هپارین سدیم
هپارین سدیم یک داروی ضدانعقاد تزریقی است که با کند کردن روند انعقاد خون، از تشکیل یا بزرگتر شدن لخته جلوگیری میکند. این دارو لخته را مستقیماً حل نمیکند.
برای پیشگیری یا درمان لختههای وریدی و آمبولی ریه و نیز در برخی شرایط حاد قلبی استفاده میشود. در دیالیز و بعضی جراحیها یا گردشهای خارج از بدن هم برای جلوگیری از انعقاد خون بهکار میرود.
خطر اصلی هپارین خونریزی است و افت پلاکت ناشی از هپارین نیز میتواند خطرناک باشد. غلظتهای هپارین بسیار متفاوتاند؛ پیش از هر تزریق، فرآوردهٔ ۱۰۰۰ واحد در هر ۱ میلیلیتر را با فرآوردههای دیگر اشتباه نگیرید.
در صورت خونریزی فعال، سابقه افت پلاکت ناشی از هپارین، حساسیت به هپارین، بیماری کلیه یا کبد، یا جراحی و بیحسی نخاعی یا اپیدورال پیشرو، پیش از تزریق اطلاع دهید. خونریزی شدید، سردرد ناگهانی یا تنگی نفس نیازمند مراجعه فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هپارین سدیم یک ضدانعقاد تزریقی از گروه داروهای مؤثر بر خون و خونسازی است. با تقویت مهارکنندههای طبیعی انعقاد، فعالیت موادی مانند ترومبین را کاهش میدهد و روند تشکیل شبکهٔ لخته را کند میکند؛ لختهٔ موجود را مستقیماً حل نمیکند. این دارو برای پیشگیری یا درمان لخته و نیز در برخی روشهای پزشکی که در آنها باید خون روان بماند استفاده میشود. مقدار، مسیر تزریق و نیاز به آزمایشهای پایش بر اساس علت مصرف و وضعیت بیمار تعیین میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمان لخته در وریدهای عمقی
- درمان آمبولی ریه
- برخی شرایط حاد قلبی مانند آنژین ناپایدار و بعضی موارد سکته قلبی
- پیشگیری و درمان عوارض لختهای مرتبط با فیبریلاسیون دهلیزی یا آمبولی شریانی محیطی
- جلوگیری از انعقاد خون هنگام همودیالیز، گردش خارج از بدن، برخی جراحیهای قلب و عروق یا انتقال خون
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورت تزریق وریدی یا زیرجلدی عمیق توسط کادر درمان داده میشود؛ تزریق عضلانی نباید انجام شود، چون میتواند خونمردگی عمیق ایجاد کند. چون تزریقی است، همراه یا جدا از غذا بودن معمولاً مطرح نیست؛ برنامه و فاصله تزریق را دقیقاً طبق نسخه رعایت کنید. غلظت این فرآورده ۱۰۰۰ واحد در هر ۱ میلیلیتر است و باید هر بار با نسخه و برچسب تطبیق داده شود. مقدار یا زمان تزریق را خودسرانه تغییر ندهید، نوبت فراموششده را دوبرابر نکنید و دارو را بدون هماهنگی قطع نکنید. در مصرف درمانی یا طولانیتر ممکن است آزمایش انعقاد، شمارش پلاکت و بررسی کمخونی برای تنظیم درمان لازم باشد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از ترومبوز وریدهای عمقی
در پیشگیری پس از جراحی، زمان شروع و طول درمان به نوع عمل و خطر خونریزی بستگی دارد؛ تزریق عضلانی انجام نشود.
درمان ترومبوز وریدهای عمقی
پایش منظم آزمایش انعقاد و شمارش پلاکت ضروری است.
درمان آمبولی ریه
در آمبولی شدید، شروع درمان و پایش باید در بیمارستان انجام شود.
آنژین ناپایدار و برخی موارد انفارکتوس میوکارد
مصرف همزمان داروهای ضدپلاکتی خطر خونریزی را افزایش میدهد و نیازمند پایش دقیق است.
عوارض آمبولیک مرتبط با فیبریلاسیون دهلیزی
نیاز به درمان طولانیمدت و انتقال به ضدانعقاد خوراکی باید جداگانه ارزیابی شود.
آمبولی شریانی محیطی
در ایسکمی اندام یا درد ناگهانی، ارزیابی و درمان اورژانسی عروقی لازم است.
جلوگیری از انعقاد هنگام همودیالیز
رژیم این کاربرد با دوز درمان لخته یکسان نیست و باید برای مدار دیالیز تنظیم شود.
جلوگیری از انعقاد در گردش خارج از بدن و جراحی قلب یا عروق
این رژیم کاملاً وابسته به پروتکل جراحی است و نباید از الگوی درمان ترومبوز استفاده شود.
