بزاق مصنوعی
بزاق مصنوعی فرآوردهای دهانی بهشکلِ اسپری است که رطوبت و لغزندگیِ بزاقِ طبیعی را برای مدتی کوتاه شبیهسازی میکند و در دهانِ خشک نقشِ جایگزینِ موضعیِ بزاق را ایفا میکند.
بیشتر برای تسکینِ خشکیِ دهان ناشی از بیماریها، پرتودرمانیِ سر و گردن یا عوارضِ داروهای دیگر به کار میرود و بلع، صحبتکردن و جویدن را راحتتر میکند.
این اسپری فقط در سطحِ دهان اثر میگذارد و جذبِ سیستمیک ندارد، اما جایگزینِ بررسیِ علتِ خشکیِ دهان نیست، بهویژه اگر تازه شروع شده یا شدید باشد.
اگر خشکیِ دهان بیش از چند هفته ادامه دارد، با درد یا زخمِ دهانی همراه است، یا احتمال میدهید داروی دیگری آن را ایجاد کرده، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بزاق مصنوعی محلولی است که با تقلیدِ ترکیبِ بزاقِ طبیعی — شاملِ آب، الکترولیتها و موادی با قوامِ لزج مشابهِ موسین — رطوبتِ داخلِ دهان را در خشکیِ دهان (Xerostomia) برای مدتی کوتاه برمیگرداند. برخلافِ داروهای خوراکی، این فرآورده جذبِ سیستمیک ندارد و فقط بهصورتِ موضعی روی مخاطِ دهان، لبها و زبان اثر میکند. هدفِ اصلیِ آن تسکینِ نشانههای خشکیِ دهان و کاهشِ ناراحتیهایی مانندِ سوزش، دشواریِ بلع و مشکل در صحبتکردن است. این فرآورده علتِ خشکیِ دهان را درمان نمیکند، بلکه علامت را کنترل میکند و معمولاً در کنارِ درمانِ بیماریِ زمینهای به کار میرود.
موارد مصرف
- تسکینِ خشکیِ دهان با هر علتی
- خشکیِ دهانِ ناشی از سندرمِ شوگرن و دیگر بیماریهای خودایمنیِ مؤثر بر غددِ بزاقی
- خشکیِ دهان پس از پرتودرمانی یا شیمیدرمانیِ ناحیهٔ سر و گردن
- خشکیِ دهانِ ناشی از عوارضِ جانبیِ برخی داروها (مانندِ داروهای ضدافسردگی، آنتیهیستامینها یا داروهای ادرارآور)
- خشکیِ دهانِ مرتبط با افزایشِ سن، تنفسِ دهانی یا خروپف
- کاهشِ ناراحتیِ دهان در کمآبیِ بدن یا اضطرابِ موقت
روش مصرف
بزاق مصنوعی معمولاً هر زمان که احساسِ خشکیِ دهان پیش میآید — بهویژه پیش از غذاخوردن، صحبتکردنِ طولانی یا خواب — روی سطحِ داخلیِ گونهها، زبان و کامِ دهان اسپری میشود. نیازی به بلعیدنِ آن نیست، هرچند بلعِ ناخواستهٔ مقدارِ کم آن معمولاً بیخطر است. بهتر است پیش از هر بار استفاده ظرف را کمی تکان دهید تا ترکیبات یکنواخت شوند. تعدادِ دفعاتِ مصرف در طولِ روز به شدتِ خشکیِ دهانِ شما بستگی دارد و باید طبقِ راهنمای بروشورِ داخلِ جعبه یا نظرِ پزشک و داروسازتان تنظیم شود. اگر خشکیِ دهانِ شما ناشی از دارویِ دیگری است، هرگز بدونِ مشورت با پزشک آن دارو را قطع نکنید؛ این اسپری فقط نشانه را تسکین میدهد، نه علتِ زمینهای را.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین خشکی دهان با هر علت
اسپری را روی نواحی خشک مخاط دهان بپاشید؛ استفاده پیش از غذا و هنگام خواب نیز مفید است.
خشکی دهان ناشی از سندرم شوگرن و دیگر بیماریهای خودایمنی مؤثر بر غدد بزاقی
درمان علامتی است و جایگزین درمان بیماری زمینهای یا مراقبت منظم دهان و دندان نمیشود.
خشکی دهان پس از پرتودرمانی یا شیمیدرمانی ناحیه سر و گردن
برای مرطوب نگهداشتن دهان، بهویژه پیش از غذا و هنگام خواب، استفاده شود؛ در صورت زخم یا تحریک شدید با پزشک مشورت کنید.
خشکی دهان ناشی از عوارض برخی داروها
داروی مسبب را خودسرانه قطع نکنید؛ در صورت تداوم خشکی، علت و داروهای مصرفی باید بررسی شوند.
