گرانیسترون
گرانیسترون دارویی از خانوادهٔ ضدِتهوعهای مسدودکنندهٔ گیرندهٔ سروتونین است که با آرامکردنِ این گیرندهها در روده و مغز از شروعِ تهوع و استفراغ جلوگیری میکند.
بیشترین کاربردِ آن پیشگیری از تهوع و استفراغِ ناشیِ از شیمیدرمانی و پرتودرمانیِ سرطان، و نیز تهوعِ پس از جراحی است.
این دارو را معمولاً پزشک یا داروساز طبقِ برنامهٔ درمانِ شما، مثلِ شیمیدرمانی، تجویز و تنظیم میکند؛ اگر سابقهٔ بیماریِ قلبی یا اختلالِ ریتمِ قلب دارید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
اگر تپشِ قلب، سرگیجهٔ غیرعادی، یبوستِ شدید یا هر نشانهای از واکنشِ آلرژیک پس از مصرف دیدید، بیدرنگ با پزشک یا داروسازِ خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گرانیسترون دارویی ضدِتهوع از گروهِ مسدودکنندههای گیرندهٔ سروتونین (5-HT3) است. این گیرندهها هم در دستگاهِ گوارش و هم در بخشی از مغز که مرکزِ کنترلِ تهوع و استفراغ است حضور دارند و شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا جراحی میتوانند با آزادسازیِ سروتونین آنها را تحریک کنند. گرانیسترون با مسدود کردنِ این گیرندهها از شکلگیریِ زنجیرهٔ تهوع و استفراغ جلوگیری میکند. این دارو در ایران به شکلِ آمپولِ تزریقی، برچسبِ پوستیِ آهستهرهش و قرص عرضه میشود و هدفِ اصلیِ آن پیشگیری است، نه فرونشاندنِ تهوعی که از پیش شروع شده باشد.
موارد مصرف
- پیشگیری از تهوع و استفراغِ ناشیِ از شیمیدرمانیِ سرطان
- پیشگیری از تهوع و استفراغِ ناشیِ از پرتودرمانی
- پیشگیری از تهوع و استفراغِ پس از عمل جراحی و بیهوشی
- کنترلِ تهوعِ تأخیری در دورههای چندروزهٔ شیمیدرمانی، بهویژه با شکلِ برچسبِ پوستی
روش مصرف
شکلِ تزریقیِ گرانیسترون را کادرِ درمان معمولاً در بیمارستان و پیش از شروعِ شیمیدرمانی یا جراحی تزریق میکند. قرص را میتوان همراه یا بدونِ غذا و طبقِ زمانبندیای که پزشک مشخص کرده مصرف کرد. برچسبِ پوستی باید روی پوستِ تمیز، خشک و سالمِ بازو چسبانده شود، معمولاً ۱ تا ۲ روز پیش از شروعِ دورهٔ شیمیدرمانی، و تا پایانِ دوره روی پوست بماند. برچسب را نباید برید یا در معرضِ منبعِ گرمای مستقیم مانندِ کیسهٔ آبِ گرم یا نورِ مستقیمِ آفتاب قرار داد، چون میتواند میزانِ جذبِ دارو را تغییر دهد. زمانبندیِ دقیقِ هر شکلِ دارویی و مدتِ مصرف را پزشک یا داروسازِ شما مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی سرطان
در رژیم خوراکی، مصرف معمولاً فقط در روزهای شیمیدرمانی است؛ در رژیم هر ۱۲ ساعت، دوز دوم ۱۲ ساعت پس از دوز اول مصرف میشود.
پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از پرتودرمانی
در پرتودرمانیهای چندروزه، مصرف دارو در هر روز درمان طبق برنامه انجام میشود؛ قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد.
پیشگیری از تهوع و استفراغ پس از عمل جراحی و بیهوشی
دوز پیشگیری معمولاً تکنوبتی است؛ دارو ممکن است علائم انسداد یا کاهش حرکات روده را بپوشاند.
