لوتروپین آلفا
لوتروپین آلفا نسخهٔ نوترکیبِ هورمونِ لوتئینهکننده (LH) است، هورمونی که بهطورِ طبیعی از غدهٔ هیپوفیز ترشح میشود و نقشِ کلیدی در تخمکگذاریِ زنان دارد. این دارو در درمانِ پزشکیِ ناباروری بهکار میرود.
این دارو همیشه همراه با هورمونِ محرکِ فولیکول (FSH) و برای کمک به رشدِ فولیکولهای تخمدان در زنانی تجویز میشود که کمبودِ شدیدِ این دو هورمون را دارند.
مهمترین خطرِ این درمان، سندرمِ تحریکِ بیشازحدِ تخمدان (OHSS) است که نیازمندِ پایشِ دقیقِ پزشکی با سونوگرافی و آزمایشِ خون در طولِ درمان است.
در صورتِ دردِ شدیدِ شکم، نفخِ فزاینده، تهوعِ شدید یا افزایشِ سریعِ وزن در طولِ درمان، باید بیدرنگ با پزشک تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لوتروپین آلفا نمونهٔ نوترکیب (تولیدشده با فناوریِ زیستی) هورمونِ LH است که ساختار و عملکردی مشابهِ LH طبیعیِ بدن دارد. این دارو در ردهٔ گنادوتروپینها و هورمونهای جنسی جای میگیرد و در تنظیمِ چرخهٔ تخمکگذاریِ زنان نقش دارد. در زنانی که بهدلیلِ کمبودِ شدیدِ LH و FSH — وضعیتی به نامِ هیپوگنادیسمِ هیپوگنادوتروپیک — تخمکگذاریِ طبیعی ندارند، لوتروپین آلفا همراه با FSH برای کمک به رشد و بلوغِ فولیکولهای تخمدان در چرخههای درمانِ ناباروری، از جمله لقاحِ آزمایشگاهی (IVF)، استفاده میشود. این دارو هرگز بهتنهایی مصرف نمیشود و همیشه بخشی از یک پروتکلِ درمانیِ ترکیبی و تحتِ نظارتِ دقیقِ پزشکِ متخصصِ نازایی است.
موارد مصرف
- تحریکِ رشدِ فولیکولِ تخمدان همراه با FSH در زنانِ دارای کمبودِ شدیدِ LH و FSH (هیپوگنادیسمِ هیپوگنادوتروپیک)
- آمادهسازیِ فولیکولهای تخمدان پیش از تخمکگذاری در چرخههای درمانِ ناباروری
- بخشی از پروتکلهای کمکباروری مانندِ لقاحِ آزمایشگاهی (IVF)
- جایگزینیِ عملکردِ LH طبیعی در زنانی که هیپوفیزِ آنها این هورمون را بهاندازهٔ کافی ترشح نمیکند
روش مصرف
لوتروپین آلفا بهصورتِ تزریقِ زیرِ پوستی و معمولاً همراه با FSH، در یک پروتکلِ زمانبندیشده توسطِ متخصصِ نازایی تجویز میشود. پودرِ دارو باید طبقِ آموزشِ پزشک یا پرستار، درست پیش از تزریق با حلالِ همراهش حل و بیدرنگ تزریق شود. تزریق در ساعتِ نسبتاً ثابتی از شبانهروز و بدونِ جا انداختنِ نوبت، به یکنواختیِ پاسخِ تخمدان کمک میکند و بهتر است محلِ تزریق هر بار جابهجا شود. دوز، طولِ دورهٔ درمان و زمانِ دقیقِ تزریقِ داروی نهاییِ تخمکگذاری کاملاً فردی است و بر اساسِ پاسخِ تخمدان — که با سونوگرافی و آزمایشِ خون بررسی میشود — توسطِ پزشک تعیین و در صورتِ نیاز تنظیم میشود؛ این برنامه را بدونِ هماهنگی با پزشک تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تحریک رشد و آمادهسازی فولیکول تخمدان در زنان نابارور مبتلا به کمبود شدید هورمون لوتئینکننده و هورمون محرک فولیکول (هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک)
پس از پاسخ مناسب فولیکول، برای بلوغ نهایی آن معمولاً گنادوتروپین جفتی انسانی تجویز میشود. در صورت پاسخ بیشازحد تخمدان، خطر سندرم تحریک بیشازحد تخمدان وجود دارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به لوتروپین آلفا یا سایرِ اجزای دارو
- سابقهٔ کیست یا بزرگیِ تخمدان که ناشی از سندرمِ تخمدانِ پلیکیستیک نباشد
- خونریزیِ واژینال با علتِ نامشخص
- سابقهٔ تومورِ هیپوفیز یا هیپوتالاموس، یا سرطانِ تخمدان، رحم یا پستان
- اختلالِ تیروئید، غدهٔ فوقکلیوی یا بالابودنِ سطحِ پرولاکتینِ خون که هنوز درمان نشده
