کلسیم کربنات
کلسیم کربنات یک نمکِ معدنی از خانوادهٔ مکملهای کلسیم است که هم بهعنوانِ منبعِ کلسیمِ خوراکی و هم ضداسیدِ معده به کار میرود.
بیشتر برای پیشگیری و درمانِ کمبودِ کلسیم و تقویتِ استخوان، و در بیمارانِ نارساییِ کلیه برای کنترلِ فسفرِ خون تجویز میشود؛ گاهی نیز بهعنوانِ ضداسید برای تسکینِ سریعِ سوزشِ سردل استفاده میشود.
مصرفِ بیشازحد یا خودسرانهٔ کلسیم کربنات میتواند سطحِ کلسیمِ خون را بالا ببرد یا جذبِ برخی داروهای دیگر را کم کند، پس فاصلهگذاریِ زمانی با سایر داروها اهمیت دارد.
اگر سابقهٔ سنگِ کلیه، نارساییِ کلیه، پرکاریِ پاراتیروئید یا کلسیمِ بالای خون دارید، یا داروی دیگری مصرف میکنید، پیش از شروعِ این دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلسیم کربنات نمکی معدنی از دستهٔ مکملهای کلسیم است که در گروهِ داروهای مؤثر بر دستگاهِ گوارش و سوختوسازِ بدن جای میگیرد. این ترکیب منبعِ غلیظی از کلسیمِ عنصری است و بدن از آن برای ساختن و نگهداشتنِ استحکامِ استخوانها و دندانها و نیز عملکردِ طبیعیِ عضله و اعصاب استفاده میکند. در بیمارانی که کلیههایشان توانِ دفعِ فسفرِ اضافی را ندارد، همین دارو در رودهٔ کوچک به فسفرِ غذا میچسبد و از جذبِ آن به خون جلوگیری میکند، به همین دلیل برخی فرآوردههای ایرانیِ آن مخصوصِ بیمارانِ کلیوی عرضه شدهاند. کلسیم کربنات همچنین در معده با اسید واکنش میدهد و میتواند برای تسکینِ سریعِ سوزشِ سردل هم بهکار رود. هدفِ اصلیِ مصرف، بسته به شرایطِ فرد، تأمینِ کلسیمِ موردنیاز، کنترلِ فسفرِ خون یا آرامکردنِ معده است.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمانِ کمبودِ کلسیم در بدن
- کمک به حفظِ تراکم و استحکامِ استخوان، از جمله در کنارِ درمانِ پوکیِ استخوان
- کنترلِ سطحِ فسفرِ خون در بیمارانِ نارساییِ مزمنِ کلیه
- تسکینِ سریعِ سوزشِ سردل، ترشکردگی و ناراحتیِ معده بهعنوانِ ضداسید
- تأمینِ کلسیمِ اضافیِ موردنیاز در دورههایی مانندِ بارداری یا شیردهی، طبقِ تشخیصِ پزشک
روش مصرف
کلسیم کربنات معمولاً همراه با غذا یا بلافاصله پس از آن مصرف میشود، زیرا اسیدِ معده که هنگامِ غذا خوردن ترشح میشود به جذبِ بهترِ کلسیم کمک میکند؛ در کاربردِ ضداسیدی برای تسکینِ سریعِ سوزشِ سردل، پزشک ممکن است زمانبندیِ دیگری را مناسب بداند. قرص را با یک لیوان آب کامل قورت دهید یا در صورتِ توصیهٔ پزشک بجوید. اگر داروهای دیگری هم مصرف میکنید، بهتر است کلسیم کربنات را با فاصلهٔ چند ساعته از آنها بخورید تا جذبِ داروها تحتِ تأثیر قرار نگیرد. الگو و تعدادِ نوبتهای مصرف را دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک یا توصیهٔ داروساز رعایت کنید و بدونِ مشورت آن را زیاد یا کم نکنید یا ناگهان قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری و درمان کمبود کلسیم
در پیشگیری، مکمل فقط برای جبران کمبود دریافت غذایی استفاده میشود؛ دوزهای بیش از ۵۰۰ میلیگرم کلسیم عنصری در هر نوبت باید تقسیم شوند.
کمک به حفظ تراکم و استحکام استخوان، از جمله در کنار درمان پوکی استخوان
در صورت نیاز همراه ویتامین د مصرف شود و جایگزین درمان اختصاصی پوکی استخوان نیست.
