فنازوپیریدین
فنازوپیریدین دارویی از گروهِ داروهایِ اثرگذار بر دستگاهِ ادراری است که بر خلافِ آنتیبیوتیکها عفونت را از بین نمیبرد، بلکه با اثرِ موضعیِ بیحسکننده بر مخاطِ مجاریِ ادراری، درد و سوزش را تسکین میدهد.
این دارو بیشتر برایِ کاهشِ موقتِ نشانههایی مانندِ سوزش، درد، فوریت و تکررِ ادرار، ناشی از عفونتِ مجاریِ ادراری یا برخی اقداماتِ تشخیصی و جراحیِ دستگاهِ ادراری، به کار میرود.
مهمترین نکته این است که فنازوپیریدین جایگزینِ آنتیبیوتیک نیست و تنها برایِ مدتی کوتاه مصرف میشود؛ تغییرِ رنگِ ادرار به نارنجی یا قرمز نیز اثری طبیعی و بیخطرِ همین دارو است.
اگر زردیِ پوست یا چشم، کبودیِ لب و انگشتان، تنگیِ نفس، رنگپریدگیِ شدید یا نشانههایِ آلرژیِ شدید دیدید، یا با وجودِ مصرفِ دارو نشانههایِ ادراریتان بهتر نشد، هرچه زودتر با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فنازوپیریدین دارویی از گروهِ داروهایِ اثرگذار بر دستگاهِ ادراری است و بر خلافِ آنتیبیوتیکها، میکروبِ عاملِ عفونت را از بین نمیبرد، بلکه با اثرِ موضعیِ بیحسکننده بر مخاطِ مجاریِ ادراری، درد، سوزش و فوریتِ ادرار را تسکین میدهد. این دارو پس از دفع از راهِ کلیه، مستقیماً بر پوششِ داخلیِ مثانه و مجرایِ ادرار اثر میگذارد، به همین دلیل اثرش موضعی و نسبتاً زودهنگام است. کاربردِ اصلیِ آن، کاهشِ کوتاهمدتِ نشانههایِ آزاردهندهٔ ادراری ناشی از عفونتِ مجاریِ ادراری یا تحریکِ این مجاری، مثلاً پس از برخی اقداماتِ تشخیصی یا جراحی، است. نکتهٔ مهم این است که فنازوپیریدین تنها نشانهها را کم میکند و در صورتِ وجودِ عفونت، جایگزینِ آنتیبیوتیک نیست، بلکه معمولاً بهصورتِ مکمل و برایِ مدتی کوتاه در کنارِ آن تجویز میشود.
موارد مصرف
- تسکینِ کوتاهمدتِ سوزش، درد و فوریتِ ادرار در عفونتِ مجاریِ ادراری، همراه با آنتیبیوتیکِ مناسب
- کاهشِ تکررِ ادرار و احساسِ تخلیهٔ ناقصِ مثانه در التهابِ مجاریِ تحتانیِ ادراری
- تسکینِ درد و سوزشِ ادراری پس از برخی اقداماتِ تشخیصی یا جراحیِ دستگاهِ ادراری، مانندِ سیستوسکوپی
- کاهشِ ناراحتیِ ادراری ناشی از وجودِ کاتترِ ادراری در برخی بیماران
- تسکینِ نشانههایِ ادراری ناشی از ضربه یا تحریکِ مخاطِ مجاریِ ادراری
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ قرصِ خوراکی و ترجیحاً پس از غذا مصرف میشود تا احتمالِ ناراحتیِ معده کمتر شود. فنازوپیریدین تنها نشانهها را تسکین میدهد، نه خودِ عفونت را، و طولِ دورهٔ مصرفِ آن معمولاً کوتاه است؛ ادامهدادنِ آن بیش از مدتی که پزشک تعیین کرده، معمولاً لازم نیست. اگر این دارو همراه با یک آنتیبیوتیک تجویز شده باشد، حتی اگر سوزش و درد زودتر آرام گرفت، بازهم باید دورهٔ کاملِ آنتیبیوتیک را طبقِ نسخهٔ پزشک تا انتها ادامه دهید و آن را زودتر قطع نکنید. تغییرِ رنگِ ادرار به نارنجی یا قرمز در طولِ مصرفِ این دارو طبیعی و بیخطر است و دلیلی برایِ نگرانی یا قطعِ خودسرانهٔ دارو نیست. مقدار و طولِ دقیقِ دورهٔ مصرف را همیشه پزشک یا داروسازتان بر اساسِ وضعیتِ شما تعیین میکند، پس بدونِ هماهنگی با آنان مصرف را تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت مجاری ادراری همراه با سوزش، درد و فوریت ادرار
همراه با آنتیبیوتیک مناسب مصرف میشود و جایگزین درمان عفونت نیست؛ در صورت باقیماندن علائم پس از ۲ روز، ارزیابی پزشکی لازم است.
التهاب مجاری تحتانی ادراری همراه با تکرر ادرار یا احساس تخلیه ناقص مثانه
فقط علائم را تسکین میدهد و علت التهاب یا اختلال تخلیه را درمان نمیکند؛ مصرف طولانیمدت مناسب نیست.
درد و سوزش ادراری پس از اقدامات تشخیصی یا جراحی دستگاه ادراری، مانند سیستوسکوپی
برای تسکین موقت پس از اقدام است؛ در صورت تداوم یا تشدید درد و سوزش، علت باید بررسی شود.