- هرگونه سابقهٔ لختهٔ خون (ترومبوز) یا احتمالِ بارداری
عوارض احتمالی
- واکنش در محلِ تزریق (قرمزی، کبودی، دردِ خفیف یا خارش)
- سردرد
- تهوع یا دلدرد
- نفخ یا احساسِ سنگینیِ خفیفِ شکم
- بزرگشدنِ خفیفِ تخمدان یا تشکیلِ کیستِ ساده
- نشانههای سندرمِ تحریکِ بیشازحدِ تخمدان: دردِ شدید و فزایندهٔ شکم، نفخِ شدید، تهوع و استفراغِ مکرر، افزایشِ سریعِ وزن یا کاهشِ حجمِ ادرار — در صورتِ بروز، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای لختهٔ خون: تورم و دردِ ناگهانیِ یک پا، دردِ قفسهٔ سینه یا تنگیِ نفسِ ناگهانی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- دردِ ناگهانی و شدیدِ یکطرفهٔ شکم که ممکن است نشانهٔ پیچخوردگیِ تخمدان باشد — نیازمندِ مراجعهٔ فوریِ پزشکی است
- واکنشِ آلرژیک شدید: کهیر، تورمِ صورت یا گلو، یا تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید
- دردِ شدیدِ یکطرفهٔ شکم همراه با خونریزیِ غیرِعادی پس از تأییدِ بارداری، که میتواند نشانهٔ بارداریِ خارج از رحم باشد — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دربارهٔ لوتروپین آلفا مطالعهٔ رسمیِ گستردهای دربارهٔ تداخل با سایرِ داروها منتشر نشده است؛ این دارو معمولاً بهطورِ هدفمند و برنامهریزیشده همراه با FSH و گاهی داروهای دیگرِ پروتکلِ کمکباروری مصرف میشود که این همزمانی تحتِ نظرِ مستقیمِ پزشک انجام میشود، نه یک تداخلِ ناخواسته. با این حال، پیش از شروعِ درمان فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ گیاهیای را که مصرف میکنید به پزشک و داروسازِ خود بگویید تا از ایمنیِ کاملِ پروتکلِ درمانی مطمئن شوید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
لوتروپین آلفا برای مصرف در دورانِ بارداری کاربردی ندارد؛ این دارو تنها پیش از بارداری و برای کمک به رشدِ فولیکول و تخمکگذاری استفاده میشود و بهمحضِ تأییدِ بارداری، مصرفِ آن قطع میشود. دربارهٔ مصرف در دورانِ شیردهی نیز اطلاعاتِ کافی وجود ندارد و از آنجا که این دارو مخصوصِ زنانی است که در تلاش برای بارداریاند، معمولاً موردی برای مصرفِ آن در دورانِ شیردهی پیش نمیآید. هر پرسشی دربارهٔ بارداری، شیردهی یا برنامهریزیِ خانواده را با پزشکِ متخصصِ نازاییِ خود در میان بگذارید.
نگهداری
لوتروپین آلفا را طبقِ دستورِ رویِ بستهبندی نگهداری کنید؛ بهطورِ معمول دور از نورِ مستقیم و در دمایی زیرِ ۲۵ درجهٔ سلسیوس نگهداری میشود و نباید فریز شود. دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پس از حلکردنِ پودر با حلالِ همراه، محلول باید طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروساز در همان زمان یا در بازهٔ کوتاهِ توصیهشده تزریق شود و باقیماندهٔ آن نگهداری نشود. پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و شفافبودنِ محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا لوتروپین آلفا را میتوان بهتنهایی و بدونِ FSH مصرف کرد؟
۰۲چرا در طولِ درمان با لوتروپین آلفا نیاز به سونوگرافی و آزمایشِ خونِ مکرر است؟
۰۳اگر در طولِ درمان بارداری اتفاق بیفتد، مصرفِ دارو چه میشود؟
۰۴آیا این دارو خطرِ بارداریِ چندقلویی را افزایش میدهد؟
۰۵چه زمانی باید دربارهٔ عوارضِ این دارو نگران شد و به پزشک مراجعه کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه G03GA07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.