دیهیدروتاکیاسترول
دیهیدروتاکیاسترول شکلِ اصلاحشده و مصنوعیِ ویتامین D است که در کبد به فرآوردهٔ فعالِ خود تبدیل میشود و برای تنظیمِ کلسیمِ خون بهکار میرود.
این دارو بیشتر برای درمان و پیشگیری از افتِ کلسیمِ خون ناشی از کمکاریِ غددِ پاراتیروئید و بیماریهای مشابهِ آن بهکار میرود.
مهمترین خطرِ این دارو، بالا رفتنِ بیشازحدِ کلسیمِ خون (هیپرکلسمی) در صورتِ مصرفِ نادرست یا نبودِ پایشِ دورهای است؛ آزمایشهای منظمِ کلسیمِ خون در طولِ درمان ضروریاند.
در صورتِ بروزِ نشانههای هیپرکلسمی مانند تهوعِ مداوم، ضعفِ شدید، تشنگی و ادرارِ زیاد، یا هر نشانهٔ نگرانکنندهٔ جدید، بدونِ تأخیر با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دیهیدروتاکیاسترول ترکیبی از خانوادهٔ ویتامین D و آنالوگهای آن است که پس از مصرف، در کبد به فرآوردهٔ فعالِ خود تبدیل میشود. برخلافِ ویتامین D معمولی که برای فعالشدنِ کامل باید مرحلهٔ دیگری را در کلیه طی کند، فرآوردهٔ فعالِ این دارو تقریباً بدونِ نیاز به آن مرحلهٔ کلیوی میتواند بر جذبِ کلسیم از رودهٔ باریک و آزادسازیِ کلسیم از استخوان اثر بگذارد. به همین دلیل، در بیماریهایی که عملکردِ غددِ پاراتیروئید یا مسیرِ فعالسازیِ کلیویِ ویتامین D مختل شده، این دارو میتواند کلسیمِ خون را در محدودهٔ طبیعی نگه دارد. هدفِ اصلیِ درمان با دیهیدروتاکیاسترول، پیشگیری و کنترلِ افتِ کلسیمِ خون و نشانههای ناشی از آن مانند گرفتگی و اسپاسمِ عضلانی است.
موارد مصرف
- کنترلِ کمیِ کلسیمِ خون (هیپوکلسمی) ناشی از کمکاریِ غددِ پاراتیروئید (هیپوپاراتیروئیدیسم)
- کنترلِ کلسیمِ خون در شبههیپوپاراتیروئیدیسم (نوعی مقاومتِ بدن در برابرِ هورمونِ پاراتیروئید)
- پیشگیری از حملاتِ تتانی (گرفتگی و اسپاسمِ شدیدِ عضلانی) ناشی از افتِ کلسیمِ خون
- کمک به تنظیمِ کلسیم و فسفرِ خون در بیمارانی که پس از جراحیِ تیروئید یا پاراتیروئید دچارِ کمکاریِ پاراتیروئید شدهاند
روش مصرف
دیهیدروتاکیاسترول معمولاً بهصورتِ محلولِ خوراکی و با قطرهچکان مصرف میشود؛ پزشک بر اساسِ نتیجهٔ آزمایشِ کلسیمِ خونِ شما، مقدار و برنامهٔ دقیقِ مصرف را تعیین میکند و ممکن است این مقدار در طولِ درمان تغییر کند. قطرهها را میتوان با کمی آب یا آبمیوه مخلوط کرد و بهتر است هر روز در ساعتِ نسبتاً ثابتی، طبقِ زمانبندیِ تعیینشده توسط پزشک، مصرف شوند. این دارو را بدونِ هماهنگی با پزشک قطع نکنید یا مقدارِ آن را تغییر ندهید، زیرا قطعِ ناگهانی میتواند کلسیمِ خون را دوباره افت دهد؛ همچنین انجامِ منظمِ آزمایشهای کلسیم و فسفرِ خون طبقِ برنامهای که پزشک تعیین میکند، در طولِ درمان اهمیتِ زیادی دارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمکاری غدد پاراتیروئید همراه با هیپوکلسمی (هیپوپاراتیروئیدیسم)
اثر درمانی با تأخیر ظاهر میشود؛ با یا بدون غذا قابل مصرف است. کلسیم خون و ادرار در شروع و پس از تغییر مقدار باید پایش شود و حجم محلول بر اساس غلظت درجشده روی برچسب اندازهگیری گردد.
شبهکمکاری غدد پاراتیروئید (شبههیپوپاراتیروئیدیسم)
هدف، حفظ کلسیم و فسفر در محدودهٔ مناسب و پیشگیری از افزایش کلسیم ادرار است؛ پایش منظم آزمایشها ضروری است.
