نیتروس اکساید ۵۰٪/اکسیژن ۵۰٪
نیتروس اکساید ۵۰٪/اکسیژن ۵۰٪ یک گاز طبی استنشاقی از گروه داروهای دستگاه عصبی است. نیتروس اکساید در این مخلوط با کاهش پیامهای درد، درد را کم و آرامش ایجاد میکند.
بیشتر برای تسکین سریع دردهای حاد و کوتاهمدت، بهویژه درد زایمان، آسیبها و اقدامات پزشکی یا دندانپزشکی بهکار میرود. معمولاً درد را کاهش میدهد، نه اینکه آن را کاملاً از بین ببرد.
این گاز فقط باید از راه استنشاق، با تجهیزات مناسب و زیر نظر فرد آموزشدیده استفاده شود؛ آن را از سیلندر یا تجهیزات غیرپزشکی استنشاق نکنید. وجود هوای محبوس در بدن، کمبود ویتامین ب۱۲ یا فولات، افت هوشیاری و مصرف همزمان الکل یا داروهای آرامبخش میتواند خطرناک باشد.
اگر بیماری ریوی یا قلبی، آسیب سر، جراحی اخیر چشم یا گوش، اتساع شکم، غواصی اخیر، کمبود ویتامین ب۱۲ یا فولات، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از استفاده اطلاع دهید. تنگی نفس، کاهش شدید هوشیاری، تغییر دید یا بیحسی و ضعف ماندگار نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
نیتروس اکساید ۵۰٪/اکسیژن ۵۰٪ یک مخلوط گاز طبی فشرده برای استنشاق است که در گروه داروهای دستگاه عصبی قرار میگیرد؛ جزء فعال آن نیتروس اکساید است و اکسیژن بخش دیگر مخلوط را تشکیل میدهد. نیتروس اکساید با تعدیل پیامهای درد در دستگاه عصبی، آستانه تحمل درد را بالا میبرد و احساس آرامش و کاهش اضطراب ایجاد میکند. اثر آن معمولاً در مدت کوتاهی شروع و پس از قطع سریع کم میشود، اما ممکن است برای مدتی کوتاه سرگیجه یا خوابآلودگی باقی بماند. این فرآورده برای تسکین کوتاهمدت درد در زایمان، آسیبها و برخی اقدامات پزشکی و دندانپزشکی استفاده میشود و در ایران با نام تجاری درمان نوکس عرضه میشود.
موارد مصرف
- تسکین کوتاهمدت درد حاد در شرایط اورژانسی و پس از آسیب
- کاهش درد و اضطراب هنگام زایمان
- تسکین درد هنگام اقداماتی مانند بخیه، پانسمان دردناک یا جااندازی ساده
- کمک به تحمل برخی اقدامات تشخیصی یا درمانی دردناک
- تسکین درد و اضطراب در برخی اقدامات دندانپزشکی
روش مصرف
این فرآورده فقط از راه استنشاق و با ماسک یا قطعه دهانیِ متصل به تجهیزات مخصوص، در محیط مناسب و زیر نظر فرد آموزشدیده استفاده میشود؛ مقدار، مدت و زمانبندی را تیم درمان تعیین میکند. در بیمارانی که توانایی همکاری دارند، ممکن است طبق آموزش از دریچهای که با دم فعال میشود نفس بکشند؛ اگر بیش از حد خوابآلود، گیج یا بدحال شدید، استفاده را متوقف و به تیم درمان اطلاع دهید. اثر معمولاً سریع آغاز و پس از قطع سریع برطرف میشود، اما تا بازگشت کامل هوشیاری رانندگی، کار با ماشینآلات یا فعالیت پرخطر انجام ندهید. این گاز وابسته به غذا نیست، ولی چون تهوع و استفراغ ممکن است رخ دهد، دستور تیم درمان درباره خوردن و نوشیدن پیش از اقدام را رعایت کنید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت یا واکنش غیرعادی به این فرآورده یا داروهای بیهوشی را بگویید.
- وجود یا احتمال وجود هوای محبوس در بدن را اطلاع دهید؛ مانند پنوموتوراکس، آمبولی هوا، بیماری رفع فشار پس از غواصی، غواصی اخیر، انسداد یا اتساع شدید روده و شکم، یا جراحی گوش و تزریق گاز داخل چشم.
