پرفنازین
پرفنازین دارویی از گروهِ ضدروانپریشیهای نسلِ اول (فنوتیازینها) است که با تعدیلِ فعالیتِ دوپامین، یکی از پیامرسانهای اصلیِ مغز، افکار و ادراک را در اختلالاتِ روانیِ شدید متعادلتر میکند.
این دارو بیشتر برای کنترلِ علائمِ اسکیزوفرنی و سایر اختلالاتِ روانپریشی مانندِ هذیان و توهم تجویز میشود و گاهی نیز در تهوع و استفراغِ شدیدی که به داروهای دیگر پاسخ نداده کاربرد دارد.
پرفنازین میتواند حرکاتِ غیرارادیِ عضلانی و علائمی شبیهِ پارکینسون ایجاد کند و در سالمندانِ مبتلا به زوالِ شناختی خطرِ جدی دارد، به همین دلیل مصرفِ آن همیشه باید زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک باشد.
اگر تبِ ناگهانی، سفتیِ شدیدِ عضلانی، تعریقِ زیاد یا گیجی پیدا کردید، یا حرکاتِ غیرارادیِ صورت و اندامها دیدید، بیدرنگ با پزشکِ خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرفنازین یک ضدروانپریشیِ نسلِ اول (تیپیک) از زیرگروهِ پیپرازینیِ خانوادهٔ فنوتیازینهاست که در درمانِ اختلالاتِ روانیِ شدید به کار میرود. این دارو با مهارِ گیرندههای دوپامین در مغز، فعالیتِ بیشازحدِ این پیامرسانِ عصبی را که در بروزِ هذیان، توهم و افکارِ آشفته نقش دارد، کاهش میدهد. نسبت به برخی داروهای همرده، پرفنازین آرامبخشیِ کمتری ایجاد میکند اما احتمالِ بروزِ حرکاتِ غیرارادیِ عضلانی در آن بیشتر است. هدفِ اصلیِ درمان، کاهشِ علائمِ روانپریشی و کمک به بازگشتِ فرد به عملکردِ روزمره است، آن هم با کمترین دوزِ مؤثر و زیرِ نظرِ دقیقِ روانپزشک.
موارد مصرف
- اسکیزوفرنی و سایر اختلالاتِ روانپریشی
- کنترلِ هذیان و توهم
- بیقراری و پرخاشگریِ شدیدِ مرتبط با اختلالاتِ روانی
- تهوع و استفراغِ شدید که به داروهای معمول پاسخ نداده باشد
روش مصرف
پرفنازین را دقیقاً طبقِ برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید، نه بیشتر، نه کمتر و نه در فاصلههای زمانیِ متفاوت با آنچه تجویز شده است. این قرص را میتوان با غذا یا بدونِ غذا میل کرد؛ اگر دچارِ ناراحتیِ معده شدید، مصرفِ آن همراهِ غذا یا کمی شیر معمولاً کمککننده است. اثرِ کاملِ دارو بر علائمِ روانی معمولاً بهتدریج و طیِ چند هفته آشکار میشود، پس حتی اگر در روزهای نخست بهبودیِ محسوسی حس نکردید، خودسرانه مصرف را قطع نکنید. قطعِ ناگهانیِ این دارو پس از مصرفِ طولانیمدت میتواند علائمِ اولیه را بازگرداند یا نشانههایی مانندِ تهوع و بیقراری ایجاد کند، بنابراین هرگونه تغییر در دوز یا توقفِ درمان باید تدریجی و تنها با راهنماییِ پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی
پس از رسیدن به پاسخ مطلوب، دوز به کمترین مقدار مؤثر کاهش یابد و درمان طولانیمدت بهطور دورهای بازبینی شود؛ با یا بدون غذا قابل مصرف است.
کنترل هذیان و توهم
بروز سفتی عضلات، تب، گیجی یا حرکات غیرارادی نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
بیقراری و پرخاشگری شدید مرتبط با اختلالات روانی
بهدلیل خطر خوابآلودگی، افت فشارخون و عوارض حرکتی، کنترل این وضعیت باید با پایش پزشکی انجام شود؛ از الکل و داروهای خوابآور پرهیز شود.
