سیپروترون استات
سیپروترون استات دارویی ضدآندروژن (Antiandrogen) است که اثر هورمونهای مردانه (آندروژنها) را در بدن کاهش میدهد.
از آن عمدتاً در درمان تسکینی سرطان پیشرفته پروستات، کنترل رفتار جنسی شدید در مردان، و برخی حالتهای شدید پرمویی یا آکنه هورمونی در زنان استفاده میشود.
مصرف طولانیمدت و با دوزهای بالا با افزایش اندک خطر یک توده خوشخیم مغزی (منینژیوم) و نیز آسیب کبدی همراه بوده است؛ به همین دلیل این دارو نیازمند پیگیری منظم پزشکی است.
در صورت بروز سردرد شدید و مداوم، تاری دید، زردی پوست یا چشم، یا هر علامت غیرمعمول دیگر، حتماً و بدون تأخیر با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیپروترون استات هورمونی مصنوعی و استروئیدی از دسته ضدآندروژنهاست که در رده داروهای مؤثر بر دستگاه ادراری-تناسلی و هورمونهای جنسی قرار میگیرد. این دارو با اشغال گیرنده آندروژن در سلولها، از اثرگذاری تستوسترون و دیگر هورمونهای مردانه جلوگیری میکند و همزمان با اثر بر مرکز کنترل هورمونی مغز، تولید طبیعی این هورمونها را نیز کاهش میدهد. به همین دلیل، در شرایطی که کاستن فعالیت هورمونهای مردانه هدف درمانی است -از سرطان پروستات گرفته تا برخی اختلالات پوستی و غددی وابسته به آندروژن- کاربرد دارد. این دارو اثری قدرتمند و هورمونی دارد و فقط با تجویز و زیر نظر مستقیم پزشک متخصص مصرف میشود.
موارد مصرف
- درمان تسکینی و کنترلکننده سرطان پیشرفته پروستات در مردان
- کاهش میل و رفتار جنسی شدید و غیرقابلکنترل در مردان، طبق تشخیص متخصص
- درمان پرمویی شدید (هیرسوتیسم) در زنان که به روشهای دیگر پاسخ نداده است
- درمان آکنه شدید و ریزش موی الگوی مردانه در زنان، معمولاً همراه با یک هورمون زنانه
- کنترل بلوغ زودرس در کودکان، زیر نظر فوقتخصص غدد اطفال
- کاهش گرگرفتگی ناشی از برخی درمانهای هورمونی در مردان مبتلا به سرطان پروستات
روش مصرف
این قرص را میتوان همراه یا بعد از غذا و با کمی آب میل کرد تا احتمال ناراحتی گوارشی کمتر شود، هرچند جزئیات دقیق نحوه مصرف را پزشک یا داروسازتان مشخص میکند. بهتر است مصرف روزانه در ساعت مشخصی انجام شود تا سطح دارو در بدن یکنواخت بماند و اثر درمانی حفظ شود. تعداد قرص، دفعات مصرف در روز و طول دوره درمان دقیقاً همان چیزی است که پزشک در نسخه تعیین کرده و نباید بدون هماهنگی با او تغییر کند. بهویژه در درمانهای طولانیمدت -مانند کنترل سرطان پروستات یا بلوغ زودرس- مصرف را ناگهانی قطع نکنید، چون ممکن است روند درمان را مختل کند؛ اگر قصد قطع دارو را دارید یا نوبتی را فراموش کردهاید، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سرطان پیشرفتهٔ پروستات در مردان
بعد از غذا مصرف شود؛ درمان معمولاً پیوسته است و پس از بهبود نباید بدون نظر پزشک قطع یا کم شود.
کاهش میل و رفتار جنسی شدید و غیرقابلکنترل در مردان
بعد از غذا؛ مدت درمان فردی است و کاهش دوز یا قطع باید تدریجی انجام شود.
پرمویی شدید در زنان
فقط در موارد شدید یا مقاوم به درمانهای کمدوز و دیگر روشها؛ پیش از شروع باید بارداری رد شود و در بارداری یا شیردهی مصرف نشود.
