بزاق مصنوعی
بزاق مصنوعی محصولی دارویی و موضعی به شکل اسپری دهانی است که رطوبت و روانکنندگیِ بزاق طبیعی را بهطور موقت جایگزین میکند.
بیشتر برای تسکین خشکی دهان (زروستومیا) ناشی از عوارض جانبی داروها، پرتودرمانی سر و گردن یا بیماریهای زمینهای مانند سندرم شوگرن استفاده میشود.
این اسپری فقط برای مصرف موضعی داخل دهان است و نباید عمداً قورت داده شود. اگر خشکی دهان شدید یا مداوم است، علت زمینهای آن باید توسط پزشک بررسی شود.
اگر خشکی دهان با درد بلع، زخمهای مداوم دهانی یا کاهش وزن همراه شد، به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر پس از چند هفته مصرف منظم این اسپری بهبودی حس نکردید، با پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بزاق مصنوعی محصولی است که رطوبت و بافتِ بزاقِ طبیعی را با موادی مانند سلولزها و املاح معدنی شبیهسازی میکند تا در مواقعی که غدد بزاقی بهاندازهٔ کافی بزاق تولید نمیکنند، دهان مرطوب بماند. این اسپری درمانِ علتِ زمینهایِ خشکی دهان نیست، بلکه یک جایگزین علامتی است که فقط در سطح دهان اثر میکند و جذب قابلتوجهی به داخل بدن ندارد. هدف اصلی آن کاهش ناراحتیِ خشکی دهان، کمک به صحبتکردن و بلعِ راحتتر، و پیشگیریِ نسبی از عوارض خشکی طولانیمدت دهان مانند پوسیدگی دندان و عفونت است. این اسپری معمولاً بدون نیاز به نسخه در دسترس است، اما این متن جایگزین تشخیص پزشک یا داروساز نیست؛ در صورت خشکی شدید یا مزمنِ دهان، بهتر است علت زمینهای آن نیز بررسی شود.
موارد مصرف
- تسکین خشکی دهان (زروستومیا)
- کاهش خشکی دهان ناشی از عوارض جانبی برخی داروها
- کمک به بیماران دچار آسیب غدد بزاقی بر اثر پرتودرمانی سر و گردن
- تسکین خشکی دهان در سندرم شوگرن و بیماریهای خودایمنی مشابه
- کاهش ناراحتی خشکی دهان ناشی از تنفس دهانی یا خشکی شبانه
- افزایش راحتیِ صحبتکردن، جویدن و بلع در خشکی مزمن دهان
روش مصرف
این اسپری معمولاً با یک یا چند پاف روی سطح داخلی دهان، زبان و گلو استفاده میشود؛ هر زمان که احساس خشکی دهان میشود یا پیش از صحبتکردن طولانی، غذاخوردن و خواب. پیش از هر بار استفاده، بطری را طبق دستور روی برچسب تکان دهید و از قورتدادن عمدیِ مقدار زیاد آن خودداری کنید. تعداد دفعات و مدتِ مصرف را بر پایهٔ شدت خشکی دهان و طبق نظر پزشک یا داروساز تنظیم کنید؛ اگر این اسپری برای جبرانِ عارضهٔ خشکیآورِ داروی دیگری مصرف میشود، دربارهٔ ادامه یا تغییر آن دارو نیز با پزشک مشورت کنید و آن را خودسرانه قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین خشکی دهان
پس از مصرف دهان را نشویید و تا حدود ۱۵ دقیقه از خوردن و نوشیدن خودداری کنید.
خشکی دهان ناشی از عوارض برخی داروها
پس از مصرف دهان را نشویید و تا حدود ۱۵ دقیقه از خوردن و نوشیدن خودداری کنید.
خشکی دهان ناشی از آسیب غدد بزاقی پس از پرتودرمانی سر و گردن
پس از مصرف دهان را نشویید و تا حدود ۱۵ دقیقه از خوردن و نوشیدن خودداری کنید.
خشکی دهان در سندرم شوگرن و بیماریهای خودایمنی مشابه
پس از مصرف دهان را نشویید و تا حدود ۱۵ دقیقه از خوردن و نوشیدن خودداری کنید.