پیشگیری از حملات تتانی ناشی از هیپوکلسمی
برای رفع فوری حملهٔ تتانی مناسب نیست؛ اسپاسم شدید، اختلال تنفس یا تشنج نیازمند اقدام اورژانسی است.
کمکاری پاراتیروئید پس از جراحی تیروئید یا پاراتیروئید
در افت شدید کلسیم پس از عمل، درمان فوری با کلسیم وریدی ممکن است لازم باشد؛ دیهیدروتاکیاسترول اثر فوری ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این هرگونه حساسیتی به دیهیدروتاکیاسترول یا سایر فرآوردههای ویتامین D داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ هیپرکلسمی (کلسیمِ بالای خون)، سنگِ کلیه، بیماریِ کلیوی یا سارکوئیدوز را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملها، بهویژه هرگونه مکملِ کلسیم یا سایر فرآوردههای ویتامین D را که مصرف میکنید، به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از شروعِ دارو با پزشک مشورت کنید.
- اگر داروهای ادرارآورِ تیازیدی یا دیگوکسین مصرف میکنید، حتماً پزشک را مطلع کنید، زیرا نیاز به پایشِ دقیقتری خواهید داشت.
عوارض احتمالی
- خشکیِ دهان یا احساسِ مزهٔ فلزی در دهان
- یبوستِ خفیف
- سردرد
- تهوعِ خفیف یا کاهشِ اشتها
- خستگی یا بیحالیِ خفیف
- نشانههای هیپرکلسمی مانند تهوع و استفراغِ مداوم، تشنگیِ شدید، ادرارِ زیاد یا ضعفِ غیرعادیِ عضلانی — در صورتِ بروز، با پزشک تماس بگیرید.
- گیجی، سردرگمی یا تغییرِ سطحِ هوشیاری — این نشانهها میتوانند به هیپرکلسمیِ شدید مربوط باشند؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ شدیدِ پهلو یا کمر، یا مشاهدهٔ خون در ادرار که ممکن است نشانهٔ سنگِ کلیه باشد — در این حالت به پزشک مراجعه کنید.
- ضربانِ قلبِ نامنظم یا تپشِ قلب، بهویژه اگر همزمان داروهای قلبی مصرف میکنید — فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانند تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دیهیدروتاکیاسترول با داروهای ادرارآورِ تیازیدی میتواند خطرِ بالا رفتنِ بیشازحدِ کلسیمِ خون را افزایش دهد و مصرفِ همزمان با دیگوکسین و داروهای قلبیِ مشابه، بهدلیلِ اثرِ کلسیم بر ریتمِ قلب، میتواند خطرِ بینظمیِ قلبی را بیشتر کند. مصرفِ همزمان با مکملهای کلسیم یا سایر فرآوردههای ویتامین D نیز باید تنها زیرِ نظرِ پزشک و با پایشِ آزمایشگاهی انجام شود تا از تجمعِ بیشازحدِ کلسیم پیشگیری شود. برخی داروهای ضدِ تشنج و کورتیکواستروئیدها هم میتوانند بر اثرِ این دارو تأثیر بگذارند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی و دوز بهدرستی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ دیهیدروتاکیاسترول در بارداری و شیردهی باید تنها با تجویز و زیرِ نظرِ دقیقِ پزشک انجام شود، زیرا کلسیمِ بیشازحد در این دوران میتواند برای مادر و جنین یا نوزاد مشکلساز باشد. در زنانِ باردار یا شیردهی که بهدلیلِ کمکاریِ پاراتیروئید به این دارو نیاز دارند، پزشک با پایشِ منظمِ کلسیمِ خون، مقدارِ مصرف را بهگونهای تنظیم میکند که هم نیازِ مادر تأمین شود و هم خطری برای جنین یا شیرخوار ایجاد نشود. به همین دلیل، هرگونه تصمیم دربارهٔ شروع، ادامه یا تغییرِ این دارو در بارداری و شیردهی باید حتماً با پزشک هماهنگ شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و رطوبت نگهداری کنید، مگر آنکه روی بروشورِ محصول دستورِ دیگری آمده باشد. محلول را همیشه دور از دسترسِ کودکان و در ظرفِ اصلیِ خود با درِ محکمبسته نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را مصرف نکنید و آن را طبقِ روالِ صحیحِ دفعِ دارو دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 0.25 mg / 1mL |
| محلول | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا دیهیدروتاکیاسترول با ویتامین D معمولی فرق دارد؟
۰۲آیا باید همزمان با دیهیدروتاکیاسترول مکملِ کلسیم هم مصرف کنم؟
۰۳هر چند وقت یکبار باید آزمایشِ کلسیمِ خون بدهم؟
۰۴اگر یک نوبت از مصرفِ دارو را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا مصرفِ طولانیمدتِ این دارو بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه A11CC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.