دیپیریدامول
دیپیریدامول دارویی ضدپلاکت است که با کاهش چسبندگی پلاکتها از تشکیل لخته خون جلوگیری میکند و عروق کرونر قلب را نیز گشاد میسازد.
بیشترین کاربرد آن پیشگیری از لخته خون پس از تعویض دریچهٔ مصنوعی قلب است، معمولاً همراه وارفارین؛ شکل تزریقی آن نیز در تستهای تصویربرداری قلب برای بررسی جریان خون عروق کرونر به کار میرود.
این دارو میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد و در برخی افراد باعث افت فشار خون یا سردرد شود؛ به همین دلیل مصرف آن همیشه باید زیر نظر پزشک باشد.
اگر نشانههای خونریزی غیرعادی، درد شدید قفسهٔ سینه، یا سرگیجهٔ شدید پس از مصرف دیدید، حتماً و هرچه زودتر با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دیپیریدامول (Dipyridamole) دارویی از ردهٔ ضدپلاکتها (Antiplatelet) و گشادکنندههای عروق کرونر است که در گروه درمانی «خون و خونسازی» جای میگیرد. این دارو با افزایش سطح و اثر مادهٔ طبیعی آدنوزین در بدن، از چسبیدن پلاکتها به یکدیگر جلوگیری میکند و همزمان عروق کرونر قلب را گشاد میسازد. به همین دلیل، شکل خوراکی آن عمدتاً برای کاهش خطر لخته خون و شکل تزریقی آن برای کمک به تصویربرداری از جریان خون قلب به کار میرود. هدف اصلی این دارو، محافظت از بیمار در برابر تشکیل لختههای خطرناک است، بهویژه در افرادی که دریچهٔ مصنوعی قلب دارند.
موارد مصرف
- پیشگیری از لخته خون پس از تعویض دریچهٔ مصنوعی قلب، معمولاً همراه وارفارین
- کاهش خطر ترومبوآمبولی در بیماران منتخب قلبیعروقی
- کمک به تست پرفیوژن میوکارد (اسکن قلب) با تزریق، برای بررسی جریان خون عروق کرونر
- درمان کمکی آنژین صدری مزمن در برخی بیماران، بهعنوان کاربردی قدیمیتر و محدودتر
- پیشگیری ثانویه از سکتهٔ مغزی در ترکیب با سایر داروهای ضدپلاکت، طبق تشخیص پزشک متخصص
روش مصرف
قرص دیپیریدامول را معمولاً با معدهٔ خالی و کمی پیش از غذا میل میکنند تا جذب آن بهتر انجام شود، مگر پزشک یا داروساز شما دستور دیگری داده باشد؛ اگر ناراحتی معده ایجاد شد، میتوان طبق نظر پزشک آن را همراه غذا نیز مصرف کرد. بهتر است این دارو هر روز در ساعات مشخص و پیوسته مصرف شود، زیرا اثر آن به مصرف منظم وابسته است. هرگز بدون مشورت پزشک مصرف دارو را قطع نکنید، بهویژه اگر همراه وارفارین یا داروهای مشابه برای پیشگیری از لختهٔ دریچهٔ قلب مصرف میشود، چون قطع ناگهانی میتواند خطر لخته را افزایش دهد. شکل تزریقی دارو فقط در محیط بیمارستانی و زیر نظر مستقیم تیم پزشکی تزریق میشود. مقدار و مدتزمان دقیق مصرف را فقط پزشک، بر اساس نسخهٔ شما، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از ترومبوآمبولی پس از تعویض دریچهٔ مصنوعی قلب
قرص معمولی را معمولاً یک ساعت پیش از غذا مصرف میکنند؛ همراهی با وارفارین نیازمند توجه به نشانههای خونریزی و پایش آزمایشهای انعقادی است.
پیشگیری از ترومبوآمبولی در بیماران منتخب قلبیعروقی
قرص معمولی را معمولاً یک ساعت پیش از غذا مصرف میکنند؛ دوزهای بالاتر احتمال سردرد، افت فشار و خونریزی را بیشتر میکند.
کمک به تست پرفیوژن میوکارد (اسکن قلب)
فقط در مرکز مجهز و با پایش مداوم نوار قلب و فشارخون انجام میشود؛ در آنژین ناپایدار، شوک، افت فشار شدید یا برونکواسپاسم فعال نباید انجام شود.
