دکستروز مونوهیدرات ۲۰٪
دکستروز مونوهیدرات ۲۰٪ محلولِ تزریقیِ قندی با غلظتِ بالاست. این محلول در محیطِ درمانی و از راهِ ورید تزریق میشود تا سطحِ قندِ خون را جبران کند یا انرژیِ موردنیازِ بدن را تأمین کند.
بیشتر برای درمانِ سریعِ افتِ شدیدِ قندِ خون و نیز بهعنوانِ منبعِ کربوهیدرات و کالری در تغذیهٔ وریدیِ بیمارانی که نمیتوانند غذا بخورند، به کار میرود.
این محلول باید فقط توسط کادرِ درمان و معمولاً از راهِ ورید بزرگ یا کاتترِ مرکزی تزریق شود؛ تزریقِ نادرست میتواند به رگ آسیب برساند یا قندِ خون را بیشازحد بالا ببرد.
اگر پس از تزریق دردِ شدید یا تورمِ غیرعادی در محلِ تزریق، تعریقِ زیاد، لرزش یا گیجی احساس کردید، حتماً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکستروز مونوهیدرات، شکلِ تزریقیِ قندِ گلوکز است و در ردهٔ محلولهای وریدی و جایگزینهای خون و مایعاتِ بدن قرار میگیرد. غلظتِ ۲۰٪ آن نسبت به سرمِ رایجِ قندِ ۵٪ بسیار بالاتر (Hypertonic) است و به همین دلیل معمولاً باید از راهِ ورید بزرگ یا کاتترِ وریدِ مرکزی و توسط کادرِ درمان تزریق شود. مکانیسمِ اثرِ آن ساده است: گلوکزِ محلول مستقیماً وارد جریانِ خون میشود و بیدرنگ یا بهعنوانِ سوختِ سلولها مصرف میشود یا افتِ قندِ خون را جبران میکند. هدفِ اصلیِ این دارو، درمانِ سریعِ افتِ شدیدِ قندِ خون (Hypoglycemia) و تأمینِ بخشی از انرژیِ موردنیازِ بیمارانی است که به هر دلیل نمیتوانند بهاندازهٔ کافی از راهِ دهان تغذیه شوند.
موارد مصرف
- درمانِ فوریِ افتِ شدیدِ قندِ خون (هیپوگلیسمی)
- تأمینِ کربوهیدرات و کالری در تغذیهٔ وریدیِ بیمارانی که نمیتوانند از راهِ دهان غذا بخورند
- جایگزینیِ مایعات و قند در برخی شرایطِ بیمارستانیِ خاص
- کمک به کنترلِ سطحِ بالای پتاسیمِ خون (Hyperkalemia) همراه با انسولین، زیرِ نظرِ پزشک
- رقیقسازی یا حلالِ برخی داروهای تزریقیِ دیگر، طبقِ دستورِ پزشک
روش مصرف
این دارو را بیمار خودش تزریق نمیکند؛ فقط پزشک یا پرستار، در محیطِ درمانی و معمولاً با سرعتِ کنترلشده، آن را از راهِ ورید تزریق میکند. به دلیلِ غلظتِ بالای این محلول، ترجیحاً از ورید بزرگ یا کاتترِ وریدِ مرکزی استفاده میشود تا تحریک و آسیب به رگهای کوچکتر رخ ندهد. سرعتِ تزریق، حجمِ موردنیاز و مدتِ درمان را پزشک بر اساسِ وضعیتِ بالینی و نتیجهٔ آزمایشهای قندِ خون تعیین میکند و در طولِ تزریق معمولاً قندِ خون و وضعیتِ عمومیِ بیمار پایش میشود. تزریقِ محلولهای قندِ غلیظ، بهویژه پس از دورههای طولانی، معمولاً باید بهتدریج و طبقِ نظرِ پزشک قطع شود تا از افتِ ناگهانیِ قندِ خون جلوگیری شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به دکستروز یا هر یک از اجزای این محلول واکنشِ حساسیتی داشتهاید، حتماً پیش از تزریق اطلاع دهید.
- ابتلا به دیابت یا هر گونه اختلال در کنترلِ قندِ خون را به تیمِ درمانی بگویید.
