آپروتینین
آپروتینین یک داروی تزریقی ضدخونریزی و مهارکنندهٔ آنزیمهای تجزیهکنندهٔ لخته است. با کاهش تجزیهٔ لخته، به کنترل خونریزی حین جراحی کمک میکند.
کاربرد اصلی آن کاهش خونریزی و نیاز به انتقال خون در بزرگسالان پرخطر هنگام جراحی مجزای پیوند عروق کرونر با دستگاه قلب و ریه است. برای خونریزیهای روزمره یا مصرف خودسرانه نیست.
مهمترین خطرها واکنش حساسیتی شدید، بهویژه در دریافت دوبارهٔ دارو، آسیب کلیه و تشکیل لخته هستند. تزریق باید فقط در بیمارستان و با آماده بودن امکانات درمان حساسیت شدید انجام شود.
اگر قبلاً آپروتینین یا چسب بافتی حاوی آن دریافت کردهاید، بیماری کلیه دارید، باردار یا شیرده هستید، یا داروهای مؤثر بر انعقاد و کلیه مصرف میکنید، پیش از عمل اطلاع دهید. درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، کاهش شدید ادرار یا علائم حساسیت شدید نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آپروتینین یک داروی تزریقی ضدخونریزی از گروه مهارکنندههای پروتئاز و ضد فیبرینولیز است. با مهار آنزیمهایی مانند پلاسمین و کالیکرئین، تجزیهٔ زودهنگام لختهٔ فیبرینی را کم میکند و به حفظ لخته در زمان جراحی کمک میکند. هدف اصلی آن کاهش خونریزی و نیاز به انتقال خون در بزرگسالان پرخطرِ جراحی مجزای پیوند عروق کرونر با گردش خون خارجبدنی است. بهدلیل خطر حساسیت شدید، آسیب کلیه و تشکیل لخته، مصرف آن به محیطهای تخصصی محدود میشود. در ایران ممکن است با نامهای تجاری گوردکس، مایروتینین یا آپروتک دیده شود.
موارد مصرف
- کاهش پیشگیرانهٔ خونریزی شدید در بزرگسالان پرخطر هنگام جراحی مجزای پیوند عروق کرونر با دستگاه قلب و ریه
- کاهش نیاز به انتقال خون و فرآوردههای خونی در همان جراحی
- کاهش احتمال خونریزی شدید پس از عمل و جراحی مجدد برای کنترل خونریزی در همان گروه بیماران
روش مصرف
آپروتینین فقط بهصورت تزریق وریدی آهسته یا انفوزیون کوتاه، در بیمارستان و زیر نظر جراح و متخصص بیهوشی داده میشود و برای تزریق عضلانی، زیرجلدی یا مصرف خوراکی نیست. معمولاً پیش از مقدار اصلی، مقدار آزمایشی برای بررسی واکنش حساسیتی داده میشود و امکانات درمان حساسیت شدید باید در دسترس باشد. سرعت، زمان شروع، مقدار و مدت تزریق را نسخه و پروتکل مرکز تعیین میکند؛ بیمار نباید تزریق را خودش انجام دهد یا آن را تکرار کند. در جراحی قلب، هپارین طبق برنامهٔ تیم درمان ادامه مییابد و آزمایشهای انعقادی با روش مناسب پایش میشوند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از خونریزی شدید، کاهش نیاز به انتقال خون و کاهش احتمال جراحی مجدد برای کنترل خونریزی در بزرگسالان پرخطرِ تحت جراحی مجزای پیوند عروق کرونر با دستگاه قلب و ریه
فقط در محیط بیمارستان و از راه کاتتر ورید مرکزی، در حالت درازکش و با سرعت آهسته تجویز شود. پیش از دوز اصلی، نبود واکنش به مقدار آزمایشی باید تأیید و امکانات درمان آنافیلاکسی آماده باشد؛ سابقهٔ مصرف قبلی آپروتینین یا چسب فیبرینی حاوی آن خطر حساسیت شدید را افزایش میدهد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت دارویی، بهویژه به آپروتینین یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده، و هر واکنش قبلی مانند کهیر، تنگی نفس یا افت فشار را اطلاع دهید.
