سدیم کلراید ۲۰٪
سدیم کلراید ۲۰٪ یک محلول تزریقیِ بسیار غلیظِ نمک است که در دستهٔ محلولهای الکترولیتیِ خون و خونسازی قرار میگیرد و برای جبران یا تنظیم سدیم بدن از راه وریدی به کار میرود.
این محلول عمدتاً برای اصلاح کمبود شدید سدیم خون و بهعنوان افزودنی برای ساختن محلولهای تزریقی و مایعات تغذیهٔ وریدی در بیمارستان استفاده میشود.
این دارو بسیار غلیظ است و هرگز نباید بدون رقیقسازی و بهصورت مستقیم تزریق شود؛ تزریق آن فقط باید توسط کادر درمانی و با نظارت دقیق پزشک انجام گیرد.
اگر در حین یا پس از تزریق علائمی مانند تنگینفس، گیجی، تورم غیرعادی یا درد شدید در محل تزریق احساس کردید، حتماً و بیدرنگ پزشک یا پرستار را مطلع کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم کلراید ۲۰٪ شکل بسیار غلیظ (هایپرتونیک) نمکِ تزریقی است که در گروه محلولهای الکترولیتیِ خون و خونسازی طبقهبندی میشود. برخلاف سرم نمکیِ معمولیِ ۰٫۹٪ که مستقیماً برای جبران مایعات بدن به کار میرود، این محلول به دلیل غلظت بالا فقط بهعنوان افزودنی به سایر مایعات تزریقی یا برای اصلاح موارد خاص و شدید کمبود سدیم خون استفاده میشود. سدیم و کلر دو الکترولیت اصلی بدن هستند که در حفظ تعادل مایعات، عملکرد سلولها و کارکرد طبیعیِ اعصاب و عضلات نقش دارند. این دارو همیشه پس از رقیقسازی دقیق و توسط تیم درمانی در محیط بیمارستانی تزریق میشود، نه در منزل یا بهصورت خودسرانه.
موارد مصرف
- اصلاح کمبود شدید سدیم خون (هیپوناترمی) از راه تزریق وریدی
- تهیهٔ محلولهای تزریقیِ هایپرتونیک برای هیپوناترمیِ علامتدار و خطرناک، تحت نظارت پزشک
- افزودن سدیم به مایعات تغذیهٔ کامل وریدی برای بیمارانی که نمیتوانند از راه دهان تغذیه شوند
- تنظیم غلظت محلولهای سدیم کلراید برای مصارف بالینی خاص به تشخیص پزشک
- جبران همزمان کمبود سدیم و کلر بدن در شرایط بالینی خاص
روش مصرف
سدیم کلراید ۲۰٪ هرگز بهصورت خام و رقیقنشده تزریق نمیشود؛ همیشه در حجم مشخصی از یک مایع تزریقی دیگر مانند سرم دکستروز یا سرم نمکیِ معمولی رقیق و سپس بهآرامی و طیِ مدتی که پزشک تعیین میکند، از راه وریدی تزریق میشود. این دارو منحصراً در بیمارستان یا مراکز درمانی و زیر نظر مستقیم کادر پزشکی تجویز و تزریق میشود و بیمار یا خانواده نباید در هیچ شرایطی خودشان اقدام به تزریق یا تنظیم آن کنند. سرعت و مدت تزریق بر اساس نتایج آزمایش سدیم خون، وضعیت بالینی بیمار و بیماریهای زمینهای تنظیم میشود و ممکن است طی درمان چند بار تغییر کند. جزئیات دقیق دوز، سرعت و مدت تزریق را فقط پزشک معالج بر اساس نسخه و شرایط بیمار مشخص میکند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ بیماری قلبی، نارساییِ احتقانیِ قلب یا فشار خون بالا دارید، پیش از تزریق به پزشک اطلاع دهید
- اگر بیماری کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه دارید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید چون بر دفع سدیم و مایعات بدن اثر میگذارد
- سابقهٔ بیماری کبدی، بهویژه سیروز همراه با تجمع مایع در شکم، را حتماً به تیم درمانی بگویید
- اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید
- فهرست کاملِ داروها، مکملها و محصولات گیاهیِ مصرفی خود را به پزشک و پرستار اطلاع دهید
- اگر پیشتر واکنش حساسیتی به تزریق سدیم کلراید داشتهاید، حتماً پیش از تزریق مطرح کنید
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا تحریک خفیف در محل تزریق
- قرمزی یا تورم مختصر در ناحیهٔ تزریق
- سردرد خفیف
- حالت تهوعِ خفیف در حین یا پس از تزریق
- نشانههای افزایش بیشازحدِ سدیم خون مانند گیجی، ضعف شدید، بیقراری یا تشنج؛ در صورت بروز، فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههای احتباس مایعات و فشار بر قلب و ریه مانند تنگینفس، تپش قلب یا تورم ناگهانی بدن؛ نیازمند بررسی فوری پزشکی است
- درد شدید، تورم فزاینده یا تغییر رنگ پوست در محل تزریق که میتواند نشانهٔ نشتِ دارو به بافت اطراف باشد؛ باید بلافاصله به کادر درمانی اطلاع داده شود
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سدیم کلراید ۲۰٪ میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با کورتیکواستروئیدها یا کورتیکوتروپین ممکن است احتباس سدیم و مایعات بدن را تشدید کند. در بیمارانی که لیتیوم مصرف میکنند، تغییر در میزان سدیم دریافتی میتواند سطح خونیِ لیتیوم و خطر مسمومیت یا کاهش اثر آن را تحت تأثیر قرار دهد و نیاز به پایش دقیقتری دارد. داروهای ضدالتهابیِ غیراستروئیدی نیز میتوانند احتباس مایعات را افزایش دهند و مصرف همزمانشان نیاز به احتیاط دارد. به همین دلیل فهرست کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سدیم و کلر از الکترولیتهای طبیعی و ضروریِ بدن هستند و در دوران بارداری نیز نقش مهمی در تعادل مایعات دارند. تزریق سدیم کلراید ۲۰٪ در بارداری تنها در موارد ضروریِ بالینی و با پایش دقیق پزشک متخصص انجام میشود، زیرا تعادل سدیم و مایعات بدن در این دوران حساستر است. در دوران شیردهی نیز تصمیم به تزریق این دارو بر عهدهٔ پزشک است و در صورت تجویز صحیح، معمولاً مشکلی برای نوزاد ایجاد نمیکند؛ در هر حال هرگونه نگرانی دربارهٔ بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق با پزشک در میان بگذارید.
نگهداری
نگهداریِ سدیم کلراید ۲۰٪ معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و کادر درمانی بیمارستان است. این محلول باید در دمای اتاق و دور از یخزدگی، نور مستقیم و گرمای شدید نگهداری شود. پیش از تزریق باید ظاهر محلول از نظر شفافیت، نبودِ ذراتِ معلق و تاریخ انقضا بررسی شود و در صورت هرگونه تغییر رنگ، کدورت یا انقضا، مصرف نشود. این دارو، مانند هر داروی تزریقیِ دیگر، باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 20 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سدیم کلراید ۲۰٪ را میتوان مستقیم و بدون رقیقسازی تزریق کرد؟
۰۲تفاوت سدیم کلراید ۲۰٪ با سرم نرمال سالین (۰٫۹٪) در چیست؟
۰۳آیا مصرف این دارو در منزل امکانپذیر است؟
۰۴در طول تزریق این دارو چه آزمایشهایی معمولاً انجام میشود؟
۰۵اگر در محل تزریق درد یا تورم احساس کنم، باید چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05CB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.