- بیماریِ کلیوی، قلبی یا کبدی، بهویژه در صورتِ نیاز به محدودیتِ مایعات یا سدیم، را یادآوری کنید.
- هرگونه سابقهٔ اختلالِ الکترولیتهای خون، مانندِ پتاسیمِ پایین، را نیز مطرح کنید.
- اگر باردار هستید یا شیر میدهید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محلولهای تزریقیِ دیگری که دریافت میکنید را به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- دردِ خفیف یا سوزش در محلِ تزریق
- قرمزی یا التهابِ خفیفِ پوستِ اطرافِ ورید
- احساسِ گرمی یا ناراحتیِ خفیف هنگامِ تزریق
- افزایشِ گذرا و خفیفِ قندِ خون
- نشتِ محلول به بافتِ اطرافِ رگ که با تورم، دردِ شدید یا تغییرِ رنگِ پوست همراه است؛ در این حالت فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید تا تزریق متوقف و بررسی شود.
- علائمِ بالا رفتنِ بیشازحدِ قندِ خون، مانندِ تشنگیِ شدید، ادرارِ زیاد، گیجی یا تاریِ دید؛ این علائم باید سریعاً به تیمِ درمانی گزارش شود.
- نشانههای احتباسِ مایعات، مانندِ تنگیِ نفس، تورمِ پا یا افزایشِ ناگهانیِ وزن، بهویژه در بیمارانِ قلبی یا کلیوی؛ نیازمندِ ارزیابیِ فوریِ پزشکی است.
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید، مانندِ کهیرِ گسترده، تنگیِ نفس یا تورمِ صورت و گلو؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دکستروزِ تزریقی نباید همزمان و از یک مسیر با فرآوردههای خونی، مانندِ گلبولِ قرمز، تزریق شود، زیرا میتواند باعثِ تخریبِ گلبولهای قرمز و کلوخهشدنِ آنها شود. در بیمارانِ دیابتی، این محلول ممکن است نیاز به تنظیمِ دوزِ انسولین یا داروهای پایینآورندهٔ قندِ خون را افزایش دهد، و تجویزِ همزمان با برخی داروهای کورتیکواستروئیدی یا دیورتیکها میتواند تعادلِ قند و الکترولیتهای خون را بیشتر تحتِ تأثیر قرار دهد. سازگاریِ این محلول با هر دارویِ دیگری که قرار است همزمان یا از همان مسیرِ تزریق شود نیز باید پیش از تزریق توسط کادرِ درمان بررسی شود؛ به همین دلیل فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تجویزِ دکستروزِ تزریقی در بارداری و شیردهی معمولاً بر اساسِ نیازِ بالینیِ مادر، مانندِ افتِ قندِ خون یا کمبودِ مایعات، توسط پزشک صورت میگیرد و در دوزهای متعارفِ درمانی مشکلِ خاصی برای جنین یا شیرِ مادر گزارش نشده است. با این حال، هرگونه تزریقِ این محلول در دورانِ بارداری یا شیردهی باید تحتِ نظرِ مستقیمِ پزشک و با توجه به وضعیتِ قندِ خونِ مادر انجام شود.
نگهداری
از آنجا که این دارو بهصورتِ تزریقی و در محیطِ درمانی مصرف میشود، نگهداریِ آن معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و بیمارستان است؛ ویالها و آمپولها باید در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری شوند و پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ ظرف بررسی شود. اگر این محلول برای مصرف در منزل تجویز شده باشد، آن را دور از دسترسِ کودکان و طبقِ دستورِ داروساز نگهداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 20 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا دکستروز ۲۰٪ باید از ورید بزرگ تزریق شود؟
۰۲آیا دکستروزِ تزریقی برای افرادِ دیابتی خطرناک است؟
۰۳تفاوتِ دکستروز ۲۰٪ با سرمِ قندِ معمولی (دکستروز ۵٪) چیست؟
۰۴آیا ممکن است پس از تزریقِ این دارو دچارِ افتِ قندِ خون شوم؟
۰۵آیا این دارو را میتوان در منزل و بهتنهایی تزریق کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۶ سازنده، در گروه B05CX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.