شرایط خاص، مانند افزایش کلسیم خون، طبق تشخیص پزشک تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این است که مصرف بیشازحد یا نادرست میتواند سطح پتاسیم خون را خطرناک بالا ببرد، بهویژه در افراد با مشکل کلیوی. این دارو هرگز نباید بدون تجویز و پایش پزشک مصرف شود یا دوز آن خودسرانه تغییر کند.
اگر بیماری کلیوی یا قلبی دارید، اختلال غدد پاراتیروئید دارید، داروهای مؤثر بر پتاسیم خون مصرف میکنید یا باردار یا شیرده هستید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید. همچنین در صورت بروز ضربان قلب نامنظم، ضعف شدید عضلانی یا گزگز غیرعادی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فسفات پتاسیم مونوبازیک یک مکمل معدنی از ردهٔ داروهای گوارش و سوختوساز است که همزمان دو مادهٔ ضروری بدن، یعنی فسفر و پتاسیم را تأمین میکند. فسفر در ساختن استخوان، تولید انرژی سلولی و عملکرد طبیعی سلولها نقش دارد و پتاسیم برای انتقال پیامهای عصبی، انقباض عضلات از جمله عضلهٔ قلب، و حفظ تعادل اسید و باز بدن ضروری است. این دارو معمولاً برای جبران کمبود فسفات خون و در صورت نیاز، کمبود پتاسیم، بهکار میرود. هدف اصلی آن بازگرداندن سطح طبیعی این دو مادهٔ معدنی در خون، تحت نظارت پزشک، است.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمان کمبود فسفات خون (هیپوفسفاتمی)
- جبران همزمان کمبود پتاسیم و فسفر بدن
- کمکدرمان در برخی موارد افزایش کلسیم خون (هیپرکلسمی)
- کمک به پیشگیری از عود برخی سنگهای کلیوی کلسیمی
- تأمین فسفر در شرایطی که دریافت یا جذب آن از راه غذا کافی نیست
روش مصرف
این دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک یا داروساز مصرف کنید. قرص را معمولاً همراه یا بلافاصله پس از غذا و با یک لیوان آب کامل میل کنید تا احتمال ناراحتی گوارشی کمتر شود، مگر آنکه پزشک دستور دیگری داده باشد. اگر روی بستهٔ دارو یا برگهٔ راهنما دستور خاصی دربارهٔ حلکردن یا جویدن قرص آمده، همان را دنبال کنید. اگر همزمان داروهای دیگری مانند مکمل کلسیم، آهن یا برخی آنتیبیوتیکها مصرف میکنید، دربارهٔ فاصلهٔ زمانی مناسب با داروساز مشورت کنید. مقدار و مدت مصرف را خودسرانه تغییر ندهید و بدون هماهنگی با پزشک، آن را قطع یا کموزیاد نکنید، بهویژه اگر داروهای مؤثر بر پتاسیم خون هم مصرف میکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود فسفات خون (هیپوفسفاتمی)
کمبود شدید یا علامتدار معمولاً به جایگزینی وریدی نیاز دارد. قرص را کاملاً در آب حل کنید و داروهای حاوی کلسیم، منیزیم یا آلومینیوم را همزمان مصرف نکنید.
جبران همزمان کمبود پتاسیم و فسفر
هر قرص حدود ۳٫۷ میلیاکیوالان پتاسیم دارد؛ در پتاسیم طبیعی یا بالا، معمولاً نمک حاوی پتاسیم انتخاب نمیشود.
کمکدرمان در افزایش کلسیم خون (هیپرکلسمی)
فقط در هیپرکلسمی خفیف و انتخابشده و معمولاً کوتاهمدت؛ در هیپرکلسمی شدید یا نارسایی کلیه کاربرد مناسبی ندارد و پایش کلسیم و فسفات ضروری است.