خشکی دهان ناشی از تنفس دهانی یا خشکی شبانه
پس از مصرف دهان را نشویید و تا حدود ۱۵ دقیقه از خوردن و نوشیدن خودداری کنید.
خشکی مزمن دهان همراه با ناراحتی هنگام صحبتکردن، جویدن یا بلع
پس از مصرف دهان را نشویید و تا حدود ۱۵ دقیقه از خوردن و نوشیدن خودداری کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به هر یک از اجزای این اسپری حساسیت دارید، پیش از مصرف به داروساز اطلاع دهید
- اگر علت خشکی دهانتان نامشخص است یا خشکی بهطور ناگهانی و شدید شروع شده، ابتدا با پزشک مشورت کنید
- در صورت وجود فلوراید در فرمولاسیون، مصرف همزمان با دیگر منابع فلوراید را با دندانپزشک هماهنگ کنید
- برای مصرف در کودکان خردسال حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید
- اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پیش از مصرف منظم آن با پزشک صحبت کنید
- داروهایی را که مصرف میکنید، بهویژه داروهای شناختهشده برای ایجاد خشکی دهان، به پزشک بگویید
عوارض احتمالی
- طعم یا مزهٔ نامطلوب و موقت در دهان
- سوزش یا تحریک خفیف بلافاصله پس از اسپریکردن
- احساس غیرعادی یا افزایش موقتِ رطوبت دهان تا عادتکردن
- خشکی گلو یا سرفهٔ خفیف در صورت استنشاق ناخواستهٔ اسپری
- علائم واکنش آلرژیک مانند خارش، کهیر یا تورمِ لب، زبان و گلو — مصرف را قطع کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- دشواریِ ناگهانی در تنفس یا بلع پس از استفاده — با اورژانس تماس بگیرید
- تشدید خشکی دهان همراه با درد بلع یا زخمهای گستردهٔ دهانی — به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید
- بیاثر ماندنِ اسپری پس از چند هفته مصرف منظم — برای بررسی علتِ خشکی دهان به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
از آنجا که بزاق مصنوعی موضعی است و عملاً جذب سیستمیک ندارد، تداخل دارویی مهمی با داروهای خوراکی برای آن گزارش نشده است. با این حال، اگر فرمولاسیون آن حاوی فلوراید باشد، مصرف همزمان و طولانیمدت با سایر منابع فلوراید مانند خمیر دندان یا مکملهای فلوراید باید با دندانپزشک هماهنگ شود. همچنین بهخاطر داشته باشید که خودِ خشکی دهان میتواند عارضهٔ جانبی داروهای دیگری مانند برخی داروهای فشار خون، ضدافسردگیها و آنتیهیستامینها باشد؛ فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا در صورت لزوم علتِ اصلیِ خشکی دهان نیز بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بزاق مصنوعی بهصورت موضعی در دهان اثر میکند و جذب سیستمیک قابلتوجهی به داخل بدن ندارد، به همین دلیل معمولاً در دوران بارداری و شیردهی بیخطر در نظر گرفته میشود. با این حال، پیش از مصرف منظمِ هر محصولِ جدید در این دوران، حتی محصولاتِ بدون نسخه، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ بهویژه اگر فرمولاسیونِ مصرفی حاوی فلوراید یا افزودنیهای دیگر باشد.
نگهداری
این اسپری را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید و پس از هر بار استفاده، درِ آن را محکم ببندید. بطری را دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، همیشه تاریخِ انقضای درجشده روی بستهٔ آن را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| اسپری | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱بزاق مصنوعی چه تفاوتی با بزاقِ طبیعیِ بدن دارد؟
۰۲آیا این اسپری علتِ خشکیِ دهانم را درمان میکند؟
۰۳چند بار در روز میتوانم از این اسپری استفاده کنم؟
۰۴آیا مصرفِ طولانیمدتِ بزاقِ مصنوعی بیخطر است؟
۰۵آیا این اسپری برای افرادی که دندانِ مصنوعی دارند مناسب است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه A16AX. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.