بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · گوارش و سوخت‌وساز

فسفات پتاسیم مونوبازیک

Potassium Phosphate, Monobasic
رده ATC A12BAشکل قرصدوز 500 mgبرند در ایران ۳
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

فسفات پتاسیم مونوبازیک یک مکمل معدنی از ردهٔ داروهای گوارش و سوخت‌وساز است. این دارو منبعی از فسفر و پتاسیم، دو مادهٔ معدنی ضروری برای عملکرد سلول‌ها، استخوان‌ها و اعصاب، به شمار می‌رود.

بیشتر برای چه؟

بیشتر برای پیشگیری و درمان کمبود فسفات خون و در برخی موارد جبران هم‌زمان کمبود پتاسیم به‌کار می‌رود. گاهی نیز به‌عنوان کمک‌درمان در برخی شرایط خاص، مانند افزایش کلسیم خون، طبق تشخیص پزشک تجویز می‌شود.

نکتهٔ ایمنی مهم

مهم‌ترین نکتهٔ ایمنی این است که مصرف بیش‌ازحد یا نادرست می‌تواند سطح پتاسیم خون را خطرناک بالا ببرد، به‌ویژه در افراد با مشکل کلیوی. این دارو هرگز نباید بدون تجویز و پایش پزشک مصرف شود یا دوز آن خودسرانه تغییر کند.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر بیماری کلیوی یا قلبی دارید، اختلال غدد پاراتیروئید دارید، داروهای مؤثر بر پتاسیم خون مصرف می‌کنید یا باردار یا شیرده هستید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید. همچنین در صورت بروز ضربان قلب نامنظم، ضعف شدید عضلانی یا گزگز غیرعادی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Potassium Phosphate, Monobasic
۰۲

معرفی دارو

فسفات پتاسیم مونوبازیک یک مکمل معدنی از ردهٔ داروهای گوارش و سوخت‌وساز است که هم‌زمان دو مادهٔ ضروری بدن، یعنی فسفر و پتاسیم را تأمین می‌کند. فسفر در ساختن استخوان، تولید انرژی سلولی و عملکرد طبیعی سلول‌ها نقش دارد و پتاسیم برای انتقال پیام‌های عصبی، انقباض عضلات از جمله عضلهٔ قلب، و حفظ تعادل اسید و باز بدن ضروری است. این دارو معمولاً برای جبران کمبود فسفات خون و در صورت نیاز، کمبود پتاسیم، به‌کار می‌رود. هدف اصلی آن بازگرداندن سطح طبیعی این دو مادهٔ معدنی در خون، تحت نظارت پزشک، است.

۰۳

موارد مصرف

  • پیشگیری و درمان کمبود فسفات خون (هیپوفسفاتمی)
  • جبران هم‌زمان کمبود پتاسیم و فسفر بدن
  • کمک‌درمان در برخی موارد افزایش کلسیم خون (هیپرکلسمی)
  • کمک به پیشگیری از عود برخی سنگ‌های کلیوی کلسیمی
  • تأمین فسفر در شرایطی که دریافت یا جذب آن از راه غذا کافی نیست
۰۴

روش مصرف

این دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک یا داروساز مصرف کنید. قرص را معمولاً همراه یا بلافاصله پس از غذا و با یک لیوان آب کامل میل کنید تا احتمال ناراحتی گوارشی کمتر شود، مگر آنکه پزشک دستور دیگری داده باشد. اگر روی بستهٔ دارو یا برگهٔ راهنما دستور خاصی دربارهٔ حل‌کردن یا جویدن قرص آمده، همان را دنبال کنید. اگر هم‌زمان داروهای دیگری مانند مکمل کلسیم، آهن یا برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مصرف می‌کنید، دربارهٔ فاصلهٔ زمانی مناسب با داروساز مشورت کنید. مقدار و مدت مصرف را خودسرانه تغییر ندهید و بدون هماهنگی با پزشک، آن را قطع یا کم‌وزیاد نکنید، به‌ویژه اگر داروهای مؤثر بر پتاسیم خون هم مصرف می‌کنید.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

کمبود فسفات خون (هیپوفسفاتمی)

بزرگسالان۲۵۰ تا ۵۰۰ میلی‌گرم فسفر عنصری، چهار بار در روز؛ حداکثر معمول این رژیم ۲ گرم فسفر عنصری در شبانه‌روز و معمولاً تا اصلاح آزمایش خون.
کودکان۲ تا ۳ میلی‌مول فسفات به ازای هر کیلوگرم در شبانه‌روز، در ۲ تا ۴ نوبت؛ فقط در کمبود خفیف تا متوسطِ بدون علامت.

کمبود شدید یا علامت‌دار معمولاً به جایگزینی وریدی نیاز دارد. قرص را کاملاً در آب حل کنید و داروهای حاوی کلسیم، منیزیم یا آلومینیوم را هم‌زمان مصرف نکنید.

