مدروکسی پروژسترون استات
مدروکسی پروژسترون استات هورمونی مصنوعی از خانوادهٔ پروژستینهاست که بهصورتِ تزریقیِ طولانیاثر برای پیشگیری از بارداری استفاده میشود.
کاربردِ اصلیِ آن پیشگیریِ بلندمدت و بسیار مؤثر از بارداری است؛ هر تزریق حدودِ سه ماه اثر دارد. در مواردی خاص و به تشخیصِ پزشک، برای کنترلِ برخی خونریزیهای نامنظمِ رحمی نیز به کار میرود.
با مصرفِ طولانیمدت، بهویژه بیش از دو سال، تراکمِ استخوان ممکن است کاهش یابد؛ به همین دلیل ادامهٔ مصرف باید زیرِ نظرِ پزشک باشد.
اگر بارداری محتمل است یا سابقهٔ سرطانِ پستان و لختهٔ خون دارید، پیش از تزریق با پزشک مشورت کنید. همچنین در صورتِ خونریزیِ واژینالِ غیرعادی و مداوم، حتماً با پزشک یا داروساز صحبت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
مدروکسی پروژسترون استات نوعی هورمونِ پروژستینیِ مصنوعی است که در گروهِ داروهای هورمونیِ دستگاهِ ادراری-تناسلی جای میگیرد. این دارو با سرکوبِ موقتِ محورِ هورمونیِ مغز و تخمدان از تخمکگذاری جلوگیری میکند، مخاطِ دهانهٔ رحم را غلیظتر میکند تا عبورِ اسپرم دشوارتر شود، و لایهٔ داخلیِ رحم را نازک نگه میدارد. شکلِ تزریقیِ آن که هر حدودِ سه ماه یکبار بهصورتِ عمقی در عضله تزریق میشود، یکی از روشهای پیشگیریِ بلندمدت و قابلِاعتمادِ بارداری است. هدفِ اصلیِ این فرآورده، پیشگیری از بارداری بدونِ نیاز به یادآوریِ روزانه است.
موارد مصرف
- پیشگیریِ بلندمدت و بسیار مؤثر از بارداری، با یک تزریق در حدودِ هر سه ماه
- گزینهای مناسب برای کسانی که نمیخواهند یا نمیتوانند از روشهای هورمونیِ روزانه مانندِ قرص استفاده کنند
- کمک به کنترلِ برخی خونریزیهای شدید یا نامنظمِ رحمی، طبقِ تشخیصِ پزشک
- تسکینِ دردِ ناشی از اندومتریوز در برخی بیماران، طبقِ نظرِ پزشک
- روشِ پیشگیریِ هورمونیِ قابلِاستفاده در دورانِ شیردهی، طبقِ صلاحدیدِ پزشک
روش مصرف
این دارو را پزشک یا پرستار بهصورتِ تزریقِ عمقی در عضله (معمولاً بازو یا باسن) و معمولاً هر حدودِ سه ماه یکبار تزریق میکند؛ بنابراین نیازی به تزریقِ خانگی توسطِ خودِ فرد نیست. مهمترین اصل، مراجعهٔ بهموقع برای تزریقِ بعدی در بازهٔ زمانیِ توصیهشدهٔ پزشک است، چراکه تأخیر در نوبتِ بعدی میتواند اثرِ پیشگیریکننده را کاهش دهد. پیش از هر تزریق، هرگونه تغییر در وضعیتِ سلامت یا داروهای مصرفی را با پزشک در میان بگذارید و برنامهٔ تزریقها را دقیقاً طبقِ نسخه و راهنماییِ پزشک یا داروساز دنبال کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از بارداری با تزریق طولانیاثر
پیش از تزریق نخست باید بارداری رد شود. تزریق وریدی نیست؛ مصرف بیش از ۲ سال فقط پس از ارزیابی سود و زیان و سلامت استخوان انجام شود.
خونریزی غیرطبیعی رحم ناشی از اختلال هورمونی
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ در صورت ناراحتی گوارشی، بعد از غذا مصرف شود. خونریزی معمولاً ۳ تا ۷ روز پس از قطع دارو رخ میدهد.