تهوع و استفراغ شدید که به داروهای معمول پاسخ نداده باشد
پس از بهبود، دوز باید هرچه زودتر کاهش یابد و مصرف طولانیمدت فقط با پایش پزشکی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به پرفنازین یا سایر داروهای فنوتیازینی
- بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ پایین یا سابقهٔ اختلالِ ریتمِ قلب
- بیماریِ کبدی، تشنج یا پارکینسون
- گلوکوم (آبسیاهِ چشم) یا مشکلاتِ پروستات و دشواری در دفعِ ادرار
- بارداری، شیردهی یا برنامه برای بارداری
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا خستگی، بهویژه در روزهای نخستِ درمان
- خشکیِ دهان و تاریِ خفیفِ دید
- یبوست
- سرگیجه هنگامِ بلند شدنِ ناگهانی، بهدلیلِ افتِ فشارِ خون
- بیقراری یا احساسِ نیاز به حرکتِ مداوم
- سندرمِ بدخیمِ نورولپتیک: تبِ ناگهانیِ بالا همراه با سفتیِ شدیدِ عضلانی، تعریقِ فراوان و گیجی؛ این حالت نادر اما خطرناک است و در صورتِ بروز باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنشِ آلرژیکِ شدید با نشانههایی مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- ضربانِ نامنظمِ قلب، تپشِ شدید یا غشِ ناگهانی که میتواند نشانهٔ اختلالِ خطرناکِ ریتمِ قلب باشد؛ در صورتِ بروز با اورژانس تماس بگیرید.
- اسپاسمِ ناگهانیِ عضلاتِ گردن، فک یا چشمها، مانندِ چرخشِ غیرارادیِ چشمها یا سفتیِ زبان، بهویژه در روزهای ابتداییِ درمان؛ در صورتِ بروز فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- حرکاتِ غیرارادی و مکررِ صورت، زبان یا اندامها، مانندِ جویدنِ بیاختیار یا پریدنِ زبان، که ممکن است نشانهٔ دیسکینزیِ دیررس باشد؛ در صورتِ مشاهده حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- تبِ نامشخص، گلودردِ شدید یا کبودی و خونریزیِ غیرعادی که میتواند نشانهٔ کاهشِ گلبولهای سفیدِ خون باشد؛ در این حالت سریع به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پرفنازین با داروهای آرامبخش و مسکنهای اعصاب مانندِ بنزودیازپینها و مسکنهای اپیوییدی، و همچنین با الکل تداخل دارد و آرامبخشی و کاهشِ هوشیاری را تشدید میکند؛ به همین دلیل بهتر است در دورهٔ درمان از الکل پرهیز کنید. مصرفِ همزمان با داروهایی که ریتمِ قلب را تحتِ تأثیر قرار میدهند یا فشارِ خون را پایین میآورند نیز باید با احتیاط و زیرِ نظرِ پزشک باشد. برخی داروهای ضدافسردگی میتوانند سطحِ خونیِ پرفنازین را بالا ببرند و آنتیاسیدها ممکن است جذبِ آن را کم کنند. حتماً فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروسازِ خود بگویید تا خطرِ تداخل بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ پرفنازین در بارداری، بهویژه در سهماههٔ سوم، میتواند در نوزاد باعثِ علائمِ گذرا مانندِ بیقراری، سفتیِ عضلانی یا مشکل در تغذیه شود؛ به همین دلیل این دارو تنها زمانی در بارداری تجویز میشود که پزشک فایدهٔ آن برای مادر را بیشتر از خطرِ احتمالی بداند. پرفنازین به مقدارِ کمی در شیرِ مادر ترشح میشود و اطلاعاتِ کافی دربارهٔ اثرِ آن بر نوزادِ شیرخوار در دسترس نیست، پس تصمیم دربارهٔ شیردهی در دورانِ مصرفِ این دارو باید حتماً با مشورتِ پزشک گرفته شود.
نگهداری
پرفنازین را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم، در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگهداری کنید. پیش از هر بار مصرف به تاریخِ انقضای رویِ بستهٔ دارو توجه کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 8 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پرفنازین اعتیادآور است؟
۰۲چقدر طول میکشد تا اثرِ پرفنازین مشخص شود؟
۰۳آیا پرفنازین باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۴آیا مصرفِ پرفنازین رانندگی را تحتِ تأثیر قرار میدهد؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ پرفنازین را فراموش کنم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۶ سازنده، در گروه N05AB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.