سدیم کلراید ۵٪
سدیم کلراید ۵٪ یک محلولِ تزریقیِ پرتنش (هایپرتونیک) از نمکِ سدیم است که غلظتِ آن بهمراتب بیش از سرمِ نمکیِ معمولی است؛ در بیمارستان و بهصورتِ کاملاً کنترلشده برای بالا بردنِ تدریجیِ سدیمِ خونِ بسیار پایین به کار میرود.
این محلول عمدتاً برای درمانِ هایپوناترمیِ شدید و علامتدار (افتِ خطرناکِ سدیمِ خون) و گاهی، در شرایطِ خاصِ بالینی، برای کمک به کاهشِ فشارِ داخلِ جمجمه توسطِ تیمِ درمان در بیمارستان تجویز میشود.
این دارو هرگز در خانه یا بهصورتِ خودسرانه تزریق نمیشود، چون اصلاحِ بیشازحد سریعِ سدیمِ خون میتواند آسیبِ جدیِ عصبی ایجاد کند؛ به همین دلیل تزریق آن همیشه با پایشِ مکررِ آزمایشِ خون همراه است.
اگر پیش از شروعِ تزریق بیماریِ قلبی، کلیوی یا کبدی دارید، یا در حینِ تزریق احساسِ ناخوشاییِ غیرِعادی، سردردِ شدید یا گیجی کردید، حتماً بیدرنگ به پزشک یا پرستارِ بالینی اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم کلراید ۵٪ یک محلولِ تزریقیِ الکترولیتی از ردهٔ سرمهای پرتنش (هایپرتونیک) است که در گروهِ درمانیِ خون و خونسازی جای میگیرد. غلظتِ سدیم در این محلول بهمراتب بالاتر از سرمِ نمکیِ استاندارد (۰٫۹٪) است؛ به همین دلیل هنگامِ تزریق، آب از بافتها و سلولها به داخلِ رگها کشیده میشود و غلظتِ سدیمِ خون بهتدریج بالا میرود. این محلول تنها در بیمارستان و توسطِ تیمِ پزشکی، معمولاً از طریقِ رگِ مرکزی و با سرعتِ کاملاً کنترلشده تزریق میشود. هدفِ اصلی از تجویزِ آن، اصلاحِ ایمن و تدریجیِ سدیمِ خونِ بسیار پایین در بیمارانی است که علائمِ عصبیِ خطرناک دارند.
موارد مصرف
- اصلاحِ هایپوناترمیِ شدید و علامتدار (کاهشِ خطرناکِ سدیمِ خون)
- درمانِ هایپوناترمیِ حاد که در بازهٔ زمانیِ کوتاهی ایجاد شده است
- کمک به کاهشِ فشارِ داخلِ جمجمه در برخی شرایطِ خاصِ بالینی، به تشخیصِ متخصص
- جبرانِ کمبودِ شدیدِ سدیم در موقعیتهای بالینیِ ویژهای که پزشک تعیین میکند
روش مصرف
این محلول هرگز بهصورتِ خودسرانه یا در منزل تزریق نمیشود؛ تزریق آن همیشه در بیمارستان، توسطِ پرستار یا پزشک و معمولاً با پمپِ تزریقِ کنترلشده انجام میگیرد تا سرعتِ ورودِ آن بهدقت مطابقِ صلاحدیدِ تیمِ درمان تنظیم شود. در طولِ تزریق، سطحِ سدیمِ خون بهطورِ مکرر با آزمایش بررسی میشود تا روندِ اصلاح، تدریجی و ایمن پیش برود، زیرا بالا رفتنِ بیشازحد سریعِ سدیمِ خون خطرناک است. بیمار در این مدت باید علائمِ حیاتی و سطحِ هوشیاریاش زیرِ نظر باشد و هرگونه تغییرِ ناگهانی در حالِ عمومی را به تیمِ پرستاری اطلاع دهد. تصمیم دربارهٔ سرعت، حجم و مدتِ تزریق کاملاً بر عهدهٔ پزشکِ معالج است و بر اساسِ آزمایشهای مکرر تنظیم میشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ نارساییِ قلبی یا هرگونه بیماریِ قلبیعروقی
- سابقهٔ نارساییِ کلیه یا کاهشِ کارکردِ کلیوی
- بیماریِ پیشرفتهٔ کبدی
- هرگونه اختلالِ قبلیِ سدیمِ خون یا درمانهای اخیرِ مرتبط با آن
- بارداری یا شیردهی
- مصرفِ سایرِ داروها، بهویژه دیورتیکها (ادرارآورها)، کورتیکواستروئیدها یا لیتیوم
عوارض احتمالی
- سوزش یا ناراحتیِ خفیف در محلِ تزریق
- تشنگی
- سردردِ خفیف
- حالتِ تهوعِ خفیف