جلوگیری از انعقاد هنگام انتقال خون
غلظت و نوع فرآورده پیش از مصرف دقیقاً بررسی شود و با محلول قفل کاتتر اشتباه نشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به هپارین، هپارینهای کموزن مولکولی یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده حساسیت داشتهاید، بگویید.
- خونریزی فعال، اختلال انعقادی، شمارش پایین پلاکت، یا سابقه افت پلاکت و ایجاد لخته در اثر هپارین را اعلام کنید.
- زخم یا خونریزی گوارشی، فشارخون کنترلنشده، بیماری کلیه یا کبد، دیابت، پتاسیم بالای خون، یا جراحی و آسیب اخیر را اطلاع دهید.
- اگر جراحی، کار دندانپزشکی، سوراخکردن کمر، بیحسی نخاعی یا اپیدورال در پیش دارید، مصرف هپارین را از قبل مطرح کنید.
- فهرست همه داروها، مسکنها، داروهای بدون نسخه، ویتامینها و مکملها را ارائه کنید، مخصوصاً داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت.
- اگر بیمار کودک، نوزاد یا سالمند است، موضوع را بگویید؛ در نوزادان و برخی کودکان، انتخاب فرآوردهٔ مناسب از نظر مواد نگهدارنده اهمیت دارد.
عوارض احتمالی
- کبودی یا خونمردگی کوچک
- درد، سوزش، قرمزی یا تحریک محل تزریق
- خونریزی خفیف از بینی یا لثه یا طولانی شدن خونریزی بریدگیهای کوچک
- خارش یا بثورات پوستی خفیف
- بالا رفتن موقت آنزیمهای کبدی در آزمایش خون، معمولاً بدون علامت
- خونریزی شدید یا بندنیامدنی، ادرار خونی، مدفوع سیاه یا استفراغ خونی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید و ناگهانی، گیجی، ضعف یا بیحسی یکطرفه، اختلال گفتار یا بینایی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش ناگهانی پلاکت همراه با کبودیهای گسترده، لکههای پوستی، درد و تورم یک پا، درد قفسه سینه یا تنگی نفس میتواند نشانهٔ عارضهٔ ناشی از هپارین و ایجاد لخته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، خسخس سینه، یا بثورات منتشر: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تاول یا سیاه شدن پوست محل تزریق میتواند نشانهٔ آسیب جدی پوستی باشد؛ تزریق بعدی را خودسرانه انجام ندهید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- ضعف عضلانی شدید، گزگز منتشر یا ضربان نامنظم قلب، بهویژه در بیماری کلیوی، دیابت یا مصرف طولانی، باید فوراً بررسی شود؛ ممکن است نشانهٔ افزایش پتاسیم خون باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همراهی هپارین با رقیقکنندههای خون دیگر، آسپرین و کلوپیدوگرل، داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک یا کتورولاک، و داروهای حلکنندهٔ لخته، خطر خونریزی را بالا میبرد. برخی داروهای ضدافسردگی، مکملهای پتاسیم و داروهایی که پتاسیم خون را بالا میبرند نیز باید بررسی شوند. مصرف زیاد الکل میتواند خطر خونریزی را بیشتر کند؛ غذا و ویتامین ک معمولاً تداخل مستقیم مهمی با هپارین ندارند. این دارو را در یک سرنگ یا مسیر وریدی با داروی دیگر مخلوط نکنید مگر سازگاری آن تأیید شده باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
هپارین سدیم معمولاً از جفت عبور نمیکند و وارد شیر مادر نمیشود؛ به همین دلیل در برخی بارداریها و دوران شیردهی با نظر متخصص استفاده میشود. بااینحال خطر خونریزی مادر، زمان زایمان و بیحسی نخاعی یا اپیدورال باید از قبل برنامهریزی شود و مصرف طولانی ممکن است بر تراکم استخوان اثر بگذارد. نوع فرآورده، بهویژه وجود مواد نگهدارنده، برای بارداری، شیردهی و نوزاد باید بررسی شود.
نگهداری
در دمای اتاق و مطابق دستور روی برچسب، دور از نور مستقیم، گرمای شدید و یخزدگی نگهداری کنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید. پیش از تزریق تاریخ انقضا، سلامت آمپول یا ویال، شفاف بودن محلول و نبود ذرات یا تغییر رنگ را بررسی کنید و فرآوردهٔ بازشده یا باقیمانده را طبق دستور برچسب دور بیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا غلظت هپارین سدیم باید پیش از تزریق بررسی شود؟
۰۲آیا هپارین را میتوان عضلانی تزریق کرد؟
۰۳آیا هپارین لخته را حل میکند؟
۰۴اگر بعد از تزریق هپارین کبود شدم، چه کار کنم؟
۰۵آیا میتوان هنگام مصرف هپارین ایبوپروفن خورد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه B01AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.