دی والپروئکس سدیم
دی والپروئکس سدیم داروی ضدتشنج و تثبیتکنندهٔ خلقوخو است که با آرامکردنِ فعالیتِ بیشازحدِ سلولهای عصبیِ مغز عمل میکند.
این دارو بیشتر برای کنترلِ انواعی از تشنج در صرع، درمانِ دورههای شیدایی در اختلال دوقطبی و پیشگیری از حملاتِ میگرن تجویز میشود.
مهمترین نکته دربارهٔ این دارو، خطرِ جدیِ آن برای جنین در دورانِ بارداری و لزومِ مشورتِ حتمی با پزشک پیش از هرگونه تصمیم دربارهٔ بارداری است.
اگر باردار هستید یا قصدِ بارداری دارید، اگر بیماریِ کبدی یا پانکراس دارید، یا نشانههای غیرعادی مانندِ زردیِ پوست یا خستگیِ شدید دیدید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دی والپروئکس سدیم ترکیبی پایدار از سدیم والپروات و اسید والپروئیک است که در بدن به والپروات تبدیل میشود و در ردهٔ داروهای ضدتشنج (Anticonvulsant) و تثبیتکنندهٔ خلق جای میگیرد. این دارو با افزایشِ سطحِ گابا (GABA)، یک پیامرسانِ آرامبخشِ مغز، و کاهشِ فعالیتِ الکتریکیِ بیشازحدِ سلولهای عصبی، از بروزِ تشنج و نوساناتِ شدیدِ خلقی جلوگیری میکند. هدفِ اصلیِ آن کنترلِ بلندمدتِ صرع، پایدارسازیِ خلقوخو در اختلال دوقطبی و کاهشِ دفعاتِ حملاتِ میگرنی است، نه درمانِ فوریِ یک حملهٔ در حالِ وقوع. شکلِ طولانیرهشِ آن بهگونهای طراحی شده که دارو را بهآرامی و در طولِ روز آزاد کند تا سطحِ آن در خون یکنواختتر بماند.
موارد مصرف
- کنترلِ تشنجهای ابسنس (صرعِ کوچک)
- کنترلِ تشنجهای پیچیدهٔ جزئی در صرع
- درمانِ کمکی در برخی از تشنجهای عمومیِ دیگر
- درمانِ دورههای شیدایی (مانیا) در اختلالِ دوقطبی
- پیشگیری از حملاتِ میگرن، نه درمانِ حملهٔ در حالِ وقوع
روش مصرف
این دارو را دقیقاً همانطور که پزشک یا داروساز تعیین کرده مصرف کنید و قرصِ طولانیرهش را کامل و بدونِ خرد کردن، جویدن یا نصف کردن قورت دهید تا سازوکارِ رهاییِ تدریجیِ آن بههم نخورد. مصرفِ آن همراه با غذا معمولاً ناراحتیِ گوارشی را کم میکند. تلاش کنید هر روز در ساعتِ مشخصی آن را مصرف کنید تا سطحِ دارو در بدن یکنواخت بماند. نکتهٔ مهم برای کسانی که این دارو را برای صرع مصرف میکنند این است که هرگز نباید بدونِ هماهنگی با پزشک آن را ناگهان قطع کنند، زیرا این کار میتواند خطرِ بازگشتِ تشنج را افزایش دهد. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ نسخه مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تشنجهای ابسنس (صرع کوچک)
قرص طولانیرهش باید کامل بلعیده شود و خرد یا جویده نشود؛ قطع ناگهانی میتواند تشنج شدید ایجاد کند.
تشنجهای پیچیدهٔ جزئی در صرع (تشنج کانونی با اختلال هوشیاری)
در درمان کمکی، تداخل با داروهای ضدتشنج همزمان و نیاز به پایش غلظت خونی باید در نظر گرفته شود؛ قطع ناگهانی ممنوع است.
چند نوع تشنج که شامل تشنج ابسنس است (درمان کمکی)
پایش پاسخ درمانی، عوارض و تداخلات دارویی ضروری است؛ قرص طولانیرهش کامل بلعیده شود و درمان بدون نظر پزشک قطع نشود.
دورهٔ شیدایی در اختلال دوقطبی
بهدلیل پنجرهٔ درمانی باریک و خطر سمیت کبدی، التهاب لوزالمعده و کاهش پلاکت، پایش پزشکی و آزمایشگاهی ضروری است؛ ادامهٔ درمان پس از فروکشکردن دورهٔ حاد باید بازبینی شود.