پیشگیری از عود برخی سنگهای کلیوی کلسیمی
طول درمان بر اساس بررسی ادرار و خطر عود تعیین میشود. در سنگهای فسفاتی عفونی مصرف نشود و عملکرد کلیه و پتاسیم پایش شود.
تأمین فسفر در صورت ناکافیبودن دریافت غذایی یا جذب رودهای
هر قرص حدود ۱۱۴ میلیگرم فسفر عنصری فراهم میکند؛ سطح فسفات و پتاسیم برای ادامه یا تغییر درمان بررسی شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماری کلیوی یا نارسایی کلیه
- بیماری قلبی یا اختلال در ریتم قلب
- اختلالات غدد پاراتیروئید یا مشکلات متابولیسم کلسیم
- مصرف داروهای مؤثر بر پتاسیم خون مانند دیورتیکهای نگهدارندهٔ پتاسیم یا مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE Inhibitors)، و نیز مصرف سایر مکملهای پتاسیم یا فسفات
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- سابقهٔ بیماریهای گوارشی مانند زخم معده یا انسداد روده، و هرگونه حساسیت شناختهشده به اجزای دارو
عوارض احتمالی
- ناراحتی خفیف گوارشی مانند دلدرد یا نفخ
- حالت تهوع
- اسهال خفیف
- طعم نامطبوع در دهان پس از مصرف
- علائم بالا رفتن پتاسیم خون مانند ضربان قلب نامنظم یا آهسته، ضعف شدید عضلانی یا گزگز و بیحسی غیرعادی؛ در صورت بروز این نشانهها فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم افت کلسیم خون مانند گزگز اطراف دهان و انگشتان یا گرفتگی و اسپاسم شدید عضلانی؛ در صورت بروز این علائم بدون فوت وقت به پزشک مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لبها، زبان یا گلو، دشواری تنفس یا کهیر گسترده؛ در این موارد فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم بالا رفتن بیشازحد فسفات خون، بهویژه در بیماران کلیوی، مانند خستگی غیرعادی، تهوع مداوم یا کاهش محسوس حجم ادرار؛ در صورت مشاهده، در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این دارو میتواند با برخی داروها و مکملها تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با دیورتیکهای نگهدارندهٔ پتاسیم، مهارکنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین، مسدودکنندههای گیرندهٔ آنژیوتانسین یا سایر مکملهای پتاسیم میتواند خطر بالا رفتن بیشازحد پتاسیم خون را افزایش دهد. مکملهای کلسیم، آهن و برخی آنتیبیوتیکها مانند تتراسایکلینها یا فلوروکینولونها ممکن است با فسفات این دارو ترکیب شده و جذب هر دو را کاهش دهند، به همین دلیل معمولاً فاصلهگذاری زمانی میان مصرف آنها توصیه میشود. آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم نیز میتوانند بر جذب فسفات اثر بگذارند. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیات را به پزشک و داروساز خود بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فسفر و پتاسیم از املاح طبیعی ضروری بدن هستند و بدن در دوران بارداری و شیردهی نیز به آنها نیاز دارد، اما مصرف این دارو بهعنوان مکمل در این دوران باید صرفاً بر پایهٔ آزمایش خون و به تشخیص و نظارت پزشک انجام شود. بدون مشورت با پزشک، مصرف این دارو را در بارداری یا شیردهی شروع یا ادامه ندهید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهٔ آن دستور دیگری قید شده باشد. آن را در ظرف دربسته و دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر قرص تغییر رنگ یا بو داد یا بستهبندی آن آسیب دیده بود، از مصرف آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا در این دارو پتاسیم و فسفات با هم قرار داده شدهاند؟
۰۲آیا مصرف این دارو در نارسایی کلیه بیخطر است؟
۰۳آیا لازم است هنگام مصرف این دارو بهطور مرتب آزمایش خون بدهم؟
۰۴آیا باید مصرف لبنیات یا مکمل کلسیم را با این دارو محدود کنم؟
۰۵اگر یک نوبت از مصرف این دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه A12BA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.