کلردیازپوکساید
کلردیازپوکساید دارویی از گروه بنزودیازپینهاست که با آرامکردن فعالیت دستگاه عصبی مرکزی، اثر ضداضطراب، آرامبخش و شلکنندهٔ عضلانی دارد.
این دارو بیشتر برای کنترل کوتاهمدت اضطراب، کاهش علائم حاد ترک الکل و کاهش تنش پیش از اعمال جراحی تجویز میشود.
این دارو میتواند وابستگی جسمی و روانی ایجاد کند و قطع ناگهانی آن پس از مصرف طولانی خطرناک است. مصرف همزمان آن با الکل یا داروهای اپیوئیدی نیز خطر خوابآلودگی شدید و مشکل تنفسی را افزایش میدهد.
اگر نشانههای آلرژی شدید، مشکل در تنفس یا گیجی شدید و غیرعادی داشتید، با اورژانس تماس بگیرید؛ برای بیقراری یا رفتار غیرمعمول، یا پیش از هرگونه تغییر یا قطع مصرف پس از استفادهٔ طولانیمدت نیز حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلردیازپوکساید نخستین دارویی از گروه بنزودیازپینهاست که وارد بازار دارویی جهان شد و هنوز هم در ردهٔ داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی مرکزی بهکار میرود. این دارو با تقویت اثر گابا (GABA)، یک انتقالدهندهٔ عصبی بازدارندهٔ طبیعی مغز، فعالیت بیشازحد سلولهای عصبی را کاهش میدهد و از این راه اضطراب را کم میکند، آرامش ایجاد میکند و به شلشدن عضلات کمک میکند. اثر آن نسبتاً طولانی و پایدار است و به همین دلیل بیشتر برای دورهٔ کوتاهمدت و کنترل اضطراب حاد یا علائم ترک الکل تجویز میشود، نه مصرف درازمدت. در ایران این دارو تنها بهصورت قرص، در دو قدرت ۵ و ۱۰ میلیگرم، در دسترس است.
موارد مصرف
- درمان کوتاهمدت اختلالهای اضطرابی و اضطراب شدید
- کنترل علائم حاد ترک الکل
- کاهش اضطراب پیش از اعمال جراحی (پیشداروی جراحی)
- تسکین کوتاهمدت تنش و بیقراری شدید مرتبط با اضطراب
روش مصرف
این دارو را دقیقاً طبق برنامهای که پزشک یا داروساز تعیین کرده مصرف کنید؛ میتوان آن را همراه یا بدون غذا خورد، هرچند در صورت بروز ناراحتی معده، مصرف همراه غذا میتواند کمککننده باشد. سعی کنید هر روز در ساعتهای مشخص مصرف کنید تا اثر دارو یکنواخت بماند و فراموشنکردنش آسانتر شود. کلردیازپوکساید معمولاً برای دورهٔ کوتاهمدت تجویز میشود؛ حتی اگر احساس بهبودی کردید، بدون نظر پزشک مدت یا مقدار مصرف را تغییر ندهید و آن را ناگهان قطع نکنید، چون قطع ناگهانی پس از مصرف طولانی میتواند علائم ترک ایجاد کند. اگر نوبتی را فراموش کردید، طبق راهنمایی پزشک یا داروساز عمل کنید، نه با دوبرابر کردن نوبت بعدی. مقدار دقیق و مدت درمان را فقط پزشک، بر اساس شرایط شما، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اختلالهای اضطرابی و اضطراب شدید
همزمانی با الکل یا داروهای خوابآور میتواند موجب خوابآلودگی و اختلال تنفسی شود.
علائم حاد ترک الکل
درمان باید زیر نظر پزشک انجام شود؛ قطع ناگهانی پس از مصرف مداوم خطرناک است.
اضطراب پیش از اعمال جراحی
پس از مصرف، رانندگی و کارهای نیازمند هوشیاری ممنوع است.
