تریسدیم سیترات دیهیدرات
تریسدیم سیترات دیهیدرات در این فرآورده، بخشی از محلول ضدانعقاد و نگهدارندهٔ داخل کیسهٔ خون است. این محلول برای جلوگیری از لختهشدن خون اهدایی و کمک به نگهداری آن به کار میرود.
در کیسههای خون برای جمعآوری و نگهداری خون کامل و فرآوردههای گلبول قرمز استفاده میشود. محلول با خون اهداکننده مخلوط میشود و برای مصرف مستقیم بیمار نیست.
این فرآورده نباید بهتنهایی یا خارج از سامانهٔ کیسهٔ خون به فرد تزریق یا خورانده شود. استفاده، اتصال کیسه و انتقال خون باید فقط توسط کارکنان آموزشدیده و طبق دستورالعمل مرکز درمانی انجام شود.
اگر سابقهٔ واکنش به انتقال خون، بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی، اختلال کلسیم، بارداری یا مصرف داروهای متعدد دارید، پیش از انتقال به تیم درمان اطلاع دهید. تب و لرز شدید، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا کمر، گزگز و گرفتگی عضلات، افت فشار یا ادرار تیره نیازمند اطلاع فوری است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
تریسدیم سیترات دیهیدرات در گروه فرآوردههای مربوط به خون و خونسازی، یک مادهٔ ضدانعقاد و نگهدارندهٔ خون است. سیترات با اتصال موقت به کلسیم آزاد خون، یکی از مواد ضروری برای انعقاد، از تشکیل لخته جلوگیری میکند. این فرآورده معمولاً همراه با اسیدسیتریک، دکستروز، فسفات و آدنین در کیسهٔ خون قرار دارد؛ دکستروز و آدنین به حفظ انرژی گلبولهای قرمز و فسفات به پایداری محیط و سوختوساز آنها کمک میکند. هدف آن جمعآوری و نگهداری ایمن خون اهدایی است، نه درمان مستقیم با تزریق محلول خالص.
موارد مصرف
- جلوگیری از لختهشدن خون کامل هنگام جمعآوری خون اهدایی
- کمک به نگهداری خون کامل در کیسهٔ خون
- کمک به حفظ کیفیت فرآوردههای گلبول قرمز در زمان نگهداری
- کمک به تهیهٔ فرآوردههای خونی از خون جمعآوریشده
- استفاده در کیسههای خون دوتایی و چهارتایی، از جمله انواع فیلتردار، طبق کاربرد همان سامانه
روش مصرف
این محلول از پیش در کیسهٔ خون قرار دارد و هنگام خونگیری با خون اهداکننده مخلوط میشود؛ بیمار یا اهداکننده نباید آن را جداگانه مصرف کند. اتصال، پرکردن، اختلاط، جداسازی فرآوردهها و انتقال خون باید با تجهیزات استریل و طبق دستورالعمل مرکز خون یا بیمارستان انجام شود. مقدار محلول و نسبت آن با خون از پیش برای همان کیسه تعیین شده و نباید تغییر کند. کیسهٔ بازشده یا آسیبدیده نباید استفاده شود، زیرا بازشدن سامانهٔ استریل میتواند شرایط نگهداری فرآوردهٔ خونی را تغییر دهد.
پیش از مصرف بدانید
- این فرآورده برای تزریق یا مصرف مستقیم بهتنهایی نیست و باید فقط در کیسه و سامانهٔ تأییدشدهٔ جمعآوری خون استفاده شود.
- پیش از استفاده، سلامت کیسه، اتصالات، درپوشها، بستهبندی، شفافیت محلول و تاریخ انقضا بررسی شود.
- کیسهای را که پاره، سوراخ، نشتیدار، بازشده، کدر، دارای ذرات یا تغییررنگداده است به کار نبرید.
- سابقهٔ حساسیت شدید یا واکنش قبلی به انتقال خون را به کادر درمان بگویید.
