ترانیلسیپرومین
ترانیلسیپرومین یک داروی ضدافسردگی از دستهٔ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز است که با افزایشِ سطحِ برخی موادِ پیامرسانِ مغزی، به بهبودِ خلقوخو کمک میکند.
این دارو عمدتاً برای افسردگیِ مقاوم به درمان — زمانی که داروهای ضدافسردگیِ متداولتر اثرِ کافی نداشتهاند — و برخی انواعِ خاصِ افسردگی به کار میرود.
مهمترین نکته دربارهٔ این دارو، لزومِ پرهیز از غذاهای حاویِ تیرامین (مانندِ پنیرهای کهنه) و آگاهسازیِ پزشک از تمامیِ داروهای مصرفیات است، چون ترکیبِ نادرست میتواند به افزایشِ خطرناکِ فشارِ خون بینجامد.
پیش از مصرفِ هر داروی جدید (از جمله داروی سرماخوردگی یا مسکن)، پیش از هر جراحیِ برنامهریزیشده، یا در صورتِ بیاطمینانی از تداخلِ غذایی، حتماً با پزشک یا داروسازت مشورت کن.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ترانیلسیپرومین یکی از داروهای ضدافسردگیِ نسلِ قدیمیتر از دستهٔ «مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز» (Monoamine Oxidase Inhibitor) است. این دارو با مهارِ برگشتناپذیرِ آنزیمی به همین نام، از تجزیهٔ برخی موادِ پیامرسانِ عصبیِ مغز مانندِ سروتونین، نوراپینفرین، و دوپامین جلوگیری میکند و سطحِ آنها را در مغز بالا میبرد. این افزایش، بهمرور به بهبودِ خلقوخو کمک میکند. به دلیلِ نیاز به رعایتِ رژیمِ غذاییِ خاص و تعدادِ زیادِ تداخلهای دارویی، این دارو معمولاً برای مواردی در نظر گرفته میشود که داروهای ضدافسردگیِ رایجتر پاسخِ کافی نداده باشند. مصرفِ آن همواره باید زیرِ نظرِ دقیقِ روانپزشک انجام شود.
موارد مصرف
- افسردگیِ مقاوم به درمان (زمانی که داروهای ضدافسردگیِ رایجتر پاسخِ کافی ندادهاند)
- افسردگیِ غیرمعمول (Atypical Depression) همراه با نشانههایی مانندِ پرخوابی و افزایشِ اشتها
- افسردگیِ همراه با اضطرابِ قابلِتوجه، طبقِ تشخیص و صلاحدیدِ روانپزشک
روش مصرف
این دارو بهصورتِ قرص و طبقِ برنامهای که پزشک مشخص میکند مصرف میشود؛ برخی پزشکان ترجیح میدهند آخرین نوبتِ روزانه در ساعاتِ اولیهٔ بعدازظهر مصرف شود تا در خوابِ شب اختلال ایجاد نکند. مقدار و تعدادِ دفعاتِ دقیقِ مصرف را فقط پزشک، بر اساسِ شرایطِ هر فرد، در نسخه تعیین میکند. پایبندی به برنامهٔ زمانیِ ثابت به اثربخشیِ بهترِ درمان کمک میکند. فراموش کردنِ مکررِ نوبتها یا قطعِ ناگهانیِ این دارو — بهویژه بدونِ هماهنگی با پزشک — میتواند خطرناک باشد و با بیقراری یا بازگشتِ افسردگی همراه شود. تغییرِ این دارو به داروی ضدافسردگیِ دیگر، یا برعکس، معمولاً نیازمندِ یک دورهٔ زمانیِ فاصله است که پزشک آن را مشخص میکند؛ برای هرگونه پرسش دربارهٔ نحوهٔ درستِ مصرف، از داروسازِ خود نیز میتوانی کمک بگیری.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افسردگیِ مقاوم به درمان
انتخاب اولیهٔ درمان افسردگی نیست. با یا بدون غذا مصرف میشود؛ از غذاهای پرِ تیرامین و داروهای تداخلدار پرهیز کنید و دارو را ناگهانی قطع نکنید.
افسردگیِ غیرمعمول
خطر افت فشار، بحران فشارخون و سندرم سروتونین وجود دارد؛ پیش از مصرف هر دارو یا مکمل جدید، تداخلها باید بررسی شود.
