پرفنازین
پرفنازین یک داروی ضدروانپریشی نسل اول (تیپیک) از خانواده فنوتیازینهاست که با تعدیل فعالیت دوپامین در مغز، علائم روانپریشی را کاهش میدهد.
این دارو عمدتاً برای درمان اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی و کنترل بیقراری شدید روانی تجویز میشود و گاهی در تهوع و استفراغ شدید نیز کاربرد دارد.
مصرف طولانیمدت پرفنازین میتواند با حرکات غیرارادی صورت و اندامها همراه باشد، بنابراین هرگونه تغییر در نحوه مصرف باید تنها با نظر پزشک انجام شود.
اگر تب بالا، سفتی شدید عضلانی، تغییر ناگهانی سطح هوشیاری یا حرکات غیرارادی ظاهر شد، باید بیدرنگ به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرفنازین یکی از داروهای ضدروانپریشی نسل اول (تیپیک) از خانواده فنوتیازینها (Phenothiazines) است و در زیرگروه فنوتیازینهای پیپرازینی جای میگیرد. این دارو با مسدود کردن گیرندههای دوپامین در مغز، فعالیت بیشازحد برخی مسیرهای عصبی را کاهش میدهد و از این راه علائمی مانند هذیان، توهم و افکار آشفته را تسکین میدهد. اثر آرامبخشی آن نسبت به برخی داروهای همرده ملایمتر است، اما احتمال بروز عوارض حرکتی در آن بیشتر است. هدف اصلی درمان، بازگرداندن ثبات فکری و رفتاری و بهبود کیفیت زندگی فرد است.
موارد مصرف
- درمان اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی
- کنترل علائمی مانند هذیان، توهم و افکار آشفته
- کاهش بیقراری و آشفتگی شدید روانی
- کنترل تهوع و استفراغ شدید در موارد خاص
روش مصرف
پرفنازین معمولاً بهصورت قرص خوراکی یا تزریقی مصرف میشود. قرص را میتوان با غذا یا با شکم خالی میل کرد؛ اگر معده حساس است، مصرف همراه غذا میتواند ناراحتی گوارشی را کم کند. بهتر است دارو هر روز در ساعت مشخص و طبق همان الگویی که پزشک تعیین کرده مصرف شود تا اثر آن پایدار بماند. فرم تزریقی را کادر درمانی در مطب یا بیمارستان تزریق میکند. حتی اگر علائم بهبود یافت، دارو را بدون نظر پزشک ناگهان قطع نکنید، زیرا قطع ناگهانی میتواند علائم را بازگرداند یا نشانههایی مانند تهوع و بیقراری ایجاد کند. مقدار و مدت دقیق مصرف را فقط پزشک بر اساس نسخه تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی، ازجمله هذیان، توهم و افکار آشفته
درمان نگهدارنده ممکن است طولانیمدت باشد؛ قطع ناگهانی، بهویژه پس از مصرف طولانی یا دوز بالا، مناسب نیست.
بیقراری و آشفتگی شدید روانی
تزریق فقط در مرکز درمانی و در حالت نشسته یا درازکش انجام شود؛ مجموع روزانه معمولاً از ۱۵ میلیگرم در بیمار سرپایی و ۳۰ میلیگرم در بیمار بستری بیشتر نمیشود.
تهوع و استفراغ شدید
برای دورهٔ کوتاه مصرف شود و پس از کنترل علائم، دوز کاهش یابد؛ تزریق وریدی روتین نیست و فقط در بیمارستان انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت به پرفنازین یا سایر داروهای فنوتیازینی
- بیماریهای قلبی یا اختلال در ریتم قلب
- پارکینسون یا سایر اختلالات حرکتی
- مشکلات کبدی، کلیوی یا آبسیاه چشم (گلوکوم)
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
- مصرف همزمان داروهای آرامبخش یا سایر داروهای اعصاب و روان
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا کاهش هوشیاری
- خشکی دهان و تاری دید
- یبوست
- سرگیجه هنگام بلند شدن ناگهانی
- حساسیت پوست به نور آفتاب
- تغییر وزن
- تب بالا، سفتی شدید عضلانی، تعریق زیاد و گیجی یا تغییر سطح هوشیاری؛ این نشانهها میتوانند به عارضهای نادر اما جدی به نام سندرم بدخیم نورولپتیک (Neuroleptic Malignant Syndrome) اشاره داشته باشند، پس فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- بیقراری شدید و ناتوانی در آرام نشستن یا حرکات غیرارادی صورت، زبان و اندامها؛ این علائم میتوانند نشانه دیسکینزی دیررس (Tardive Dyskinesia) یا سایر عوارض حرکتی دارو باشند، در صورت بروز به پزشک اطلاع دهید.
- ضربان نامنظم قلب، تپش شدید یا غش کردن؛ این حالت میتواند به اختلال در ریتم قلب مربوط باشد، به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تب مداوم، گلودرد یا نشانههای غیرمعمول عفونت؛ این علائم میتوانند به کاهش گلبولهای سفید خون مربوط باشند، به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پرفنازین میتواند با الکل و داروهای آرامبخش یا خوابآور، مانند بنزودیازپینها و مسکنهای اپیوییدی، اثر خوابآلودگی و کاهش هوشیاری را تشدید کند. همزمانی با برخی داروهای قلبی یا آنتیبیوتیکهایی که بر ریتم قلب اثر میگذارند نیز باید با احتیاط باشد. مصرف همزمان با داروهای ضدفشار خون ممکن است افت فشار خون را بیشتر کند و ترکیب با داروهای آنتیکولینرژیک، مانند برخی داروهای سرماخوردگی، میتواند خشکی دهان و یبوست را تشدید کند. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییای که مصرف میکنید را حتماً به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی درباره بیخطر بودن کامل پرفنازین در بارداری در دست است؛ مصرف آن در ماههای پایانی بارداری، در موارد نادر، با علائم گذرا در نوزاد مانند بیقراری یا سفتی عضلانی همراه بوده است. این دارو به مقدار کم در شیر مادر ترشح میشود و تأثیر آن بر نوزاد شیرخوار بهطور کامل مشخص نیست. تصمیم به مصرف این دارو در دوران بارداری یا شیردهی باید تنها با ارزیابی دقیق پزشک و سنجش فایده در برابر خطر انجام شود.
نگهداری
پرفنازین را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبت نگه دارید و از قرار دادن آن در حمام یا نزدیک منبع گرما خودداری کنید. دارو را حتماً دور از دسترس کودکان نگهداری کنید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا فرم تزریقی کدر و تغییررنگداده را مصرف نکنید و طبق دستور داروساز آن را دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 2 mg |
| قرص | 4 mg |
| تزریقی | 2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پرفنازین اعتیادآور است؟
۰۲چرا نباید مصرف پرفنازین را ناگهان قطع کرد؟
۰۳آیا پرفنازین باعث افزایش وزن میشود؟
۰۴تفاوت پرفنازین با سایر داروهای ضدروانپریشی چیست؟
۰۵آیا مصرف پرفنازین بر رانندگی یا کار با ماشینآلات اثر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۵ سازنده، در گروه N05AB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.