کلونازپام
کلونازپام دارویی از گروه بنزودیازپینها (Benzodiazepine) است که با تقویت اثر یک پیامرسان آرامبخش و طبیعی مغز به نام گابا (GABA)، فعالیت بیشازحد عصبی را کاهش میدهد.
بیشتر برای کنترل و پیشگیری از برخی انواع تشنج و نیز درمان اختلال پانیک تجویز میشود.
مصرف طولانیمدت میتواند به وابستگی جسمی منجر شود؛ قطع ناگهانی دارو، بهویژه پس از مصرف طولانی، ممکن است خطرناک باشد و باعث بازگشت تشنج شود.
اگر دچار خوابآلودگی شدید، مشکل در تنفس، تغییرات رفتاری غیرعادی، یا تمایل به تغییر و قطع مصرف هستید، حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلونازپام از خانوادهٔ بنزودیازپینها (Benzodiazepine) و در گروه داروهای ضدتشنج جای میگیرد. این دارو با افزایش اثر گابا (GABA)، یک ناقل عصبی مهاری در مغز، فعالیت بیشازحد سلولهای عصبی را کاهش میدهد و اثر آرامبخش، ضدتشنج و ضداضطراب ایجاد میکند. به همین دلیل هم در کنترل برخی الگوهای تشنجی و هم در مدیریت حملات پانیک کاربرد دارد. اثر آن معمولاً پایدار و نسبتاً طولانی است، به همین علت در برنامهٔ درمانی منظم و زیر نظر پزشک استفاده میشود، نه بهصورت موردی یا خودسرانه.
موارد مصرف
- کنترل و پیشگیری از برخی تشنجها، از جمله تشنجهای میوکلونیک، آکینتیک و آبسانس (غیبت)
- بخشی از درمان صرع مقاوم در کودکان، مانند سندرم لنوکس-گاستو، به تشخیص متخصص مغز و اعصاب
- درمان اختلال پانیک، با یا بدون ترس از مکانهای باز (آگورافوبیا)
- کاهش کوتاهمدت برخی اضطرابهای شدید، طبق تشخیص و نظر پزشک
روش مصرف
کلونازپام را دقیقاً طبق نسخه و برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید، ترجیحاً در ساعات نسبتاً ثابتی از شبانهروز و بهطور منظم؛ میتوان آن را همراه یا بدون غذا مصرف کرد، مگر پزشک دستور دیگری داده باشد. قرص را با کمی آب کامل ببلعید، مگر پزشک یا داروساز روش دیگری را توصیه کرده باشند. از آنجا که این دارو میتواند باعث خوابآلودگی، سرگیجه یا کاهش هوشیاری شود، تا زمانی که از میزان تأثیر آن بر خودتان مطمئن نشدهاید، از رانندگی یا کار با ابزار و ماشینآلات خطرناک خودداری کنید. بسیار مهم است که این دارو بدون هماهنگی با پزشک، ناگهان قطع نشود، چون ممکن است تشنج، اضطراب شدید یا سایر علائم قطع دارو بروز کند؛ هرگونه کاهش مقدار مصرف باید تدریجی و طبق برنامهٔ پزشک باشد. اگر یک نوبت مصرف را فراموش کردید، دربارهٔ نحوهٔ جبران آن از پزشک یا داروساز خود بپرسید و هرگز مقدار مصرف را دوبرابر نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل و پیشگیری از برخی تشنجها، از جمله تشنجهای میوکلونیک، آکینتیک و آبسانس
قطع ناگهانی میتواند باعث تشنج شدید و علائم ترک شود؛ خوابآلودگی و تضعیف تنفس را پایش کنید.
اختلال هراس، با یا بدون آگورافوبیا
خوابآلودگی، وابستگی و تضعیف تنفس ممکن است رخ دهد؛ مصرف همزمان با الکل یا داروهای خوابآور خطرناک است.