- وجود بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی، اختلال کلسیم، ناپایداری گردش خون یا سن بسیار پایین میتواند به پایش دقیقتر هنگام انتقال خون نیاز داشته باشد.
- اگر باردار یا شیرده هستید، و نیز فهرست کامل داروها و مکملهایتان را پیش از انتقال خون به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- این محلول در استفادهٔ درست بهصورت جداگانه وارد بدن نمیشود؛ بنابراین عارضهٔ شایع مستقیمی برای آن انتظار نمیرود.
- در فردی که فرآوردهٔ خونی دریافت میکند، تب یا لرز خفیف ممکن است ایجاد شود و باید به کادر درمان اطلاع داده شود.
- تهوع، سردرد یا احساس گرگرفتگی در زمان انتقال خون ممکن است رخ دهد.
- درد یا ناراحتی محل تزریق ممکن است به رگگیری یا خودِ انتقال خون مربوط باشد.
- گزگز یا بیحسی اطراف دهان و انگشتان، گرفتگی یا پرش عضلات، لرزش، ضعف شدید یا تپش نامنظم قلب، بهویژه پس از انتقال سریع یا حجیم خون: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید؛ در صورت شدت علائم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، خسخس، تورم لب یا صورت، کهیر گسترده یا احساس خفگی: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب و لرز شدید، درد قفسهٔ سینه یا کمر، افت فشار، بیقراری شدید، ضعف ناگهانی یا گیجی: میتواند نشانهٔ واکنش جدی به انتقال خون باشد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ادرار تیره یا قرمز، زردی پوست یا چشم، کاهش ادرار یا درد شدید شکم پس از انتقال خون: نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این محلول برای اختلاط با خون در کیسهٔ سازگار طراحی شده است و نباید با داروها یا محلولهای تزریقی دیگر، بهویژه محلولهای حاوی کلسیم، در یک مسیر مخلوط یا همزمان از همان مسیر عبور داده شود؛ مگر آنکه سازگاری آن طبق دستورالعمل مرکز تأیید شده باشد. تداخل غذایی یا الکلی برای این محلول که خوراکی نیست مطرح نیست. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، چون هنگام انتقال خون ممکن است نیاز به تنظیم یا پایش درمانهای همزمان وجود داشته باشد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این محلول مستقیماً برای درمان مادر یا نوزاد مصرف نمیشود، زیرا برای تزریق مستقیم طراحی نشده است. اگر در بارداری یا شیردهی به انتقال خون نیاز باشد، پزشک ضرورت و نوع فرآوردهٔ خونی را تعیین میکند و بیمار هنگام انتقال تحت پایش قرار میگیرد.
نگهداری
کیسهٔ حاوی محلولِ استفادهنشده را طبق دمای درجشده روی بستهبندی، معمولاً در دمای کنترلشدهٔ اتاق، نگهداری کنید و از یخزدگی، گرمای شدید و آسیب به کیسه جلوگیری کنید. پس از جمعآوری خون، کیسهٔ خون و فرآوردههای گلبول قرمز باید در زنجیرهٔ سرد مرکز خون، معمولاً در دمای ۱ تا ۶ درجهٔ سانتیگراد، نگهداری شوند. دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از استفاده تاریخ انقضا، سلامت بستهبندی و ظاهر محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 2.63 g / 0.299 g / 3.19 g / 0.222 g / 0.0275 g / 100 mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان تریسدیم سیترات دیهیدرات را جداگانه تزریق یا مصرف کرد؟
۰۲چرا در کیسهٔ خون از این محلول استفاده میشود؟
۰۳چرا بعد از انتقال خون گزگز یا گرفتگی عضلات ایجاد میشود؟
۰۴آیا میتوان دارو یا محلول دیگری را به کیسهٔ حاوی این محلول اضافه کرد؟
۰۵اگر کیسهٔ خون کدر یا نشتیدار باشد چه کار کنیم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۲ سازنده، در گروه B01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.