آکنهٔ شدید و ریزش موی الگوی مردانه در زنان
فقط پس از پاسخندادن درمانهای کمدوز یا دیگر درمانها؛ پیش از شروع باید بارداری رد شود و مصرف طولانیمدت با دوز بالا باید محدود شود.
کاهش گرگرفتگی ناشی از درمانهای هورمونی در مردان مبتلا به سرطان پروستات
بعد از غذا مصرف شود؛ پس از کنترل علائم، کمترین دوز مؤثر و کوتاهترین مدت درمان انتخاب میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه بیماری کبدی، فعلی یا در گذشته (ازجمله زردی یا هپاتیت)
- سابقه تومور مغزی یا منینژیوم
- بیماریهای انعقادی یا سابقه لخته خون در رگها (ترومبوز)
- دیابت یا افسردگی شدید
- بارداری، احتمال بارداری، یا شیردهی
- هر داروی دیگری که مصرف میکنید، شامل داروهای بدون نسخه، گیاهی و مکملها
عوارض احتمالی
- کاهش میل جنسی و اختلال در نعوظ در مردان (اثر مورد انتظار دارو)
- بزرگشدن یا حساسیت بافت پستان در مردان (ژنیکوماستی)
- خستگی و بیحالی
- تغییر وزن (افزایش یا کاهش)
- بینظمی قاعدگی در زنان
- خشکی پوست یا کاهش رشد مو
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره، یا خستگی شدید و غیرعادی: میتواند نشانه آسیب کبدی باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- سردرد شدید و مداوم یا تغییر ناگهانی بینایی: بهندرت میتواند با یک توده خوشخیم مغزی (منینژیوم) مرتبط باشد؛ به پزشک مراجعه کنید.
- بروز تشنج: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم، دردناکی یا قرمزی ناگهانی یک پا، یا تنگی نفس ناگهانی: میتواند نشانه لخته خون باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افسردگی شدید، ناامیدی عمیق یا افکار آسیب به خود: در اسرع وقت با پزشک در میان بگذارید؛ در شرایط حاد، با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم ناگهانی صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس: نشانه واکنش آلرژیک شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سیپروترون استات در کبد متابولیزه میشود؛ به همین دلیل مصرف همزمان آن با داروهای دیگری که از همان مسیر کبدی عبور میکنند، ممکن است غلظت خونی هر دو دارو را تغییر دهد. یک نمونه شناختهشده، افزایش غلظت خونی سیکلوسپورین (از داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی) در مصرف همزمان است که میتواند خطر عوارض آن را بیشتر کند. مصرف همزمان با سایر داروهای دارای اثر کبدی نیز بار سمی کبد را افزایش میدهد. در افراد دیابتی، این دارو ممکن است تحمل گلوکز و نیاز به داروهای دیابت را تغییر دهد. مصرف الکل در طول درمان، بهدلیل فشار اضافه بر کبد، توصیه نمیشود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان -شامل داروهای گیاهی و بدوننسخه- را حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف سیپروترون استات در دوران بارداری ممنوع است، زیرا این دارو میتواند بر رشد جنسی جنین -بهویژه اگر پسر باشد- اثر بگذارد. اگر در دوران درمان باردار شدید یا احتمال بارداری میدهید، بیدرنگ به پزشک اطلاع دهید. این دارو همچنین در دوران شیردهی توصیه نمیشود، زیرا ممکن است وارد شیر مادر شود؛ در این باره حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید و همیشه آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و از مصرف داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده خودداری کنید. برای دفع صحیح داروهای اضافی یا مصرفنشده، از داروخانه راهنمایی بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
| قرص | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیپروترون استات باعث ناباروری دائمی میشود؟
۰۲چرا در طول درمان باید آزمایش کبد بدهم؟
۰۳آیا این دارو خطر تومور مغزی دارد؟
۰۴آیا میتوانم بدون اطلاع پزشک مصرف را قطع کنم؟
۰۵چرا در زنان همراه با یک هورمون دیگر تجویز میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۷ سازنده، در گروه G03HA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.