کنترل سطح فسفر خون در نارسایی مزمن کلیه
همراه اولین لقمه یا در طول غذا مصرف شود؛ در افزایش کلسیم خون، کلسیفیکاسیون عروقی یا کاهش پایدار هورمون پاراتیروئید، دوز باید کاهش یابد یا دارو متوقف شود.
تسکین سریع سوزش سردل، ترشکردگی و ناراحتی معده بهعنوان ضداسید
در فرآورده جویدنی، قرص را کاملاً بجوید؛ برای کودکان زیر ۱۲ سال بدون تجویز پزشک مصرف نشود.
تأمین کلسیم اضافی موردنیاز در بارداری یا شیردهی
با مکمل آهن همزمان مصرف نشود و دستکم ۲ ساعت فاصله داده شود؛ مقدار کلسیم غذا و همه مکملها در محاسبه مجموع روزانه لحاظ شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ سنگِ کلیه، نارساییِ کلیه یا سطحِ بالای کلسیمِ خون دارید، پزشک را در جریان بگذارید
- اگر به پرکاریِ غدهٔ پاراتیروئید یا سایرِ مشکلاتِ مؤثر بر متابولیسمِ کلسیم مبتلا هستید، حتماً اطلاع دهید
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفی، بهویژه مکملهای ویتامینِ دی یا آهن، را به پزشک یا داروساز بگویید
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از مصرف نظرِ پزشک را جویا شوید
- در صورتِ حساسیتِ شناختهشده به کلسیم کربنات یا سایر نمکهای کلسیم، پزشک را مطلع کنید
- در سالمندان و کسانی که چند داروی دیگر هم مصرف میکنند، تنظیمِ دقیقِ زمانبندی با پزشک اهمیتِ بیشتری دارد
عوارض احتمالی
- یبوست
- نفخ و دلپیچه
- تهوعِ خفیف
- آروغزدن
- نشانههای افزایشِ بیشازحدِ کلسیمِ خون مانندِ تهوعِ شدید، ضعفِ عضلانی، گیجی یا تشنگیِ غیرعادی — در صورتِ بروز با پزشک تماس بگیرید
- دردِ شدیدِ پهلو یا کمر که ممکن است نشانهٔ سنگِ کلیه باشد — در این حالت به پزشک مراجعه کنید
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- یبوستِ شدید یا مداوم که با تغییرِ رژیمِ غذایی بهبود نمییابد — به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلسیم کربنات میتواند جذبِ برخی آنتیبیوتیکها (مانندِ خانوادهٔ تتراسایکلینها و فلوروکینولونها) و برخی داروهای تیروئید مانندِ لووتیروکسین را در صورتِ مصرفِ همزمان کاهش دهد، به همین دلیل معمولاً فاصلهٔ چند ساعته با این داروها لازم است. مصرفِ همزمان با مکملهای ویتامینِ دی جذبِ کلسیم را بیشتر میکند که در برخی شرایط باید با احتیاط کنترل شود، و داروهایی مانندِ دیورتیکهای تیازیدی نیز ممکن است کلسیمِ خون را بالاتر ببرند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا زمانبندیِ مصرف را برایت تنظیم کنند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کلسیم کربنات در دورانِ بارداری و شیردهی، در حدِ نیازِ طبیعیِ بدن و طبقِ تشخیصِ پزشک، عموماً بیخطر و حتی ضروری برای رشدِ جنین و سلامتِ استخوانِ مادر شناخته میشود. با این حال، مقدارِ مصرف در این دورهها باید توسطِ پزشک بر پایهٔ نیازِ فردی تنظیم شود و از مصرفِ خودسرانه یا بیشازحد بدونِ مشورت باید پرهیز کرد. اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پیش از هر تصمیمی دربارهٔ مصرفِ این دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلسیم کربنات همان قرصِ کلسیمِ معمولی است؟
۰۲چرا برخی فرآوردههای کلسیم کربنات مخصوصِ بیمارانِ کلیوی معرفی میشوند؟
۰۳آیا مصرفِ طولانیمدتِ کلسیم کربنات خطرناک است؟
۰۴بهترین زمانِ مصرفِ کلسیم کربنات چه موقعی است؟
۰۵اگر یک نوبتِ مصرفِ کلسیم کربنات را فراموش کنم چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۴ سازنده، در گروه A12AA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.