کاهش کوتاهمدت برخی اضطرابهای شدید
مصرف طولانی خطر وابستگی و تحمل دارد؛ از رانندگی و مصرف همزمان الکل یا داروهای تضعیفکننده دستگاه عصبی مرکزی پرهیز شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به بنزودیازپینها یا هر داروی دیگری حساسیت دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ مشکلات تنفسی (مانند آپنهٔ خواب یا بیماریهای شدید ریوی)، بیماری کبدی یا میاستنی گراویس را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر سابقهٔ گلوکوم زاویهبسته (افزایش فشار چشم) دارید، پزشک را مطلع کنید.
- سابقهٔ سوءمصرف الکل یا مواد، افسردگی، یا افکار خودآسیبی را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- اگر سالمند هستید، بدانید خطر خوابآلودگی شدید، گیجی و زمینخوردن با این دارو در سنین بالاتر بیشتر است؛ پزشک ممکن است مقدار مصرف کمتری برایتان تجویز کند.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را به پزشک یا داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و احساس خستگی
- سرگیجه و کاهش تعادل
- ضعف عضلانی و کندی حرکات
- مشکلات خفیف حافظه یا تمرکز
- افزایش ترشح بزاق، بهویژه در کودکان
- نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- خوابآلودگی شدید و غیرمعمول، گیجی شدید یا تنفس کند، سطحی و دشوار، بهویژه همراه با الکل یا داروهای آرامبخش دیگر؛ این علائم میتواند نشانهٔ مصرف بیشازحد باشد، یک اورژانس پزشکی است و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
- تغییرات رفتاری غیرمعمول مانند پرخاشگری یا تحریکپذیری شدید و افسردگی عمیق؛ در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید.
- بروز افکار آسیبرساندن به خود یا خودکشی؛ این یک اورژانس پزشکی است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا فرد را به نزدیکترین مرکز درمانی برسانید.
- بروز تشنج، لرزش شدید یا اضطراب شدید پس از کاهش یا قطع خودسرانهٔ دارو؛ نشانهٔ سندرم قطع دارو است. اگر تشنج واقعی رخ داد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید؛ در سایر موارد در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا خستگی غیرعادی؛ میتواند نشانهٔ مشکل کبدی باشد و باید به پزشک گفته شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلونازپام میتواند با برخی داروها و مواد تداخل داشته باشد. مصرف همزمان آن با الکل، مسکنهای اپیوئیدی (مانند کدئین یا ترامادول)، سایر بنزودیازپینها، یا برخی داروهای ضدافسردگی و آنتیهیستامینهای خوابآور میتواند اثر آرامبخشی و سرکوب تنفسی را چند برابر و خطرناک کند. برخی داروهای ضدصرع دیگر مانند والپروات، و نیز داروهایی که آنزیمهای کبدی را تحت تأثیر قرار میدهند، ممکن است غلظت یا اثر کلونازپام را تغییر دهند. برای اطمینان دربارهٔ تداخلهای احتمالی، فهرست کاملِ داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف کلونازپام در بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول و نزدیک به زمان زایمان، باید فقط با تجویز و نظارت دقیق پزشک باشد، چون ممکن است بر جنین یا نوزاد تازهمتولد اثر بگذارد. این دارو به مقدار کمی وارد شیر مادر میشود و میتواند باعث خوابآلودگی یا کاهش تغذیهٔ شیرخوار شود. بنابراین، تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطع مصرف در دوران بارداری و شیردهی را باید پزشک، بر اساس فایده و خطر آن برای مادر و کودک، مشخص کند.
نگهداری
قرصهای کلونازپام را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید. آن را حتماً دور از دسترس کودکان و در ظرف اصلی خود نگه دارید، چرا که این دارو پتانسیل سوءمصرف دارد و نباید در اختیار فرد دیگری قرار گیرد. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 2 mg |
| قرص | 1 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرف کلونازپام باعث وابستگی میشود؟
۰۲آیا میتوان کلونازپام را ناگهان قطع کرد؟
۰۳آیا مصرف کلونازپام همراه با الکل خطرناک است؟
۰۴چرا کلونازپام هم برای تشنج و هم برای اضطراب یا پانیک تجویز میشود؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف کلونازپام را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۱ سازنده، در گروه N03AE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.