- قرمزی یا التهابِ خفیفِ اطرافِ رگ
- سردردِ شدید، گیجی، بیقراری یا کاهشِ سطحِ هوشیاری — این علائم میتواند نشانهٔ اختلال در روندِ اصلاحِ سدیمِ خون باشد؛ باید بلافاصله به تیمِ پزشکیِ بالین اطلاع داده شود
- تنگیِ نفس، تنفسِ سریع یا احساسِ فشار در قفسهٔ سینه — ممکن است نشانِ اضافهبارِ مایعات یا فشار بر قلب باشد و نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است
- تورمِ ناگهانیِ دستوپا یا افزایشِ سریعِ وزن — این نشانهها را باید بیدرنگ به پزشک یا پرستار گزارش داد
- ضعفِ عضلانی، تشنج یا اختلال در گفتار و تعادل که گاهی چند روز پس از تزریق هم ظاهر میشود — نیازمندِ ارزیابیِ فوریِ پزشکِ متخصص است
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ کهیر، تورمِ صورت یا لب، یا دشواریِ تنفس — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سدیم کلراید ۵٪ میتواند با داروهایی که بر تعادلِ آب و نمکِ بدن اثر میگذارند تداخل داشته باشد. کورتیکواستروئیدها و برخی داروهای احتباسکنندهٔ سدیم میتوانند اثرِ این محلول را تشدید کرده و خطرِ اضافهبارِ مایعات را بالا ببرند. دیورتیکها (ادرارآورها) نیز میتوانند روندِ اصلاحِ سدیمِ خون را دچارِ نوسان کنند و نیازمندِ پایشِ دقیقتری هستند. در بیمارانی که لیتیوم مصرف میکنند، تغییراتِ سدیمِ خون میتواند سطحِ خونیِ لیتیوم را نیز تحتِ تأثیر قرار دهد؛ به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را پیش از هر تزریق به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و پایش شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ سدیم کلراید ۵٪ در بارداری و شیردهی تنها در شرایطِ ضروریِ پزشکی و پس از ارزیابیِ دقیقِ فایده در برابرِ خطر توسطِ متخصص انجام میشود، زیرا اختلالِ سدیمِ خون در دورانِ بارداری میتواند برای مادر و جنین اهمیت داشته باشد. تجویز و پایشِ این محلول در این دوران حتماً باید توسطِ پزشکِ متخصص و در محیطِ بیمارستانی صورت گیرد.
نگهداری
این محلول باید طبقِ دستورِ روی برچسب، معمولاً در دمای اتاق و دور از یخزدگی، گرمای شدید و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری شود. پیش از هر تزریق باید شفافیتِ محلول، نبودِ ذراتِ معلق و تاریخِ انقضا بررسی شود و در صورتِ کدر بودن، تغییرِ رنگ یا آسیبدیدگیِ ظرف، از مصرفِ آن خودداری گردد. نگهداری و آمادهسازیِ این دارو کاملاً در حیطهٔ مسئولیتِ کادرِ درمانی است و باید همیشه دورِ از دسترسِ کودکان و افرادِ غیرِمرتبط باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 % |
| قطره | 5 % |
| پماد | 5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا سدیم کلراید ۵٪ را نمیتوان مثلِ سرمِ نمکیِ معمولی سریع تزریق کرد؟
۰۲آیا سدیم کلراید ۵٪ را میتوان در منزل یا بهصورتِ سرپایی دریافت کرد؟
۰۳چرا در طولِ درمان با این محلول اینقدر آزمایشِ خون میگیرند؟
۰۴آیا سدیم کلراید ۵٪ همان سرمِ نمکیِ معمولی است؟
۰۵بعد از پایانِ تزریق، چه زمانی سدیمِ خون به حالتِ عادی برمیگردد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۷ سازنده، در گروه B05XA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.