پیشگیری ثانویه از سکتهٔ مغزی ایسکمیک غیرقلبیمنشأ یا حملهٔ ایسکمیک گذرا
فرآوردهٔ آهستهرهش رژیم جداگانهای دارد و با قرص معمولی قابل جایگزینی نیست؛ مصرف همزمان چند داروی ضدپلاکت خطر خونریزی را افزایش میدهد و درمان سهگانه توصیه نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ خونریزی غیرعادی، زخم گوارشی فعال، یا اختلال انعقادی دارید، پیش از مصرف به پزشک اطلاع دهید.
- اگر آنژین صدری ناپایدار، افت فشار خون، یا بیماری شدید عروق کرونر دارید، پیش از دریافت شکل تزریقی حتماً پزشک را مطلع کنید.
- سابقهٔ آسم یا مشکلات تنفسی انسدادی را، بهخصوص پیش از تزریق دارو، با پزشک در میان بگذارید.
- اگر میاستنی گراویس (یک بیماری عصبیعضلانی) دارید، حتماً پزشک را آگاه کنید، زیرا این دارو ممکن است علائم را تشدید کند.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی، بهویژه داروهای رقیقکنندهٔ خون، را به پزشک بگویید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- سردرد، بهویژه در روزهای نخست مصرف
- سرگیجه
- گرگرفتگی یا برافروختگی صورت
- تهوع یا ناراحتی خفیف گوارشی
- اسهال
- ضعف یا احساس خستگی خفیف
- درد شدید یا فشارندهٔ قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، یا تپش قلب نامنظم — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای خونریزی غیرعادی مانند کبودی بیدلیل، خون در ادرار یا مدفوع، یا خونریزی طولانی زخم — در این موارد سریع به پزشک مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده، یا مشکل در تنفس — بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
- افت شدید فشار خون همراه با سرگیجهٔ شدید یا غش — در این حالت بنشینید یا دراز بکشید و اگر ادامه یافت، با اورژانس تماس بگیرید.
- تشدید ناگهانی خسخس سینه یا تنگی نفس در افراد دارای سابقهٔ آسم، بهخصوص پس از تزریق دارو — باید سریعاً به پزشک یا اورژانس اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دیپیریدامول با داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین و هپارین، و نیز سایر داروهای ضدپلاکت مانند آسپرین و کلوپیدوگرل، تداخل دارد و میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد؛ به همین دلیل این ترکیبها همیشه باید زیر نظر دقیق پزشک باشند. اثر داروی آدنوزین، که در برخی آزمایشهای قلبی به کار میرود، توسط دیپیریدامول بهشدت تقویت میشود؛ بنابراین تیم پزشکی باید از مصرف این دارو پیش از هرگونه تزریق آدنوزین آگاه باشد. همچنین دیپیریدامول ممکن است اثر داروهای ضد میاستنی (مهارکنندههای کولیناستراز) را کم کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای خطرناک پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف دیپیریدامول در بارداری محدود است و تنها در شرایط خاص بالینی، مانند وجود دریچهٔ مصنوعی قلب، ممکن است پزشک آن را با ارزیابی دقیق سود و خطر تجویز کند. مقدار کمی از این دارو ممکن است وارد شیر مادر شود؛ بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی باید تنها با تأیید و نظارت پزشک انجام گیرد. هرگز بدون مشورت پزشک متخصص، این دارو را در بارداری یا شیردهی شروع یا قطع نکنید.
نگهداری
دیپیریدامول را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگه دارید و از فریزر یا محیط بسیار گرم دور نگه دارید. این دارو، مانند هر داروی دیگر، باید دور از دسترس و دید کودکان نگهداری شود. پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را بدون مشورت با داروساز مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 mg / 1mL |
| قرص | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دیپیریدامول همان رقیقکنندهٔ خون معروف است؟
۰۲چرا دیپیریدامول را گاهی همراه وارفارین تجویز میکنند؟
۰۳تزریق دیپیریدامول برای اسکن قلب چه حسی دارد و آیا خطرناک است؟
۰۴اگر یک نوبت مصرف قرص را فراموش کنم، چه باید بکنم؟
۰۵آیا مصرف دیپیریدامول همراه آسپرین بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۹ سازنده، در گروه B01AC07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.