تیوپنتال سدیم
تیوپنتال سدیم یک داروی بیهوشکنندهٔ تزریقی از گروه باربیتوراتهاست که با کاهش فعالیت مغز، بیهوشی سریع ایجاد میکند.
بیشتر برای شروع بیهوشی عمومی و گاهی در شرایط تخصصی مانند کنترل تشنجهای مقاوم یا کاهش فشار داخل جمجمه بهکار میرود.
این دارو میتواند تنفس و فشارخون را بهسرعت کاهش دهد و فقط باید توسط تیم آموزشدیدهٔ بیهوشی، با تجهیزات حمایت از راه هوایی و پایش مداوم، تزریق شود.
حساسیت به باربیتوراتها، بیماری شدید تنفسی، افت فشارخون، بیماری کبدی یا پورفیری را پیش از بیهوشی مطرح کنید. فهرست کامل داروها، الکل و مواد آرامبخش یا مخدر مصرفی نیز باید گفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تیوپنتال سدیم یک باربیتورات و بیهوشکنندهٔ وریدی بسیار کوتاهاثر است. با تقویت پیامهای مهاری در مغز، هوشیاری را سریع کاهش میدهد و معمولاً برای شروع بیهوشی عمومی استفاده میشود. این دارو مسکن نیست و اغلب همراه داروهای دیگر برای بیهوشی، کنترل درد یا شلکردن عضلات بهکار میرود. بهدلیل امکان اختلال سریع در تنفس و گردش خون، مصرف آن فقط در محیط مجهز و تحت نظر متخصص بیهوشی انجام میشود.
موارد مصرف
- شروع بیهوشی عمومی پیش از ادامهٔ بیهوشی با داروهای دیگر
- کمک به ایجاد خواب بیهوشی در بیهوشی ترکیبی
- بیهوشی برای برخی اقدامات کوتاه پزشکی با تحریک دردناک کم
- کنترل تشنجهای شدید و مقاوم در شرایط بیمارستانی و تخصصی
- کمک به کاهش فشار داخل جمجمه همراه با تهویهٔ کنترلشده در مراقبت ویژه
روش مصرف
تیوپنتال سدیم بهصورت پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی عرضه میشود و فقط از راه وریدی، توسط پزشک یا کادر آموزشدیدهٔ بیهوشی تزریق میشود. هنگام تزریق، سطح هوشیاری، تنفس، اکسیژن خون، ضربان قلب و فشارخون باید پایش شود و تجهیزات حمایت از راه هوایی در دسترس باشد. مقدار و سرعت تزریق بر اساس سن، وزن، وضعیت عمومی، بیماریهای زمینهای و هدف درمان تعیین میشود و برای هر فرد متفاوت است. این دارو برای مصرف در منزل یا تزریق توسط بیمار نیست؛ دستور ناشتا بودن پیش از عمل را رعایت کنید و پس از ترخیص تا رفع کامل اثرات دارو و اجازهٔ پزشک رانندگی نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
شروع بیهوشی عمومی پیش از ادامهٔ بیهوشی با داروهای دیگر
فقط از راه وریدی و با آمادگی کامل برای کنترل راه هوایی، تهویه و احیا؛ تیوپنتال مسکن نیست.
ایجاد خواب در بیهوشی ترکیبی
مصرف همزمان با داروهای تضعیفکنندهٔ دستگاه عصبی مرکزی میتواند سرکوب تنفس و افت فشارخون را تشدید کند.
بیهوشی برای اقدامات کوتاه با تحریک دردناک کم
برای اقدامات کوتاه با تحریک دردناک کم مناسب است؛ تیوپنتال اثر ضددردی ندارد و در صورت نیاز باید مسکن جداگانه تجویز شود.
کنترل تشنج شدید و مقاوم در بیمارستان
فقط در بیمارستان یا مراقبت ویژه؛ بهدلیل خطر سرکوب تنفس و افت فشارخون، ممکن است کنترل راه هوایی و تهویهٔ مکانیکی لازم باشد.
کاهش فشار داخل جمجمه همراه با تهویهٔ کنترلشده
پایش مداوم فشارخون و فشار داخل جمجمه ضروری است؛ افت فشارخون میتواند پرفیوژن مغز را کاهش دهد. ایمنی این کاربرد در کودکان تثبیت نشده است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به تیوپنتال یا سایر باربیتوراتها را اطلاع دهید.