درد ناشی از اندومتریوز
لکهبینی ممکن است رخ دهد. در درمان تزریقی طولانیمدت، وضعیت تراکم استخوان باید تحت نظر پزشک باشد.
پیشگیری از بارداری در دوران شیردهی
در مادرِ شیرده، نخستین تزریق معمولاً از هفتهٔ ششم پس از زایمان به بعد انجام میشود؛ تصمیمگیری دربارهٔ شروع درمان باید با پزشک باشد.
پیش از مصرف بدانید
- بارداریِ قطعی یا محتمل
- سابقهٔ سرطانِ پستان یا هر سرطانِ حساس به هورمون
- سابقهٔ لختهٔ خون، سکتهٔ مغزی، یا بیماریِ قلبیعروقی
- خونریزیِ واژینالِ غیرعادی و بدونِ علتِ مشخص
- بیماریِ کبدی، پوکیِ استخوان، یا افسردگی
- حساسیتِ شناختهشده به این دارو، و فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفی
عوارض احتمالی
- تغییر در الگوی قاعدگی (خونریزیِ نامنظم، لکهبینی، یا کاهش/قطعِ قاعدگی با مصرفِ طولانیمدت)
- افزایشِ وزن
- سردرد
- نفخ یا حساسیتِ پستان
- تغییراتِ خلقوخو
- درد یا واکنشِ خفیف در محلِ تزریق
- نشانههای لختهٔ خون مانندِ دردِ ناگهانی و تورمِ یکطرفهٔ پا، دردِ قفسهٔ سینه، یا تنگیِ نفسِ ناگهانی؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههای سکتهٔ مغزی مانندِ ضعفِ ناگهانیِ یکطرفهٔ بدن، اختلال در گفتار، یا سردردِ بسیار شدید و ناگهانی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، یا دردِ شدیدِ شکم که میتواند نشانهٔ درگیریِ کبدی باشد؛ در این صورت هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید
- افسردگیِ شدید یا افکارِ آسیبرساندن به خود؛ بیدرنگ با پزشک صحبت کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیر، تورمِ صورت یا گلو، یا دشواریِ تنفس؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخلافِ برخی روشهای هورمونیِ دیگر، اثرِ پیشگیریکنندهٔ این تزریق معمولاً با مصرفِ همزمانِ بیشترِ داروهای دیگر تغییرِ چشمگیری نمیکند؛ بااینحال، برخی داروهای خاص میتوانند غلظتِ آن را در بدن کاهش دهند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییای را که مصرف میکنید همیشه به پزشک و داروساز بگویید تا از تداخلهای احتمالی مطمئن شوید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو برای پیشگیری از بارداری کاربرد دارد و در بارداریِ شناختهشده تجویز نمیشود؛ اگر پس از شروعِ مصرف به بارداری یا احتمالِ آن پی بردید، حتماً به پزشک اطلاع دهید. دربارهٔ شیردهی، این پروژستینِ تزریقی برخلافِ داروهای حاویِ استروژن، معمولاً تأثیرِ کمتری بر شیرِ مادر دارد و از سویِ بسیاری از پزشکان یکی از روشهای سازگار با دورانِ شیردهی در نظر گرفته میشود؛ بااینحال، زمانِ مناسبِ شروعِ آن پس از زایمان را باید پزشک تعیین کند.
نگهداری
این فرآوردهٔ تزریقی باید طبقِ دستورِ رویِ بستهٔ آن، معمولاً در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد، نگهداری شود. پیش از هر تزریق، سالمبودنِ ظاهرِ محلول و تاریخِ انقضا باید بررسی شود. این دارو، مانندِ همهٔ داروها، باید دور از دیدِ و دسترسِ کودکان نگهداری شود و داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده طبقِ راهنماییِ داروخانه دور ریخته شوند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 150 mg / 1mL |
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پس از قطعِ این تزریق، باروری بلافاصله برمیگردد؟
۰۲اگر نوبتِ تزریقِ بعدی دیر شود، چه باید کرد؟
۰۳آیا این تزریق باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۴آیا قطعِ کاملِ قاعدگی با این تزریق طبیعی است؟
۰۵آیا این تزریق از بیماریهای آمیزشی هم پیشگیری میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۶ سازنده، در گروه G03AC06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.