تریفلوئوپرازین
تریفلوئوپرازین دارویی از گروه ضدروانپریشیهای نسل اول (فنوتیازینها) است که با تعدیل فعالیت دوپامین در مغز، نشانههای روانپریشی را کاهش میدهد.
این دارو عمدتاً برای درمان اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی، و گاهی برای کنترل کوتاهمدت اضطراب شدید یا تهوع تجویز میشود.
مصرف طولانیمدت این دارو میتواند حرکات غیرارادی و سایر عوارض عصبیعضلانی ایجاد کند و قطع ناگهانی آن نیز توصیه نمیشود.
در صورت بروز حرکات غیرارادی صورت یا اندامها، تب بالا همراه با سفتی عضلانی، یا نشانههای واکنش آلرژیک شدید، با پزشک مشورت کنید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تریفلوئوپرازین یکی از داروهای ضدروانپریشی نسل اول (تیپیک) از خانوادهٔ فنوتیازینها (Phenothiazines) است که از زیرگروه پیپرازینی این خانواده بهشمار میرود. این دارو با مسدود کردن گیرندههای دوپامین در برخی مسیرهای مغزی، فعالیت بیشازحد این ناقل عصبی را کاهش میدهد و از این راه هذیان، توهم و آشفتگی فکری را تعدیل میکند. علاوه بر اثر اصلی بر دوپامین، اثرهای خفیفتری هم بر برخی گیرندههای دیگر مغز دارد که میتواند در بروز برخی عوارض آن نقش داشته باشد. این دارو معمولاً بهصورت قرص خوراکی یا تزریقی (تحت نظر کادر درمان) مصرف میشود و هدف اصلی از تجویز آن، کنترل نشانههای روانپریشی و کمک به بازگشت فرد به عملکرد روزمره است.
موارد مصرف
- درمان اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی
- کاهش نشانههایی مانند هذیان، توهم و آشفتگی فکری
- کنترل کوتاهمدت اضطراب شدید که به درمانهای دیگر پاسخ نداده (به تشخیص پزشک)
- کنترل تهوع و استفراغ شدید در موارد خاص (به تشخیص پزشک)
روش مصرف
تریفلوئوپرازین را دقیقاً طبق دستور پزشک و ترجیحاً در ساعتهای مشخصی از روز مصرف کنید؛ مصرف همراه با غذا یا کمی پس از آن میتواند از ناراحتی معده بکاهد. شکل تزریقی این دارو فقط توسط کادر درمان و در مراکز درمانی تزریق میشود. اثر کامل دارو معمولاً زمان میبرد، پس حتی اگر نشانهها بهبود یافتند، بدون هماهنگی با پزشک مصرف را قطع نکنید، زیرا قطع ناگهانی میتواند نشانهها را برگرداند یا بیقراری و بیخوابی ایجاد کند. مقدار مصرف و مدت درمان را فقط پزشک، بر اساس شرایط شما، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی همراه با هذیان، توهم یا آشفتگی فکری
اثر کامل ممکن است ۲ تا ۳ هفته زمان ببرد و پس از کنترل علائم، کاهش دوز باید تدریجی باشد. تزریق با فاصله کمتر از ۴ ساعت انجام نشود؛ معمولاً بیش از ۶ میلیگرم در ۲۴ ساعت لازم نیست و بیش از ۱۰ میلیگرم در ۲۴ ساعت فقط استثنائاً مجاز است. قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد.
اضطراب شدید غیرروانپریشانه، کوتاهمدت
فقط برای کوتاهترین مدت و پس از پاسخ ندادن به درمانهای مناسب دیگر استفاده شود؛ دوزهای بالاتر یا درمان طولانیتر خطر حرکات غیرارادی ماندگار را افزایش میدهد.
تهوع و استفراغ شدید در موارد خاص
برای کوتاهترین مدت ممکن مصرف شود؛ اثر ضدتهوع ممکن است علت زمینهای بیماری را پنهان کند. قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شناختهشده به تریفلوئوپرازین یا سایر داروهای فنوتیازینی
- بیماریهای قلبی، بهویژه اختلال در ریتم قلب
- سابقهٔ پارکینسون، صرع یا سایر اختلالات عصبی-حرکتی
- بیماری کبدی یا اختلالات خونی
- سالمندی همراه با زوال شناختی (دمانس) که نیازمند بررسی دقیقتر پزشک است
- بارداری، شیردهی، یا مصرف همزمان سایر داروهای اثرگذار بر مغز و اعصاب
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا احساس خستگی، بهویژه در روزهای نخست مصرف
- خشکی دهان
- تاری دید
- یبوست
- سرگیجه یا افت فشار خون هنگام بلند شدن ناگهانی
- بینظمی قاعدگی یا تغییرات هورمونی مانند ترشح غیرعادی شیر از پستان
- حرکات غیرارادی و مکرر صورت، زبان یا اندامها؛ در صورت مشاهده به پزشک اطلاع دهید
- تب بالا همراه با سفتی شدید عضلانی، تعریق زیاد و گیجی که میتواند نشانهٔ یک عارضهٔ نادر و جدی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- ضربان قلب نامنظم، تپش شدید یا غشکردن؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت یا گلو، یا دشواری تنفس؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید
- زردی پوست یا چشم، کبودی غیرعادی، یا تب همراه با گلودرد؛ در این موارد به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تریفلوئوپرازین میتواند با الکل و داروهای آرامبخش یا خوابآور، اثر خوابآلودگی را تشدید کند و با برخی داروهای قلبی، خطر اختلال در ریتم قلب را افزایش دهد. مصرف همزمان با سایر داروهای اثرگذار بر سیستم عصبی مرکزی و نیز داروهای آنتیکولینرژیک نیز میتواند عوارض را بیشتر کند. این دارو همچنین ممکن است اثر داروهای ضدپارکینسون مانند لوودوپا را کاهش دهد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف تریفلوئوپرازین در بارداری محدود است و این دارو معمولاً تنها زمانی در نظر گرفته میشود که فایدهٔ آن برای مادر از خطر احتمالی برای جنین بیشتر باشد؛ مصرف نزدیک به زمان زایمان ممکن است در نوزاد نشانههای گذرایی مانند بیقراری یا سفتی عضلانی ایجاد کند. این دارو به میزان کمی وارد شیر مادر میشود، بنابراین تصمیم دربارهٔ مصرف در دوران بارداری یا شیردهی باید حتماً با مشورت و زیر نظر پزشک انجام شود.
نگهداری
تریفلوئوپرازین را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری کنید. آن را دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از مصرف همیشه تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 1 mg |
| قرص | 2 mg |
| قرص | 1 mg / 1mL |
| قرص | 5 mg |
| تزریقی | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تریفلوئوپرازین اعتیادآور است؟
۰۲تفاوت تریفلوئوپرازین با داروهای ضدروانپریشی جدیدتر چیست؟
۰۳اگر یک نوبت مصرف را فراموش کردم چه کنم؟
۰۴آیا مصرف این دارو بر رانندگی یا کار با ماشینآلات تأثیر میگذارد؟
۰۵آیا مصرف طولانیمدت این دارو خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۱۳ سازنده، در گروه N05AB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.