جبران هم‌زمان کمبود پتاسیم و فسفر

بزرگسالان۲۵۰ تا ۵۰۰ میلی‌گرم فسفر عنصری چهار بار در روز؛ مقدار نهایی بر پایهٔ شدت هر دو کمبود و پتاسیم همراه فرآورده تنظیم می‌شود.
کودکان۲ تا ۳ میلی‌مول فسفات به ازای هر کیلوگرم در شبانه‌روز، در ۲ تا ۴ نوبت، فقط در صورت وجود کمبود پتاسیم و با پایش آزمایشگاهی.

هر قرص حدود ۳٫۷ میلی‌اکی‌والان پتاسیم دارد؛ در پتاسیم طبیعی یا بالا، معمولاً نمک حاوی پتاسیم انتخاب نمی‌شود.

کمک‌درمان در افزایش کلسیم خون (هیپرکلسمی)

بزرگسالان۲۵۰ میلی‌گرم فسفر عنصری چهار بار در روز؛ در صورت نیاز تا ۵۰۰ میلی‌گرم چهار بار در روز افزایش می‌یابد.

فقط در هیپرکلسمی خفیف و انتخاب‌شده و معمولاً کوتاه‌مدت؛ در هیپرکلسمی شدید یا نارسایی کلیه کاربرد مناسبی ندارد و پایش کلسیم و فسفات ضروری است.

پیشگیری از عود برخی سنگ‌های کلیوی کلسیمی

بزرگسالان۱۰۰۰ میلی‌گرم، معادل دو قرص ۵۰۰ میلی‌گرمی، چهار بار در روز؛ هر نوبت در ۱۸۰ تا ۲۴۰ میلی‌لیتر آب حل شود و همراه غذا و هنگام خواب مصرف گردد.

طول درمان بر اساس بررسی ادرار و خطر عود تعیین می‌شود. در سنگ‌های فسفاتی عفونی مصرف نشود و عملکرد کلیه و پتاسیم پایش شود.

تأمین فسفر در صورت ناکافی‌بودن دریافت غذایی یا جذب روده‌ای

بزرگسالانیک تا دو قرص چهار بار در روز، حل‌شده در آب و همراه غذا و هنگام خواب؛ در سوءجذب شدید، درمان خوراکی کافی نیست.

هر قرص حدود ۱۱۴ میلی‌گرم فسفر عنصری فراهم می‌کند؛ سطح فسفات و پتاسیم برای ادامه یا تغییر درمان بررسی شود.

تنظیم دوز: هر قرص ۵۰۰ میلی‌گرمی حدود ۱۱۴ میلی‌گرم فسفر عنصری، معادل ۳٫۷ میلی‌مول فسفات، و ۳٫۷ میلی‌اکی‌والان پتاسیم دارد. دوز دقیق باید بر اساس سن، وزن، شدت بیماری و نتایج آزمایش‌ها توسط پزشک تعیین شود. در نارسایی متوسط کلیه معمولاً کاهش دوز و پایش نزدیک‌تر لازم است و در نارسایی شدید کلیه، هیپرکالمی یا هیپرفسفاتمی مصرف مناسب نیست؛ سالمندان نیز به‌علت احتمال کاهش عملکرد کلیه باید با مقدار کمتر و پایش شروع شوند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • سابقهٔ بیماری کلیوی یا نارسایی کلیه
  • بیماری قلبی یا اختلال در ریتم قلب
  • اختلالات غدد پاراتیروئید یا مشکلات متابولیسم کلسیم
  • مصرف داروهای مؤثر بر پتاسیم خون مانند دیورتیک‌های نگه‌دارندهٔ پتاسیم یا مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE Inhibitors)، و نیز مصرف سایر مکمل‌های پتاسیم یا فسفات
  • بارداری، شیردهی یا برنامه‌ریزی برای بارداری
  • سابقهٔ بیماری‌های گوارشی مانند زخم معده یا انسداد روده، و هرگونه حساسیت شناخته‌شده به اجزای دارو
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • ناراحتی خفیف گوارشی مانند دل‌درد یا نفخ
  • حالت تهوع
  • اسهال خفیف
  • طعم نامطبوع در دهان پس از مصرف
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • علائم بالا رفتن پتاسیم خون مانند ضربان قلب نامنظم یا آهسته، ضعف شدید عضلانی یا گزگز و بی‌حسی غیرعادی؛ در صورت بروز این نشانه‌ها فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • علائم افت کلسیم خون مانند گزگز اطراف دهان و انگشتان یا گرفتگی و اسپاسم شدید عضلانی؛ در صورت بروز این علائم بدون فوت وقت به پزشک مراجعه کنید.
  • نشانه‌های واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب‌ها، زبان یا گلو، دشواری تنفس یا کهیر گسترده؛ در این موارد فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • علائم بالا رفتن بیش‌ازحد فسفات خون، به‌ویژه در بیماران کلیوی، مانند خستگی غیرعادی، تهوع مداوم یا کاهش محسوس حجم ادرار؛ در صورت مشاهده، در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