تهوع و استفراغ تأخیری در دورههای چندروزهٔ شیمیدرمانی
همزمان فقط یک برچسب استفاده شود و از شکل خوراکی یا تزریقی گرانیسترون استفاده نشود؛ برچسب را نبرید و روی پوست سالم قرار دهید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ قبلی به گرانیسترون یا داروهای مشابه مانندِ اندانسترون
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، اختلالِ ریتمِ قلب یا طولانیبودنِ فاصلهٔ کیوتی در نوارِ قلب
- اختلالِ الکترولیتهای خون، مانندِ کمبودِ پتاسیم یا منیزیم
- مصرفِ همزمانِ داروهای مؤثر بر ریتمِ قلب، داروهای ضدِافسردگی یا دیگر داروهای اثرگذار بر سروتونین
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
- سابقهٔ یبوستِ مزمن یا انسدادِ روده
عوارض احتمالی
- سردرد
- یبوست
- خستگی و بیحالی
- سرگیجهٔ خفیف
- قرمزی یا خارشِ خفیف در محلِ چسبِ پوستی
- تپشِ قلب، ضربانِ نامنظم یا احساسِ غشکردن — میتواند نشانهٔ اختلال در ریتمِ قلب باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- یبوستِ شدید همراه با دردِ شکمی یا نبودِ دفعِ مدفوع برای چند روز — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیقراری، تعریقِ زیاد، لرزش و تبِ ناگهانی همزمان با مصرفِ داروهای دیگر — میتواند نشانهٔ سندرمِ سروتونین باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گرانیسترون میتواند با داروهایی که بر ریتمِ قلب اثر میگذارند یا فاصلهٔ کیوتی را طولانی میکنند، مانندِ برخی داروهای ضدِآریتمی، برخی آنتیبیوتیکها و برخی داروهای اعصاب و روان، تداخل داشته باشد. همزمانیِ آن با داروهای اثرگذار بر سروتونین، مانندِ برخی داروهای ضدِافسردگی، نیز بهندرت میتواند خطرِ سندرمِ سروتونین را بالا ببرد. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییای را که مصرف میکنید، پیش از شروعِ گرانیسترون حتماً به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ انسانیِ کافی دربارهٔ اثرِ گرانیسترون در بارداری محدود است، هرچند مطالعاتِ حیوانی خطرِ روشنی نشان ندادهاند؛ بااینحال مصرفِ آن در بارداری باید فقط با صلاحدیدِ پزشک و در صورتِ نیازِ واقعی، مانندِ همراهیِ شیمیدرمانی، انجام شود. مشخص نیست این دارو به چه میزان وارد شیرِ مادر میشود، پس مادرانِ شیرده پیش از مصرف حتماً باید با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
قرص و آمپولِ گرانیسترون را در دمای اتاق، دور از نور، رطوبت و دسترسِ کودکان نگه دارید. برچسبِ پوستی را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از گرمای مستقیم نگهداری کنید و پیش از استفاده تاریخِ انقضا را بررسی کنید. حتی برچسبِ استفادهشده هنوز مقداری دارو در خود دارد، بنابراین آن را طبقِ توصیهٔ داروساز و دور از دسترسِ کودکان دور بیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1 mg / 1mL |
| قرص | 1 mg |
| قرص | 1 mg / 1mL |
| برچسب پوستی آهستهرهش | 34.3 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۴ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گرانیسترون همان اندانسترون است؟
۰۲برچسبِ پوستیِ گرانیسترون چه مدت روی بدن میماند؟
۰۳آیا گرانیسترون خوابآور است؟
۰۴اگر بعد از مصرفِ گرانیسترون بازهم حالتِ تهوع داشتم چه کنم؟
۰۵آیا گرانیسترون با داروهای ضدِتهوعِ دیگر همزمان مصرف میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۴ برند از ۱۵ سازنده، در گروه A04AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.