افسردگیِ همراه با اضطرابِ قابلتوجه
مصرف همزمان داروهای ضدافسردگی، داروهای سروتونرژیک یا محرکها بدون تأیید روانپزشک میتواند خطرناک باشد.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیتِ شناختهشده به ترانیلسیپرومین یا هر مهارکنندهٔ دیگرِ مونوآمیناکسیداز
- مصرفِ هر داروی ضدافسردگیِ دیگر، محرکِ عصبی، یا داروی سرماخوردگی و ضداحتقانِ بینی در روزها و هفتههای اخیر
- بیماریهای قلبیعروقی یا فشارِ خونِ بالا
- بیماریهای کبدی یا کلیوی
- سابقهٔ اختلالِ دوقطبی یا نوسانهایِ شدیدِ خلقی
- بارداری، شیردهی، یا هرگونه جراحی و بیهوشیِ برنامهریزیشده در آینده
عوارض احتمالی
- افتِ فشارِ خون هنگامِ ایستادن (سرگیجه یا سبکیِ سر)
- بیخوابی یا بیقراری
- خشکیِ دهان
- یبوست
- افزایشِ وزن
- سردرد یا لرزشِ خفیف
- نشانههای بحرانِ فشارِ خون مانندِ سردردِ شدید و ناگهانی، تپشِ قلب، یا سفتیِ گردن — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای سندرمِ سروتونین مانندِ گیجی، تبِ بالا، لرزشِ شدید، یا ضربانِ نامنظمِ قلب — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید
- واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو، و تنگیِ نفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- بروزِ افکار یا رفتارِ خودآسیبرسان، بهویژه در هفتههای نخستِ درمان — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم که میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد و باید سریع به پزشک اطلاع داده شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ترانیلسیپرومین از داروهایی است که بیشترین تعدادِ تداخلِ غذایی و دارویی را دارد. مصرفِ غذاهای حاویِ مقدارِ بالای «تیرامین» (Tyramine) — مانندِ پنیرهای کهنه، گوشت یا ماهیِ دودی و نمکسودشده، خیارشورِ تخمیرشده، سسِ سویا، و برخی نوشیدنیهای الکلیِ تخمیری — میتواند به بالا رفتنِ ناگهانی و خطرناکِ فشارِ خون منجر شود. همزمانی با اغلبِ داروهای ضدافسردگیِ دیگر، برخی مسکنهای اُپیوییدی، داروهای سرماخوردگی و ضداحتقانِ بینی، محرکهای عصبی، و داروهای بیحسی یا بیهوشی نیز میتواند خطرِ سندرمِ سروتونین یا افزایشِ خطرناکِ فشارِ خون را بالا ببرد. الکل هم باید با احتیاطِ زیاد مصرف شود یا اصلاً کنار گذاشته شود. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها، و حتی داروهای گیاهیِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو، و پیش از شروعِ هر داروی جدید یا انجامِ هر جراحی، حتماً این نکته را یادآوری کن.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی و قطعی دربارهٔ بیخطر بودنِ ترانیلسیپرومین در دورانِ بارداری وجود ندارد و به همین دلیل معمولاً در این دوران توصیه نمیشود، مگر آنکه پزشک پس از سنجشِ دقیقِ فایده و خطر، ادامهٔ آن را ضروری تشخیص دهد. دربارهٔ عبور از شیرِ مادر نیز دادهٔ کافی در دست نیست، بنابراین هرگونه تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطعِ این دارو در دورانِ بارداری یا شیردهی باید تنها با هماهنگیِ نزدیک با پزشک انجام شود و هرگز بهطورِ خودسرانه قطع نشود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب، و گرمای زیاد نگهداری کن. آن را در بستهٔ اصلیِ خودش و دور از دسترسِ کودکان قرار بده و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کن. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریز، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا مصرفِ این دارو نیازمندِ رعایتِ رژیمِ غذاییِ خاص است؟
۰۲آیا مصرفِ همزمانِ داروی ضدافسردگیِ دیگر با این دارو ممکن است؟
۰۳چه مدت طول میکشد تا بهبودِ خلقوخو را حس کنم؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم، چه کار باید بکنم؟
۰۵چرا نباید این دارو را ناگهان قطع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۸ سازنده، در گروه N06AF04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.