پیشگیری از حملات میگرن
فقط برای پیشگیری است و حملهٔ در حال وقوع را درمان نمیکند؛ در بارداری ممنوع است و در زنان در سن باروری بدون پیشگیری مؤثر از بارداری نباید مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماریِ کبدی یا اختلالاتِ متابولیکی/میتوکندریایی، بهویژه در کودکان
- سابقهٔ التهابِ پانکراس (پانکراتیت)
- سابقهٔ اختلالاتِ خونی یا کبودی/خونریزیِ غیرعادی
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی
- مصرفِ هر داروی دیگر، بهویژه سایرِ داروهای ضدتشنج، و نیز مکملها یا داروهای گیاهی
- حساسیتِ شناختهشده به والپروات یا سایرِ اجزای دارو
عوارض احتمالی
- تهوع و ناراحتیِ خفیفِ معده
- لرزشِ خفیفِ دست
- خوابآلودگی یا سرگیجه
- ریزشِ موی خفیف و معمولاً موقت
- افزایشِ وزن
- سردرد
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره، خستگیِ شدید یا دردِ ناحیهٔ شکم، از نشانههای احتمالیِ آسیبِ کبدی است؛ در صورتِ بروز، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- دردِ شدید و مداومِ شکم همراه با تهوع و استفراغ میتواند نشانهٔ التهابِ پانکراس باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی و بدونِ دلیلِ مشخص ممکن است نشانهٔ افتِ سلولهای خونی باشد؛ هرچه زودتر موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- تغییرِ ناگهانیِ خلقوخو، افسردگیِ شدید یا هرگونه فکرِ آسیبرساندن به خود، نشانهای جدی است؛ با اورژانس تماس بگیرید یا فوراً نزدِ پزشک بروید.
- تورمِ صورت، لب یا زبان، خارشِ گسترده یا مشکل در نفسکشیدن از نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- گیجیِ غیرعادی، خوابآلودگیِ شدیدِ ناگهانی یا کندیِ ذهنیِ زودگذر میتواند به افزایشِ آمونیاکِ خون مربوط باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دی والپروئکس سدیم میتواند با برخی داروهای ضدتشنجِ دیگر مانندِ لاموتریژین تداخل داشته باشد و سطحِ خونیِ آن را بهطورِ محسوس بالا ببرد، به همین دلیل ترکیبِ این دو دارو نیازمندِ نظارتِ دقیقِ پزشک است. مصرفِ همزمان با برخی آنتیبیوتیکهای خانوادهٔ کارباپنم نیز میتواند اثرِ این دارو را بهشدت کاهش دهد و خطرِ بازگشتِ تشنج را بالا ببرد. داروهای آرامبخش، برخی داروهای روانپزشکی و الکل هم میتوانند خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری را تشدید کنند، به همین دلیل مصرفِ الکل در کنارِ این دارو توصیه نمیشود. برای پیشگیری از تداخلهای ناخواسته، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان را همیشه به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ دی والپروئکس سدیم در دورانِ بارداری، بهویژه در سهماههٔ نخست، با افزایشِ خطرِ ناهنجاریهای مادرزادی و اختلال در رشدِ مغزیِ جنین همراه است، به همین دلیل پزشکان معمولاً برای زنانِ باردار یا در سنِ باروری، در صورتِ وجودِ جایگزینِ مناسب، گزینههای دیگری را در نظر میگیرند. اگر در سنِ باروری هستید و این دارو برایتان تجویز شده، پیش از هرگونه برنامهریزی برای بارداری حتماً با پزشک مشورت کنید و بههیچوجه بدونِ هماهنگیِ او مصرفِ دارو را قطع نکنید. دربارهٔ شیردهی نیز تصمیمگیری باید با راهنماییِ پزشک و بر اساسِ سنجشِ فایده و خطر برای مادر و نوزاد انجام شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و بهدور از رطوبت، نورِ مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید؛ آن را در حمام یا نزدیکِ فریزر قرار ندهید. قرصها را در ظرفِ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زباله یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص طولانیرهش | 250 mg |
| قرص طولانیرهش | 500 mg |
| قرص طولانیرهش | 125 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۳ برند از ۱۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دی والپروئکس سدیم دارویی اعتیادآور است؟
۰۲چرا نباید قرصِ طولانیرهش را خرد یا نصف کرد؟
۰۳آیا ریزشِ موی ناشی از این دارو دائمی است؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ دارو را فراموش کنم چه باید کرد؟
۰۵چرا پزشک برای این دارو آزمایشهای دورهای درخواست میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۳ برند از ۱۸ سازنده، در گروه N03AG01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.