تنش و بیقراری شدید مرتبط با اضطراب
مصرف طولانیمدت میتواند باعث وابستگی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تاکنون به بنزودیازپینها یا این دارو حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریهای تنفسی جدی مانند آپنهٔ خواب یا نارسایی شدید تنفسی، یا بیماری شدید کبدی و کلیوی را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر سابقهٔ سوءمصرف الکل یا مواد مخدر، یا وابستگی به داروهای آرامبخش دارید، پزشک باید از آن مطلع باشد.
- در صورت بارداری، تلاش برای بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- هر داروی دیگری، ازجمله داروهای بدوننسخه، مکملها و گیاهان دارویی، که مصرف میکنید را به پزشک و داروساز اطلاع دهید.
- سالمند بودن، ابتلا به میاستنی گراویس یا گلوکوم زاویهبسته را نیز با پزشک در میان بگذارید، چون ممکن است نیاز به احتیاط ویژه باشد.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و احساس خستگی
- سرگیجه
- ضعف یا سستی عضلانی و کاهش هماهنگی حرکتی
- خشکی دهان
- یبوست خفیف
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لبها یا گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس: با اورژانس تماس بگیرید.
- تنفس بسیار کند یا سطحی همراه با خوابآلودگی شدید، بهویژه در ترکیب با الکل یا داروهای مخدر: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گیجی شدید، فراموشی غیرعادی یا رفتارهای غیرمعمول مانند پرخاشگری: در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- بروز علائم ترک ناگهانی مانند تشنج، لرزش شدید یا بیقراری شدید پس از قطع دارو: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تغییر چشمگیر خلقوخو، افکار غیرعادی یا افسردگی شدید: موضوع را در اسرعوقت با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلردیازپوکساید با هر دارو یا مادهٔ دیگری که فعالیت دستگاه عصبی مرکزی را کاهش میدهد تداخل مهمی دارد: الکل، مسکنهای اپیوئیدی (مخدر)، سایر آرامبخشها و خوابآورها، و برخی داروهای ضدافسردگی یا آنتیهیستامینهای خوابآور میتوانند خوابآلودگی، گیجی و سرکوب تنفسی را بهطرز خطرناکی تشدید کنند. برخی داروهایی که بر آنزیمهای کبدی اثر میگذارند، مانند برخی داروهای ضدقارچ یا سایمتیدین، نیز میتوانند غلظت خونی این دارو را تغییر دهند. فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید تا از تداخلهای ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف کلردیازپوکساید در بارداری باید تنها با تجویز و نظارت مستقیم پزشک باشد. برخی مطالعات قدیمی احتمال اندکی افزایش خطر ناهنجاریهای مادرزادی مانند شکاف لب یا کام را در مصرف سهماههٔ اول مطرح کردهاند، هرچند این ارتباط قطعی نیست. مصرف نزدیک به زمان زایمان نیز میتواند در نوزاد باعث سستی غیرعادی، مشکل تنفسی یا علائم ترک دارو شود. این دارو به شیر مادر نیز منتقل میشود و میتواند باعث خوابآلودگی و کاهش تغذیهٔ شیرخوار شود، بنابراین مصرف در دوران شیردهی نیز باید با پزشک هماهنگ شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و بهدور از رطوبت، گرما و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. آن را در جایی دور از دسترس کودکان و سایر افراد خانواده قرار دهید، چرا که بنزودیازپینها پتانسیل سوءمصرف دارند. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای اضافی یا تاریخگذشته را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 5 mg |
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلردیازپوکساید اعتیادآور است؟
۰۲آیا مصرف این دارو همراه با الکل خطرناک است؟
۰۳چرا نباید مصرف این دارو را ناگهان قطع کنم؟
۰۴آیا ممکن است روز بعد از مصرف هم احساس خوابآلودگی داشته باشم؟
۰۵آیا این دارو برای درمان بیخوابی هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۹ سازنده، در گروه N05BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.