- سابقهٔ پورفیری در خود یا خانواده، یا بیماری عضلانیِ میوتونیک مانند بیماری اشتاینرت را حتماً مطرح کنید.
- آسم شدید یا حملهٔ آسم، انسداد راه هوایی، آپنهٔ خواب یا بیماری شدید تنفسی نیازمند اطلاعرسانی پیش از بیهوشی است.
- بیماری مهم قلبی، افت فشارخون، شوک، کمآبی، خونریزی شدید یا ضعف عضلانی ناشی از میاستنی را به تیم درمان بگویید.
- بیماری کبدی یا کلیوی، کمخونی شدید، و نیز سنین کودکی یا سالمندی میتواند به تنظیم دقیقتر و پایش بیشتر نیاز داشته باشد.
- تمام داروها، مکملها، داروهای گیاهی، الکل و مواد مخدر، همچنین بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا دیرتر بههوشآمدن
- گیجی، سرگیجه یا سردرد
- لرز، خستگی یا احساس ناخوشی پس از بیهوشی
- سرفه یا عطسهٔ کوتاهمدت هنگام القای بیهوشی
- درد، سوزش یا التهاب محل تزریق
- تنفس آهسته، سطحی یا قطع تنفس، کبودی لبها یا گرفتگی شدید راه هوایی؛ در بیمارستان فوراً تیم درمان را مطلع کنید و اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افت شدید فشارخون، غش، درد قفسهٔ سینه یا ضربان قلب نامنظم؛ نیازمند ارزیابی و درمان فوری است و باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.
- خسخس سینه، تورم لب یا زبان، کهیر گسترده یا دشواری تنفس؛ نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تورم، تغییر رنگ، بیحسی یا تاول در محل تزریق؛ ممکن است نشانهٔ نشت دارو بیرون رگ یا آسیب بافتی باشد و باید سریع بررسی شود.
- بیدار نشدنِ غیرمنتظره، بیهوشی طولانی، تشنج یا گیجی شدید پس از عمل؛ فوراً تیم درمان را مطلع کنید یا به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
الکل، داروهای خوابآور و آرامبخش، مسکنهای مخدر و سایر داروهای بیهوشی میتوانند خوابآلودگی، افت فشارخون و کاهش تنفس ناشی از تیوپنتال را تشدید کنند. داروهای فشارخون و برخی داروهای قلبی نیز ممکن است افت فشارخون یا کندی ضربان را بیشتر کنند. در تزریقهای مکرر یا طولانی، تیوپنتال میتواند اثر برخی داروها مانند داروهای ضدتشنج، داروهای ضدانعقاد خوراکی و قرصهای جلوگیری خوراکی را تغییر دهد. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و الکل یا مواد آرامبخش را بدون هماهنگی مصرف نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
تیوپنتال از جفت عبور میکند و بهویژه هنگام زایمان یا بیهوشی مادر میتواند بر هوشیاری و تنفس نوزاد اثر بگذارد؛ در بارداری فقط در صورت نیاز و با تصمیم تیم درمان استفاده میشود. مقداری از دارو وارد شیر مادر میشود و ممکن است توقف موقت شیردهی لازم باشد؛ زمان مناسب ازسرگیری شیردهی را پزشک، با توجه به نوع عمل و داروهای همراه، تعیین میکند.
نگهداری
ویال پودر را در بستهبندی اصلی و در دمای توصیهشده روی برچسب فرآورده، معمولاً در دمای اتاق و دور از گرما و رطوبت نگهداری کنید. محلول آمادهشده باید در مرکز درمانی تازه تهیه و طبق دستور همان فرآورده مصرف شود و باقیماندهٔ آن نباید برای مصرف بعدی نگه داشته شود. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و از فرآوردهٔ تاریخگذشته یا دارای بستهبندی آسیبدیده استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 1 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۹ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تیوپنتال سدیم همان داروی بیهوشی است؟
۰۲آیا تیوپنتال درد را هم از بین میبرد؟
۰۳چرا هنگام تزریق تیوپنتال باید تنفس پایش شود؟
۰۴آیا پورفیری یا حساسیت به باربیتوراتها با تیوپنتال سازگار است؟
۰۵بعد از بیهوشی با تیوپنتال چه زمانی میتوانم رانندگی کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۹ برند از ۱۵ سازنده، در گروه N01AF03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.