ناراحتی ادراری ناشی از کاتتر ادراری
علت ناراحتی را درمان نمیکند؛ در صورت تب، درد شدید، کاهش ادرار یا تداوم علائم، بررسی پزشکی لازم است.
سوزش و درد ادراری ناشی از ضربه یا تحریک مخاط مجاری ادراری
فقط تسکیندهنده علائم است؛ در صورت ادامهدار شدن درد، وجود خون در ادرار یا بدترشدن علائم، ارزیابی پزشکی لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به فنازوپیریدین یا رنگدانههایِ آزوییِ مشابه حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک یا داروساز بگویید.
- بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه را با پزشک در میان بگذارید، زیرا در این حالت دارو در بدن انباشته میشود و ممکن است مصرفِ این دارو برایتان مناسب نباشد.
- اگر کمبودِ آنزیمِ G6PD (که به آن فاویسم هم میگویند) دارید، پیش از مصرف حتماً پزشک را مطلع کنید، چون این کمبود خطرِ کمخونیِ همولیتیک را در پیِ مصرفِ این دارو بالا میبرد.
- هرگونه بیماریِ کبدی یا اختلالِ خونی را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهایِ گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- سرگیجهٔ خفیف
- ناراحتیِ معده، تهوع یا دردِ خفیفِ شکم
- تغییرِ رنگِ ادرار به نارنجی یا قرمزِ پررنگ، که اثری طبیعی و موقتیِ این دارو است
- لکهدار شدنِ لباسِ زیر یا لنزِ تماسیِ نرم بهدلیلِ رنگِ دارو
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، که میتواند نشانهٔ انباشتِ دارو در بدن باشد، بهویژه در کسانی که مشکلِ کلیوی دارند؛ در صورتِ مشاهده به پزشک مراجعه کنید.
- کبودی یا رنگِ خاکستریِ غیرعادیِ لبها، نوکِ انگشتان یا پوست، همراه با تنگیِ نفس یا خستگیِ شدید؛ نشانهٔ نادر اما جدیِ اختلال در اکسیژنرسانیِ خون است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- رنگپریدگیِ شدید، خستگیِ غیرعادی، تپشِ قلب یا زردیِ ناگهانی، بهویژه در کسانی که کمبودِ آنزیمِ G6PD دارند؛ میتواند نشانهٔ کمخونیِ همولیتیک باشد؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- تورمِ ناگهانیِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس، که میتواند نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید باشد؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- ادامه یا بدترشدنِ سوزش و دردِ ادرار همراه با تب یا دردِ پهلو، با وجودِ مصرفِ این دارو؛ این حالت را با پزشک در میان بگذارید تا از گسترشِ احتمالیِ عفونت به کلیه مطمئن شوید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فنازوپیریدین تداخلِ دارویی مهم و شناختهشدهای با اغلبِ داروهایِ رایج ندارد، اما چند نکته اهمیت دارد. از آنجا که این دارو رنگِ ادرار را بهشدت نارنجی یا قرمز میکند، میتواند نتیجهٔ برخی آزمایشهایِ ادراری، از جمله بررسیِ قند یا خونِ مخفیِ ادرار با نوارهایِ تشخیصی، را دچارِ خطا کند؛ پیش از هر آزمایشِ ادرار، مصرفِ این دارو را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید. مصرفِ همزمانِ آن با داروها یا موادی که خطرِ متهموگلوبینمی (کاهشِ ظرفیتِ اکسیژنرسانیِ خون) را بالا میبرند، باید با احتیاط و زیرِ نظرِ پزشک باشد. بهطورِ کلی و برایِ ایمنیِ بیشتر، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، بهویژه اگر دارویِ دیگری برایِ مثانه یا مجاریِ ادراری مصرف میکنی.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ فنازوپیریدین در بارداری، اطلاعاتِ کافی و قطعی از مطالعاتِ انسانی در دست نیست؛ به همین دلیل این دارو در دورانِ بارداری معمولاً تنها در صورتِ نیازِ روشن و به تشخیصِ پزشک تجویز میشود. دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر و اثرِ احتمالیِ آن بر شیرخوار نیز اطلاعاتِ مستندِ کافی وجود ندارد. بنابراین، هر کسی که باردار است، قصدِ بارداری دارد یا شیر میدهد، باید پیش از شروعِ این دارو با پزشکِ خود مشورت کند و از مصرفِ خودسرانه بپرهیزد.
نگهداری
این دارو را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید. آن را در بستهبندیِ اصلیِ خود و دور از دید و دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضایِ دارو را بررسی کنید و داروهایِ تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا ادرارم بعد از مصرفِ این دارو نارنجی یا قرمز میشود؟ آیا خطرناک است؟
۰۲آیا فنازوپیریدین بهجایِ آنتیبیوتیک، عفونتِ ادراری را درمان میکند؟
۰۳چرا این دارو معمولاً فقط برایِ چند روزِ کوتاه تجویز میشود؟
۰۴آیا مصرفِ این دارو روی نتیجهٔ آزمایشِ ادرار اثر میگذارد؟
۰۵چه کسانی معمولاً نباید فنازوپیریدین مصرف کنند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۷ سازنده، در گروه G04BX06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.