خشکی دهان مرتبط با افزایش سن، تنفس دهانی یا خروپف
همراه با نوشیدن آب کافی و اصلاح علت زمینهای استفاده شود؛ هنگام خواب نیز قابل مصرف است.
کاهش ناراحتی دهان در کمآبی بدن یا اضطراب موقت
در کمآبی، جبران مایعات ضروری است؛ خشکی مداوم یا علائم کمآبی شدید نیازمند ارزیابی پزشکی است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به هر یک از اجزای این محصول حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف به داروساز اطلاع دهید
- اگر خشکیِ دهانِ شما تازه شروع شده، شدید است یا علتِ آن را نمیدانید، پیش از خودمصرفیِ طولانی برای بررسیِ علت به پزشک مراجعه کنید
- در صورتِ وجودِ زخم، عفونتِ دهانی یا ضایعهٔ مخاطی، پیش از استفاده با پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید
- اگر دیابت دارید، برچسبِ ترکیباتِ محصول را از نظرِ نوعِ شیرینکننده بررسی یا با داروساز مشورت کنید
- اگر مشکوکید یکی از داروهای مصرفیتان عاملِ خشکیِ دهان است، آن را خودسرانه قطع نکنید و ابتدا با پزشک مطرح کنید
- برای استفاده در کودکان، ابتدا با پزشک یا داروساز مشورت کنید
عوارض احتمالی
- تغییرِ موقتِ طعمِ دهان بلافاصله پس از اسپری
- احساسِ سوزش یا مورمورشدنِ خفیف و زودگذر در دهان
- افزایشِ موقتِ ترشحِ آبدهان یا احساسِ لزجی برای چند لحظه
- طعم یا بویِ کمی غیرعادی در برخی افراد
- علائمِ واکنشِ آلرژیک مانندِ ورمِ لب و زبان، کهیر یا دشواریِ تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- سوزش یا تحریکِ شدید و پایدارِ دهان که با قطعِ مصرف هم برطرف نمیشود — مصرف را متوقف کنید و به پزشک اطلاع دهید
- تشدیدِ زخم یا ضایعهٔ موجود در دهان بهجایِ بهبود — به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید
- ادامه یا بدترشدنِ خشکیِ دهان با وجودِ مصرفِ منظم — نشانهٔ نیازِ به بررسیِ علتِ زمینهای است؛ به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون بزاق مصنوعی جذبِ سیستمیک ندارد و فقط در سطحِ دهان اثر میگذارد، تداخلِ دارویی مهمی با داروهای خوراکی یا تزریقی برایش شناخته نشده است. بااینحال اگر بلافاصله پیش یا پس از مصرفِ داروهایی که باید زیرِ زبان یا داخلِ دهان حل شوند از این اسپری استفاده کنید، بهتر است فاصلهٔ زمانیِ کوتاهی میانِ آنها رعایت کنید تا در جذبِ آن داروها اختلالی ایجاد نشود. نکتهٔ مهمتر این است که خودِ خشکیِ دهانِ شما میتواند عارضهٔ یکی از داروهای مصرفیتان باشد؛ به همین دلیل فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا در صورتِ لزوم، دارو یا نحوهٔ مصرفِ آن با نظرِ پزشک بازبینی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بزاق مصنوعی وارد جریانِ خون نمیشود و اثرِ آن کاملاً موضعی و محدود به سطحِ دهان است؛ به همین دلیل معمولاً در دورانِ بارداری و شیردهی بیخطر در نظر گرفته میشود. بااینهمه، مانندِ هر فرآوردهٔ دیگری، بهتر است پیش از استفادهٔ منظم در این دورانها با پزشک یا داروسازتان مشورت کنید تا از تناسبِ ترکیباتِ محصول — مانندِ نوعِ شیرینکننده یا طعمدهنده — با شرایطِ شما مطمئن شوید.
نگهداری
بزاق مصنوعی را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید و اجازه ندهید یخ بزند. پس از هر بار مصرف، درِ ظرف را کاملاً ببندید تا آلوده نشود. آن را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید؛ اگر محصول تاریخگذشته است یا ظاهر، رنگ یا بویِ آن تغییر کرده، از مصرفِ آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| اسپری | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان بزاق مصنوعی را طولانیمدت و هرروز استفاده کرد؟
۰۲آیا بزاق مصنوعی جایگزینِ نوشیدنِ آب میشود؟
۰۳چرا دهانم با وجودِ مصرفِ این اسپری باز هم خشک میشود؟
۰۴آیا افرادِ دیابتی میتوانند از بزاق مصنوعی استفاده کنند؟
۰۵اگر مقداری از اسپری را قورت بدهم مشکلی پیش میآید؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه A16AX. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.