دکستروز ۵٪/سدیم کلراید ۰٫۹٪
دکستروز ۵٪/سدیم کلراید ۰٫۹٪ یک محلولِ تزریقی (سرم) است که ترکیبی از قند (گلوکز) و نمکِ طبی (سدیم کلراید) را برای جبرانِ آب، نمک و انرژیِ پایهٔ بدن بهصورتِ داخلوریدی وارد بدن میکند.
این سرم بیشتر برای جبرانِ کمآبی و کمبودِ نمکِ بدن، تأمینِ مایعِ موردنیاز در بیمارانی که موقتاً نمیتوانند از راهِ دهان بنوشند یا بخورند، و گاه بهعنوانِ حلالِ برخی داروهای تزریقی به کار میرود.
این محلول فقط باید توسط کادرِ درمان، با سرعت و حجمِ دقیقاً تعیینشده و زیرِ نظرِ پزشک تزریق شود، زیرا تزریقِ نادرست در بیمارانِ قلبی، کلیوی یا دیابتی میتواند خطرناک باشد.
اگر حین یا پس از تزریق تنگیِ نفس، ورمِ ناگهانی، دردِ قفسهٔ سینه یا نشانههای واکنشِ آلرژیک مانندِ کهیر و خارشِ گسترده دیدید، حتماً همانجا به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
دکستروز ۵٪/سدیم کلراید ۰٫۹٪ محلولی استریل و آمادهٔ تزریقِ داخلوریدی است که در گروهِ دارویی محلولهای تزریقیِ خون و خونسازی (بهطورِ دقیقتر، محلولهای الکترولیت همراه با کربوهیدرات) قرار میگیرد. هر واحد از این محلول، آبِ موردنیازِ بدن، مقداری گلوکز بهعنوانِ منبعِ انرژیِ سریع، و یونهای سدیم و کلرید را همزمان تأمین میکند. کاربردِ اصلیِ آن جبرانِ کمبودِ همزمانِ آب و نمک در بدن و پشتیبانیِ انرژیِ پایه، در شرایطی است که فرد نمیتواند بهاندازهٔ کافی از راهِ دهان مایعات یا غذا دریافت کند. این محلول فقط در محیطِ درمانی (بیمارستان، درمانگاه یا منزل با نظارتِ پرستار) و توسط کادرِ آموزشدیده تزریق میشود.
موارد مصرف
- جبرانِ کمآبیِ بدن همراه با کمبودِ نمک، مثلاً در اسهال، استفراغ یا تعریقِ شدید
- تأمینِ مایعِ نگهدارنده در بیمارانی که موقتاً نمیتوانند از راهِ دهان بخورند یا بنوشند
- حلال یا رقیقکنندهٔ برخی داروهای تزریقیِ سازگار، طبقِ دستورِ پزشک
- تأمینِ بخشی از انرژیِ پایهٔ بدن در دورهٔ کوتاهِ محدودیتِ تغذیهٔ خوراکی
- کمک به بازگرداندنِ حجمِ مایعاتِ بدن پیش یا پس از جراحی، طبقِ صلاحدیدِ پزشک
روش مصرف
این محلول را خودِ بیمار مصرف یا تزریق نمیکند؛ همیشه توسط پرستار یا پزشک، از راهِ سرمِ وریدی و با سرعتِ قطرهایِ مشخص تزریق میشود. حجم، سرعتِ تزریق و مدتِ درمان را پزشک بر اساسِ سن، وزن، وضعیتِ قلب و کلیه، و نتیجهٔ آزمایشهای الکترولیت و قندِ خون تعیین میکند. در طولِ تزریق معمولاً علائمِ حیاتی و محلِ ورودِ سرم کنترل میشود؛ در نوزادان، کودکانِ خردسال و سالمندان (که به تغییراتِ حجمِ مایعات حساسترند) این کنترل باید دقیقتر باشد. تغییرِ خودسرانهٔ سرعتِ قطره یا ادامه/قطعِ تزریق بدونِ هماهنگی با کادرِ درمان نباید انجام شود؛ هرگونه دردِ محلِ سرم، ورم یا قرمزیِ اطرافِ آن را همانجا به پرستار اطلاع دهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تاکنون به دکستروز، سدیم کلراید یا هر یک از اجزای این محلول حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- ابتلا به نارساییِ قلبی، بیماریِ کلیوی یا هر شرایطی که در آن بدن مستعدِ احتباسِ آب و نمک است را اطلاع دهید.