- اگر تنگی نفس، تشدید آسم، بیماری شدید ریوی، افت سطح هوشیاری، ناتوانی در همکاری یا آسیب صورت دارید، پیش از استفاده ارزیابی لازم است. در کودکان نیز توانایی همکاری و استفاده درست از ماسک باید بررسی شود.
- کمبود ویتامین ب۱۲ یا فولات، کمخونی ناشی از این کمبودها، سوءجذب، بیماری مغز استخوان یا اختلالات ارثی مرتبط با این ویتامینها را گزارش کنید.
- نارسایی قلبی، فشار خون ریوی، آسیب سر، گیجی مداوم یا احتمال افزایش فشار داخل جمجمه را اطلاع دهید.
- بارداری یا شیردهی و همه داروها، مکملها و مواد مصرفی را بگویید؛ بهویژه داروهای مخدر، بنزودیازپینها، قرصهای خوابآور، متوترکسات و الکل.
عوارض احتمالی
- سرگیجه، سبکی سر یا احساس مستی
- تهوع
- استفراغ
- سردرد
- خوابآلودگی، گیجی یا احساس سرخوشی
- تنگی نفس، تنفس سطحی یا کند، کبودی لبها، غش یا بیدار نشدن؛ استفاده را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا دشواری تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیحسی یا گزگز ماندگار، ضعف اندامها، اختلال راه رفتن، گیجی شدید یا تشنج، بهویژه پس از مصرف تکراری یا طولانی؛ مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد ناگهانی قفسه سینه، اتساع شدید شکم یا تغییر ناگهانی دید، بهخصوص پس از آسیب قفسه سینه یا جراحی چشم؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان با الکل، مورفین و سایر داروهای مخدر، بنزودیازپینها، قرصهای خوابآور، دیگر آرامبخشها یا داروهای بیهوشی میتواند خوابآلودگی و کاهش هوشیاری را بیشتر کند و خطر کند شدن تنفس، افت فشار و ورود استفراغ به راه هوایی را بالا ببرد. مصرف همزمان با متوترکسات، بهویژه در استفاده طولانی یا تکراری، میتواند اختلال سوختوساز فولات و آسیب خونی یا عصبی را تشدید کند. تداخل غذایی مشخصی ندارد، اما بهدلیل احتمال تهوع باید دستور تیم درمان درباره خوردن و نوشیدن رعایت شود. فهرست کامل داروها، مکملها و مواد مصرفیتان را پیش از استفاده به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، این مخلوط ممکن است برای تسکین درد زایمان یا یک اقدام کوتاه، در صورت نیاز بالینی و با پایش استفاده شود؛ مصرف خودسرانه، طولانی یا تکراری، بهویژه در فرد دارای کمبود ویتامین ب۱۲ یا فولات، مناسب نیست. اگر نزدیک زایمان استفاده شود، نوزاد ممکن است از نظر خوابآلودگی یا مشکل تنفسی پایش شود. در شیردهی، دارو پس از استنشاق کوتاه بهسرعت از خون خارج میشود و معمولاً وقفه طولانی لازم نیست، اما هنگام اثر دارو به نوزاد شیر ندهید و زمان شروع دوباره را از تیم درمان بپرسید.
نگهداری
سیلندر این گاز تحت فشار است؛ آن را ایستاده، مهارشده و در محیط خشک و دارای تهویه، دور از دسترس کودکان نگه دارید و از گرمای شدید، شعله، سیگار، روغن و چربی دور نگه دارید. از سرمای زیر صفر نیز محافظت شود، چون ممکن است ترکیب گاز یکنواخت نماند؛ اگر سیلندر یخزده یا در سرمای شدید بوده، پیش از استفاده آن را به مسئول درمان اطلاع دهید. از ضربه و افتادن محافظت کنید، شیر را بسته نگه دارید و تاریخ انقضا و برچسب سیلندر را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| گاز طبی | 50 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این گاز باعث بیهوشی کامل میشود؟
۰۲آیا نیتروس اکساید ۵۰٪/اکسیژن ۵۰٪ برای درد زایمان مناسب است؟
۰۳چرا با وجود اکسیژن، بعضی افراد نباید از آن استفاده کنند؟
۰۴آیا میتوان این گاز را همراه الکل یا داروهای آرامبخش استفاده کرد؟
۰۵اگر بعد از استفاده تهوع یا سرگیجه داشتم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه N01AX63. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.