این دارو می‌تواند با برخی داروها و مکمل‌ها تداخل داشته باشد. مصرف هم‌زمان با دیورتیک‌های نگه‌دارندهٔ پتاسیم، مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین، مسدودکننده‌های گیرندهٔ آنژیوتانسین یا سایر مکمل‌های پتاسیم می‌تواند خطر بالا رفتن بیش‌ازحد پتاسیم خون را افزایش دهد. مکمل‌های کلسیم، آهن و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند تتراسایکلین‌ها یا فلوروکینولون‌ها ممکن است با فسفات این دارو ترکیب شده و جذب هر دو را کاهش دهند، به همین دلیل معمولاً فاصله‌گذاری زمانی میان مصرف آن‌ها توصیه می‌شود. آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم نیز می‌توانند بر جذب فسفات اثر بگذارند. فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و گیاهان دارویی مصرفی‌ات را به پزشک و داروساز خود بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

فسفر و پتاسیم از املاح طبیعی ضروری بدن هستند و بدن در دوران بارداری و شیردهی نیز به آن‌ها نیاز دارد، اما مصرف این دارو به‌عنوان مکمل در این دوران باید صرفاً بر پایهٔ آزمایش خون و به تشخیص و نظارت پزشک انجام شود. بدون مشورت با پزشک، مصرف این دارو را در بارداری یا شیردهی شروع یا ادامه ندهید.

۱۰

نگهداری

این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهٔ آن دستور دیگری قید شده باشد. آن را در ظرف دربسته و دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر قرص تغییر رنگ یا بو داد یا بسته‌بندی آن آسیب دیده بود، از مصرف آن خودداری کنید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
قرص500 mg
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
فسفات ساندوز PHOSPHATE SANDOZ
100 TABLET in 10 BLISTER PACK in 1 BOX · 100 in 1 BOTTLE · 100 TABLET in 5 BLISTER PACK in 1 BOX
HK Pharma Limited
قرص
فوسفات سندوز (فسفات پتاسیم مونوبیسیک) 500میلی گرم قرص PHOSPHATE SANDOZ (PHOSPHATE POTASSIUM MONOBASIC) 500MGUTAB
100 TABLET in 10 BLISTER PACK in 1 BOX
HK Pharma Limited
قرص
فسفات پتاسیم مونوبازیک PHOSPHATE POTASSIUM MONOBASIC
100 TABLET in 10 BLISTER PACK in 1 CARTON
Kwality Pharmaceuticals Ltd.
قرص
فسفات پتاسیم مونوبازیک PHOSPHATE POTASSIUM MONOBASIC
100 TABLET in 5 TUBE in 1 CARTON
Sandoz UK
قرص
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱چرا در این دارو پتاسیم و فسفات با هم قرار داده شده‌اند؟
چون کمبود پتاسیم و فسفات گاهی هم‌زمان رخ می‌دهد، برای مثال در سوءتغذیه یا برخی بیماری‌های گوارشی و کلیوی. این ترکیب به پزشک اجازه می‌دهد هر دو مادهٔ معدنی ضروری را با یک فرآورده جبران کند. با این حال، نیاز واقعی شما به هر یک از این دو ماده را آزمایش خون مشخص می‌کند.
۰۲آیا مصرف این دارو در نارسایی کلیه بی‌خطر است؟
نه به‌صورت خودسرانه. در نارسایی کلیه، دفع پتاسیم و فسفات اضافی از بدن دشوار می‌شود و ممکن است سطح این دو ماده در خون بیش‌ازحد بالا برود که می‌تواند خطرناک باشد. اگر بیماری کلیوی دارید، مصرف این دارو باید فقط با تجویز و پایش دقیق پزشک انجام شود.
۰۳آیا لازم است هنگام مصرف این دارو به‌طور مرتب آزمایش خون بدهم؟
در بسیاری از موارد بله. پزشک ممکن است سطح پتاسیم، فسفات، کلسیم و عملکرد کلیه را در فواصل مشخص کنترل کند تا از ایمنی و اثربخشی درمان مطمئن شود، به‌ویژه اگر مصرف طولانی‌مدت باشد یا بیماری زمینه‌ای داشته باشید.
۰۴آیا باید مصرف لبنیات یا مکمل کلسیم را با این دارو محدود کنم؟
کلسیم می‌تواند با فسفات موجود در این دارو ترکیب شود و جذب هر دو را کاهش دهد. لازم نیست لبنیات را کاملاً حذف کنید، اما دربارهٔ فاصله‌گذاری مناسب میان مصرف این دارو و منابع کلسیم یا مکمل‌های آن با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
۰۵اگر یک نوبت از مصرف این دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
به‌محض یادآوری، همان نوبت را مصرف کنید، مگر آنکه زمان نوبت بعدی نزدیک باشد که در این صورت نوبت فراموش‌شده را حذف کنید. هرگز برای جبران، دو نوبت را هم‌زمان مصرف نکنید، زیرا این کار به‌ویژه به‌دلیل اثر دارو بر پتاسیم خون می‌تواند خطرناک باشد. برای برنامهٔ دقیق مصرف خود از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه A12BA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.