- اگر قبلاً آپروتینین یا چسبهای بافتی حاوی آن دریافت کردهاید، بهخصوص در ۱۲ ماه گذشته، حتی در صورت نداشتن مشکل، زمان آن را به تیم جراحی بگویید؛ دریافت دوباره میتواند حساسیت شدید ایجاد کند.
- سابقهٔ بیماری کلیه، دیالیز، کمادراری یا افزایش کراتینین را مطرح کنید. مصرف آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی یا داروهای دیگری که به کلیه آسیب میزنند نیز مهم است.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را همراه داشته باشید، بهویژه هپارین، داروهای ضدانعقاد، ضدپلاکت و داروهای حلکنندهٔ لخته.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از عمل اطلاع دهید.
- ایمنی و اثربخشی آپروتینین در کودکان زیر ۱۸ سال ثابت نشده است؛ در بیماری کبدی یا جراحی قلبِ ترکیبی نیز تصمیمگیری باید کاملاً تخصصی باشد.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا ناراحتی در محل تزریق یا انفوزیون
- خارش، بثورات پوستی یا کهیر خفیف
- تهوع
- تنگی نفس، خسخس، تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده، افت ناگهانی فشار یا غش: نشانهٔ حساسیت شدید است؛ اگر حین تزریق رخ داد فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید و پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، قطع ادرار یا ورم تازه: میتواند نشانهٔ آسیب کلیه باشد و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
- درد یا فشار قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، سرفهٔ خونی یا ضعف ناگهانی یکطرف بدن: احتمال آسیب قلبی یا تشکیل لخته مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی و مداوم، کبودی گسترده، خون در ادرار یا مدفوع، یا خونریزی کنترلنشده از محل عمل: فوراً به پزشک اطلاع دهید یا به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آپروتینین میتواند اثر داروهای حلکنندهٔ لخته مانند استرپتوکیناز، یوروکیناز و آلتپلاز را مهار کند. همراهی با داروهای آسیبرسان به کلیه، بهویژه آمینوگلیکوزیدها، خطر اختلال کلیه را بیشتر میکند. در جراحی قلب، آپروتینین جایگزین هپارین نیست و میتواند تفسیر برخی آزمایشهای انعقادی را تغییر دهد؛ بنابراین پایش هپارین باید با روش مناسب انجام شود و محلول آن نباید خودسرانه با داروهای دیگر در یک مسیر تزریق مخلوط شود. تداخل غذایی مشخصی ندارد، اما در اطراف عمل از مصرف الکل پرهیز کنید، زیرا میتواند با بیهوشی و داروهای همراه تداخل داشته باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرف آپروتینین در بارداری مطالعهٔ کافی در انسان وجود ندارد؛ در بارداری فقط زمانی استفاده میشود که سود مورد انتظار برای مادر از خطر احتمالی بیشتر باشد. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر مادر میشود؛ با این حال چون پس از مصرف خوراکی جذب نمیشود، اثر سیستمیک در نوزاد انتظار نمیرود، اما تصمیم دربارهٔ مصرف و ادامهٔ شیردهی باید با پزشک و با توجه به شرایط عمل گرفته شود.
نگهداری
این محلول معمولاً باید در دمای کمتر از ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی و دور از نور نگهداری شود؛ شرط دقیق همان برند را از روی جعبه بررسی کنید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید، تاریخ انقضا و شفافیت محلول را بررسی کنید و محلول تغییررنگداده یا دارای ذرات را مصرف نکنید؛ باقیماندهٔ آمپول برای بعد نگه داشته نمیشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آپروتینین برای هر نوع خونریزی یا جراحی استفاده میشود؟
۰۲اگر قبلاً آپروتینین دریافت کردهام، چرا باید دوباره اطلاع بدهم؟
۰۳آیا آپروتینین میتواند به کلیه آسیب بزند؟
۰۴آیا آپروتینین جایگزین هپارین است؟
۰۵آیا آپروتینین در بارداری یا شیردهی قابل استفاده است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه B02AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.