- دیابت یا هر مشکلی در کنترلِ قندِ خون را حتماً یادآوری کنید، زیرا این محلول حاویِ گلوکز است.
- فشارِ خونِ بالا یا هر رژیمِ غذاییِ کمنمکی که رعایت میکنید را به پزشک بگویید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و سرمهای دیگری که همزمان دریافت میکنید را با پزشک در میان بگذارید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پزشک را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا قرمزیِ خفیف در محلِ ورودِ سرم
- ورمِ مختصر یا کبودیِ موضعی در محلِ تزریق
- لرز یا تبِ خفیفِ گذرا در حینِ تزریق
- حالتِ تهوعِ خفیف در برخی افراد
- نشانههای احتباسِ بیشازحدِ مایعات مانندِ تنگیِ نفس، ورمِ ناگهانیِ دستوپا یا افزایشِ سریعِ وزن — در صورتِ بروز، فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.
- نشانههای بههمخوردنِ تعادلِ الکترولیتها مانندِ ضعفِ شدید، گیجی، ضربانِ نامنظمِ قلب یا تشنج — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- نشانههای عفونت در محلِ تزریق مانندِ قرمزیِ گسترده، گرمیِ موضعی یا ترشح — باید سریع به کادرِ درمان گزارش شود.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، ورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای قندِ خونِ بالا مانندِ تشنگیِ شدید، خشکیِ دهان یا گیجی، بهویژه در افرادِ دیابتی — باید به پزشک اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دکستروز ۵٪/سدیم کلراید ۰٫۹٪ میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد؛ برای نمونه، مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدها یا داروهایی که خودشان باعثِ احتباسِ سدیم و آب میشوند، ممکن است خطرِ ورم و افزایشِ فشارِ خون را بیشتر کند. در بیمارانِ دیابتی، بخشِ گلوکزِ این محلول میتواند نیازِ بدن به داروهای پایینآورندهٔ قندِ خون یا انسولین را تغییر دهد. سازگاریِ این محلول با هر داروی دیگری که قرار است در همان سرم یا همزمان تزریق شود، پیش از تزریق باید توسط پزشک یا داروسازِ بیمارستانی بررسی شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تزریقِ این محلول در دورانِ بارداری و شیردهی، در صورتِ نیازِ بالینی و طبقِ صلاحدیدِ پزشک، معمولاً بیخطر در نظر گرفته میشود، چون اجزای آن (آب، قند و نمک) از موادِ طبیعیِ بدن هستند. با این حال، حجم و سرعتِ تزریق در این دوران باید با دقتِ بیشتری و با درنظرگرفتنِ فشارِ خون و ورمِ احتمالی تنظیم شود، و تصمیمِ نهایی همیشه بر عهدهٔ پزشکِ معالج است.
نگهداری
این محلول معمولاً در انبارِ دارویی یا داروخانهٔ بیمارستان نگهداری میشود؛ دمای نگهداری باید مطابقِ برچسبِ رویِ بطری یا پاکت (معمولاً دمای اتاق) باشد و از یخزدگی و نورِ مستقیمِ آفتاب دور بماند. پیش از تزریق باید ظرف از نظرِ ترکخوردگی، نشتی یا کدر و ذرهدار بودنِ محلول بررسی شود و در صورتِ هرگونه شک، از آن استفاده نشود. این فرآورده باید دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود و مصرفِ آن پس از تاریخِ انقضا مجاز نیست.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 % / 0.9 % |
| تزریقی | 5 % / 0.45 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۸ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا سرمِ دکستروز/سدیم کلراید به من تزریق میشود؟
۰۲آیا تزریقِ این سرم درد دارد؟
۰۳آیا این سرم برای افرادِ دیابتی بیخطر است؟
۰۴تفاوتِ این سرم با سرمِ نرمالسالینِ ساده یا سرمِ قندِ خالص چیست؟
۰۵آیا میتوان این سرم را در منزل تزریق کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۸ برند از ۱۵ سازنده، در گروه B05BB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.